Trung Quốc tăng tốc tự chủ AI trước sức ép từ Mỹ
13/05/26
 |
| DeepSeek cho biết mẫu sản phẩm mới được tối ưu hóa để hoạt động trên các chip do tập đoàn công nghệ khổng lồ Huawei, Trung Quốc sản xuất. Ảnh: Kelsey McClellan |
Tín hiệu đúng lúc trước thượng đỉnh Mỹ – Trung
Tháng trước, DeepSeek công bố mô hình AI mới nhất, thông báo kỹ thuật tưởng chừng đơn giản lại mang ý nghĩa chính trị lớn. Lần đầu tiên, startup Trung Quốc cho biết mô hình được tối ưu để chạy trên chip do Huawei sản xuất.
Đây là cột mốc trong nỗ lực lâu dài của Bắc Kinh nhằm tự chủ công nghệ, giảm phụ thuộc vào đổi mới của phương Tây. Hiện nay, phần lớn các hệ thống AI hàng đầu thế giới vẫn dựa vào chip Nvidia của Mỹ. Tuy nhiên, các công ty AI Trung Quốc ngày càng tìm cách vận hành trên phần cứng nội địa.
Trước cuộc gặp dự kiến giữa ông Trump và ông Tập tại Bắc Kinh, thông báo của DeepSeek xuất hiện; giúp Trung Quốc bước vào bàn đàm phán với thông điệp rõ ràng hơn: các hạn chế của Mỹ đối với chip Nvidia chưa thể làm lệch hướng phát triển AI của Trung Quốc.
Kiểm soát xuất khẩu mất dần sức ép?
Nhiều năm, Washington dùng kiểm soát xuất khẩu chip như đòn bẩy kìm hãm năng lực AI và công nghệ cao của Trung Quốc. Nếu các công ty Trung Quốc không thể mua chip AI tiên tiến nhất của Nvidia, họ sẽ gặp khó trong huấn luyện và vận hành mô hình lớn.
Tuy nhiên, thực tế ngày càng phức tạp. Các công ty như DeepSeek và Moonshot AI không chỉ chờ Mỹ nới hạn chế mà bắt đầu thiết kế hệ thống AI để thích nghi với môi trường bị giới hạn, gồm việc tìm cách chạy mô hình trên nhiều loại bộ xử lý khác ngoài Nvidia.
Wei Sun, nhà phân tích AI tại Counterpoint Research, Bắc Kinh, nhận định kiểm soát xuất khẩu Mỹ không đóng băng phát triển AI Trung Quốc. Ngược lại, buộc Trung Quốc xây dựng “ngăn xếp” công nghệ thay thế từ chip, mô hình đến ứng dụng.
Nếu Trung Quốc giảm được phụ thuộc vào AI Mỹ, Washington sẽ mất một phần quan trọng trong sức ép với Bắc Kinh; đây là điều khiến cuộc đua chip không chỉ là vấn đề thương mại, mà còn là câu chuyện quyền lực địa chính trị.
Huawei chưa thể thay thế Nvidia
Dù vậy, bước tiến của DeepSeek không có nghĩa Trung Quốc bắt kịp Mỹ về chip AI. Mô hình mới của DeepSeek có thể dùng chip Huawei cho inference – tức giai đoạn AI phản hồi người dùng. Giai đoạn này thường cần ít sức mạnh tính toán hơn so với training, quá trình huấn luyện mô hình.
DeepSeek vẫn dựa vào chip Nvidia để huấn luyện hệ thống, theo hai nguồn trong ngành bán dẫn. Hiện chưa rõ DeepSeek tiếp cận số chip này bằng cách nào. Tuy vậy, các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn có thể sử dụng chip Nvidia từ xa, đặt tại những trung tâm dữ liệu bên ngoài Trung Quốc. Theo Huawei, năm nay, họ dự kiến tung chip dành cho huấn luyện. Tuy nhiên, hãng thừa nhận cần khoảng một năm để sản phẩm đạt hiệu năng tương đương các lựa chọn hiện tại của Nvidia.
Nói cách khác, Trung Quốc đang tiến lên, nhưng chưa thoát khỏi điểm nghẽn lớn nhất: sản xuất chip tiên tiến với quy mô lớn, ổn định và hiệu quả năng lượng cao.
Thị trường AI có nguy cơ tách đôi
Jensen Huang, CEO Nvidia, từ lâu cảnh báo rằng kiểm soát xuất khẩu quá cứng có thể phản tác dụng. Theo ông, hạn chế chip Mỹ chỉ thúc đẩy doanh nghiệp Trung Quốc tăng tốc xây dựng lựa chọn nội địa, dẫn tới thị trường AI bị chia đôi: Trung Quốc dùng chip Trung Quốc, phương Tây tiếp tục dùng phần cứng Mỹ.
Với Nvidia, Trung Quốc là thị trường lớn. Công ty có lợi nếu được bán nhiều chip hơn tại đây. Tuy nhiên, từ góc nhìn chiến lược của ông Huang, nếu Mỹ tự cắt ảnh hưởng của Nvidia khỏi ngành AI Trung Quốc, Washington cũng mất khả năng định hình hệ sinh thái công nghệ tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Ngay cả khi ông Trump từng cho phép Nvidia bán chip H200 cho Trung Quốc, thương vụ vẫn mắc kẹt giữa sức ép từ hai phía. Các nghị sĩ Mỹ muốn giám sát chặt hơn việc chip được dùng ra sao tại Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh chỉ đạo các công ty công nghệ mua chip nội địa. Theo hồ sơ của Nvidia, công ty chưa ghi nhận doanh thu từ H200 tại Trung Quốc.
Tự chủ công nghệ còn nhiều rào cản
Trung Quốc đối mặt nhiều hạn chế. SMIC, công ty sản xuất chip Huawei, gặp khó trong sản xuất quy mô lớn. Chip của họ dễ lỗi và tiêu thụ nhiều điện hơn so với sản phẩm của các đối thủ nước ngoài.
Cách làm của Huawei là ghép nhiều chip yếu lại với nhau để đạt sức mạnh tính toán tương đương bộ xử lý tiên tiến. Tuy nhiên, chiến lược phụ thuộc vào khả năng sản xuất số lượng rất lớn, điều các nhà sản xuất chip Trung Quốc vẫn chưa làm được ở mức tương đương Nvidia hay các chuỗi cung ứng do TSMC dẫn đầu.
Trước khi Washington siết kiểm soát, nhiều chip của Huawei từng được TSMC sản xuất. Nay, các hạn chế khiến Trung Quốc phải tự làm nhiều hơn, nhưng năng lực nội địa vẫn chưa đủ để thay thế hoàn toàn.
Cuộc đua chuyển từ sức mạnh thô sang hệ sinh thái
Các công ty Trung Quốc cố định nghĩa lại thành công trong AI. Thay vì chạy đua gom nhiều chip mạnh nhất, họ đặt cược vào hệ sinh thái tích hợp: chip, mô hình và ứng dụng được thiết kế để hỗ trợ nhau, đủ tốt cho nhiều nhu cầu thực tế.
Sự hợp tác giữa DeepSeek và Huawei cho thấy hướng đi đó. Khi mô hình AI được tối ưu cho phần cứng cụ thể, chip yếu hơn vẫn có thể đạt hiệu quả tốt hơn trong một số tác vụ. DeepSeek thậm chí nêu trong tài liệu kỹ thuật những thay đổi mà nhà sản xuất chip có thể thực hiện để cải thiện hiệu năng với mô hình của họ.
Điều này không biến Trung Quốc lập tức thành người dẫn đầu; song cho thấy chiến lược bền bỉ thay vì cố sao chép toàn bộ mô hình Mỹ; Bắc Kinh đang thúc đẩy hệ thống AI tự lực, thích nghi với hạn chế và ngày càng ít phụ thuộc vào Nvidia.
Với Mỹ, đây là bài toán khó. Kiểm soát xuất khẩu có thể làm Trung Quốc chậm lại trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu các hạn chế thúc đẩy Bắc Kinh xây dựng hệ sinh thái riêng, sức ép của Washington có thể suy giảm theo thời gian. Vậy nên, cuộc đua AI không chỉ là ai có con chip mạnh hơn, mà là ai xây được hệ sinh thái đủ sâu để sống sót khi thế giới công nghệ bị chia đôi.
shared via nytimes,
