“Ngôi làng coder” giữa cơn sốt AI của Trung Quốc
09/07/25
Liangzhu, vùng ngoại ô yên bình của Hàng Châu, đang nổi lên như trái tim của làn sóng khởi nghiệp AI tại Trung Quốc – nơi hội tụ những tài năng công nghệ, nhà đầu tư và các công ty đang tham vọng thách thức vị trí thống trị của Thung lũng Silicon.
Một buổi chiều thứ Bảy nắng đẹp, hàng chục người ngồi trên bãi cỏ quanh một sân khấu nhỏ trong sân sau, nơi các nhà sáng lập startup công nghệ trình bày ý tưởng khởi nghiệp. Một số người ngồi bệt với laptop trên đùi, tay cầm ly Frappuccino dâu, thi thoảng nhả khói vape. Trên không, một chiếc drone lơ lửng. Bên trong ngôi nhà, các nhà đầu tư đang nghe pitch từ các founder ngay trong... nhà bếp.
Khung cảnh gợi nhớ đến Thung lũng Silicon, nhưng thực tế lại diễn ra ở Liangzhu – vùng ven phía nam thành phố Hàng Châu. Tại đây, giá thuê rẻ, cộng đồng coder năng động và khoảng cách lý tưởng đến các ông lớn như Alibaba hay DeepSeek đã biến khu vực này thành nơi tụ hội của những ai đang săn tìm cơ hội với trí tuệ nhân tạo.
“Người ta đến đây để khám phá chính mình,” Felix Tao, 36 tuổi – cựu nhân viên Facebook và Alibaba, chia sẻ. Chính ông là người đứng sau buổi gặp mặt hôm ấy, đồng thời là nhà đồng sáng lập Mindverse – công ty AI ra đời năm 2022.
Từ thung lũng bình yên thành trung tâm của cơn sốt AI
Trong bối cảnh cuộc đua công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gay gắt, Hàng Châu đã nhanh chóng trở thành tâm điểm của làn sóng AI tại Trung Quốc. Cách đây hơn 10 năm, chính quyền địa phương bắt đầu triển khai các chính sách ưu đãi như giảm thuế, hỗ trợ tài chính để khuyến khích khởi nghiệp – và kết quả là hàng trăm startup đã ra đời từ thành phố này.
Mỗi cuối tuần, các nhà sáng lập từ Bắc Kinh, Thượng Hải và Thâm Quyến đổ về đây để tuyển lập trình viên. Nhiều người trong số đó hiện đã trở thành “dân làng Liangzhu” – cộng đồng gồm các coder trẻ trong độ tuổi 20–30, sống gần nhau, viết code trong quán cà phê ban ngày và chơi game cùng nhau vào ban đêm. Họ mơ đến ngày một ứng dụng AI “làm nên chuyện” sẽ ra đời từ chính tay mình.
Không chỉ là nơi ra đời của Alibaba và DeepSeek, Hàng Châu còn là cái nôi của những tên tuổi công nghệ lớn như NetEase và Hikvision. Gần đây, DeepSeek đã gây chấn động ngành khi công bố hệ thống AI tiên tiến với chi phí phát triển chỉ bằng một phần nhỏ so với các công ty ở Thung lũng Silicon.
Các mô hình nguồn mở của DeepSeek và Alibaba nhanh chóng được xếp vào nhóm hiệu suất hàng đầu toàn cầu. Trong đó, nhiều kỹ sư tốt nghiệp từ Đại học Chiết Giang – nơi nhà sáng lập DeepSeek từng theo học – đang là mục tiêu săn đón của các công ty khắp Trung Quốc. Một thành viên chủ chốt của DeepSeek thậm chí đã được hãng điện tử Xiaomi “chiêu mộ”, sự kiện được báo chí Trung Quốc theo sát từng bước.
Sáu mãnh hổ công nghệ và bài toán gọi vốn
DeepSeek là một trong sáu công ty được truyền thông gọi là “lục hổ Hàng Châu” – sáu cái tên nổi bật trong lĩnh vực AI và robot.
Trong số đó, Game Science – công ty phát triển game – đã tạo nên cơn sốt toàn cầu năm 2024i với tựa game “Black Myth: Wukong”. Còn Unitree Robotics, nổi tiếng với những chú robot nhảy múa trong chương trình Gala Tết 2024 của đài truyền hình trung ương Trung Quốc, cũng thu hút sự chú ý quốc tế.
Mùa xuân vừa rồi, Mingming Zhu – nhà sáng lập Rokid (hãng chuyên sản xuất kính AI) – đã mời cả sáu nhà sáng lập đến dùng bữa tại tư gia. Theo ông, đây là lần đầu tiên cả nhóm “mãnh hổ” có dịp gặp mặt trực tiếp. Phần lớn đều có điểm chung: từng học tại Đại học Chiết Giang hoặc làm việc tại Alibaba.
Zhu chia sẻ, chính quyền địa phương đã đóng vai trò không nhỏ trong thành công của ông: từ kết nối với nhà đầu tư ban đầu đến hỗ trợ các thủ tục pháp lý. Một trong những nhà đầu tư đầu tiên của Rokid không ai khác chính là Jack Ma – nhà sáng lập Alibaba.
Tuy vậy, không phải founder nào cũng cảm thấy thoải mái với mức độ can thiệp của chính phủ. Một số người, yêu cầu giấu tên, cho rằng chính điều đó đã khiến họ khó thu hút vốn ngoại. Viễn cảnh xấu nhất, họ nói, là rơi vào tình trạng như ByteDance – công ty mẹ của TikTok – liên tục bị chất vấn trước Quốc hội Mỹ vì nghi ngờ có liên hệ với chính quyền Trung Quốc.
Trước tình thế đó, các nhà sáng lập thường phải lựa chọn một trong hai con đường: hoặc nhận vốn nhà nước và tập trung phát triển cho thị trường nội địa, hoặc tự gọi vốn để mở văn phòng tại Singapore hay nước khác nhằm thu hút nhà đầu tư quốc tế. Với nhiều người, lựa chọn thứ hai là bất khả thi.
Nỗi lo thiếu chip và tham vọng tạo AI “có tư duy”
Thách thức khác: nguồn cung chip bán dẫn cao cấp – linh kiện then chốt cho các hệ thống AI Washington nhiều năm nay đã ngăn Trung Quốc tiếp cận chip mạnh từ các hãng như Nvidia.
Tuy nhiên, ByteDance vẫn đang sử dụng chip nội địa để vận hành các dịch vụ AI trong nước. Nhiều công ty Trung Quốc đã tranh thủ tích trữ lượng lớn chip Nvidia trước khi lệnh cấm gắt gao hơn. Nhưng điều này không thể kéo dài mãi. Các nhà sản xuất chip trong nước như Huawei hay SMIC đang chạy đua để bắt kịp Mỹ – nhưng con đường còn dài.
Trong bối cảnh đó, khái niệm “agentic AI” – trí tuệ nhân tạo có khả năng tự hành động – đang lan tỏa mạnh mẽ ở Hàng Châu. Qian Roy, founder trẻ, đang phát triển ứng dụng All Time – người bạn ảo có khả năng thay đổi phản hồi dựa trên tính cách người dùng theo bài trắc nghiệm MBTI, vốn rất phổ biến trong giới trẻ Trung Quốc.
Roy và nhóm của mình đã sử dụng các nền tảng AI mã nguồn mở từ DeepSeek, Alibaba và cả công ty Mỹ Anthropic để phát triển sản phẩm. Trong khi đó, Mindverse – công ty của Felix Tao – đang phát triển một hệ thống hỗ trợ quản lý cuộc sống, gửi email động viên đồng nghiệp, hoặc tin nhắn đầy cảm xúc đến cha mẹ, dựa trên dữ liệu về thói quen người dùng.
“Tôi không muốn AI chỉ làm nhiệm vụ, mà còn giúp bạn thật sự có thêm khoảng thở trong tâm trí,” Tao nói.
Cộng đồng sáng tạo giữa vùng đất thơ mộng
Không khí tại Hàng Châu – với hồ nước tĩnh lặng từng truyền cảm hứng cho thi nhân Trung Quốc – chính là chất xúc tác cho sáng tạo. Lin Yuanlin, founder của Zeabur, bắt đầu khởi nghiệp khi còn học tại Đại học Chiết Giang. Công ty của anh chuyên cung cấp hệ thống backend cho người dùng tạo ứng dụng hoặc website mà không cần giỏi lập trình – thứ được gọi là “vibecoding”.
“Liangzhu là nơi thử nghiệm hoàn hảo,” Lin nói. “Bạn chỉ cần bước vào quán cà phê hay gõ cửa nhà ai đó là sẽ tìm thấy người cần bạn giúp triển khai một ý tưởng.”
Anh đến Liangzhu thường xuyên đến mức sau cùng quyết định dọn về đây.
Dân làng Liangzhu còn tổ chức cả các đêm chiếu phim. Gần đây họ cùng xem lại The Matrix – và đồng loạt đồng ý: đây là phim “phải xem”. Câu chuyện về con người tỉnh giấc khỏi hệ thống kiểm soát vô hình khiến họ cảm thấy như chính mình đang sống lại kịch bản đó – giữa một xã hội định hình bởi AI.
Felix Tao cho biết: Nhiều coder trong cộng đồng không học trường danh tiếng nhưng vẫn tin rằng họ có thể tạo ra startup thay đổi thế giới.
“Họ rất dũng cảm. Dám chọn lối đi khác, trong khi xã hội Trung Quốc thường không khuyến khích điều đó.”
shared via nytimes,
