Trung tâm dữ liệu AI ngoài không gian?
30/07/26
 |
| Các dàn pin năng lượng mặt trời quy mô nhỏ (chẳng hạn như loại được lắp đặt trên Trạm Vũ trụ Quốc tế) vốn đã được sử dụng trong không gian; tuy nhiên, các trung tâm dữ liệu vận hành bằng trí tuệ nhân tạo cần đến lượng thiết bị phát điện lớn hơn rất nhiều. Ảnh: NASA. |
Khi làn sóng phản đối các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo ngày càng mạnh, ý tưởng từng giống khoa học viễn tưởng hiện được chú ý trở lại: đưa những cỗ máy ngốn điện khổng lồ lên quỹ đạo. Rào cản lớn nhất là làm mát chip trong môi trường không có không khí và nước. Giờ đây, các nhà nghiên cứu tại Viện Công nghệ California, hay Caltech, và Sophia Space – startup điện toán quỹ đạo, tuyên bố đã có lời giải.
Hôm thứ Năm, hai bên công bố nhận bằng sáng chế cho hệ thống làm mát có thể giúp phóng trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo vào đầu thập niên 2030. Ý tưởng là dùng năng lượng mặt trời 24 giờ trong không gian để vận hành các cụm máy tính, đồng thời đẩy nhiệt thải ra khoảng không sâu.
Đây là một phần trong cuộc đua rộng hơn nhằm khai thác điện mặt trời ngoài không gian. Năm nay, Elon Musk đề xuất phóng khoảng một triệu vệ tinh làm trung tâm dữ liệu, nhằm giảm điện và nước tiêu thụ trên Trái đất. Google và Blue Origin – công ty tên lửa của Jeff Bezos, cũng đang phát triển các dự án tương tự. Sergio Pellegrino – đồng giám đốc Space-Based Solar Power Project tại Caltech, nói lĩnh vực này rất “bùng nổ”: con người cần quen hơn với việc để không gian “làm việc”.
Vì sao quỹ đạo hấp dẫn?
Pin mặt trời được dùng trên tàu vũ trụ và vệ tinh, nhưng chưa từng được áp dụng ở quy mô mà Caltech và Sophia Space hình dung. Lợi thế lớn nhất của không gian là khả năng tiếp cận ánh nắng liên tục. Trên Trái đất, điện mặt trời chỉ chạy khi có nắng và cần pin lưu trữ để dùng sau khi trời tối. Ngoài quỹ đạo, năng lượng mặt trời có thể trở thành nguồn điện ổn định hơn, tương tự các nhà máy điện chạy khí đốt hoặc nhiên liệu khác.
Nhu cầu này ngày càng cấp bách. Trong thập niên qua, điện mặt trời rẻ hơn, hiệu quả hơn và không phát thải carbon, nhưng nhu cầu điện cũng tăng mạnh vì xe điện, hệ thống sưởi và làm mát, đặc biệt là các trung tâm dữ liệu AI. Những cơ sở này khiến nhiều địa phương phản đối vì chiếm đất, làm tăng giá điện và góp phần gây thiếu nước.
Trong tháng 6, báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới cho biết 70% người Mỹ phản đối việc xây trung tâm dữ liệu gần nơi họ sống, đồng thời nhấn mạnh công nghệ làm mát chip là chìa khóa đưa trung tâm dữ liệu lên không gian, nơi không có không khí hay nước để tản nhiệt nhanh như trên mặt đất.
Làm mát bằng không gian sâu
Sophia Space thiết kế cụm máy tính và lưu trữ dữ liệu dùng hệ thống làm mát kết hợp các tấm gạch đặc biệt với năng lượng mặt trời, cuối cùng tống nhiệt thải ra không gian sâu. Công ty cho biết hệ thống này “cạnh tranh về chi phí” với trung tâm dữ liệu trên Trái đất.
Leon Alkalai – đồng sáng lập kiêm giám đốc công nghệ Sophia Space, khẳng định cách tiếp cận này thực tế hơn sản xuất điện trong không gian rồi truyền về mặt đất. Điện mặt trời sẽ được dùng ngay trên quỹ đạo để vận hành trung tâm dữ liệu, còn dữ liệu được gửi về Trái đất. Theo ông, truyền dữ liệu dễ và rẻ hơn nhiều so với truyền năng lượng.
Caltech vẫn tiếp tục nghiên cứu điện mặt trời không gian. Georgia Institute of Technology cũng hợp tác với Hanwha Qcells của Hàn Quốc trong lĩnh vực này. Hơn một thập niên, Bộ Năng lượng Mỹ đã tiến hành nghiên cứu phát điện mặt trời ngoài không gian, thường theo hướng dùng sóng vô tuyến hoặc laser để truyền điện xuống trạm thu trên mặt đất. Solaren – nhà phát triển lớn, tuyên bố sắp ký thỏa thuận mua bán điện với một công ty tiện ích và đặt mục tiêu thương mại hóa trong thập niên tới.
Viễn cảnh lớn, hoài nghi lớn
Những người phản đối nhận định trung tâm dữ liệu ngoài không gian có thể khiến rác vũ trụ tăng mạnh, đẩy chi phí điện của người tiêu dùng lên cao và khiến lưới điện kém tin cậy hơn. Bill Powers – kỹ sư ở San Diego thường làm chuyên gia bảo vệ người tiêu dùng trước các cơ quan quản lý tiện ích, gọi các “cái bẫy chuột ngoài không gian” này là sự xao nhãng.
Dù vậy, cơn sốt AI hiện buộc các công ty tìm mọi cách xây hạ tầng điện toán mới, kể cả những ý tưởng cực đoan. Không phải dự án nào cũng thành hiện thực, nhưng nếu công nghệ làm mát chip trên quỹ đạo hoạt động, không gian có thể trở thành mặt trận mới trong cuộc đua hạ tầng AI.
shared via nytimes,
