Mô hình AI mới của Trung Quốc thách thức lợi thế Mỹ
20/07/26
 |
| Gian hàng của Moonshot AI tại Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới tại Thượng Hải. Mô hình Kimi K3 của công ty thể hiện khả năng xử lý một số tác vụ tốt tương đương với các mô hình hàng đầu từ các công ty của Mỹ. Ảnh: Go Nakamura |
Thứ sáu vừa qua, cuộc đua trí tuệ nhân tạo giữa Trung Quốc và Mỹ tiếp tục nóng lên khi Moonshot AI – startup Trung Quốc công bố Kimi K3, mô hình AI mới thu hẹp đáng kể khoảng cách với các sản phẩm hàng đầu của các công ty công nghệ Mỹ.
Moonshot tuyên bố Kimi K3 là hệ thống AI mã nguồn mở lớn nhất thế giới, cho phép tất cả mọi người sử dụng, chỉnh sửa và phát triển tự do. Công ty khẳng định trong một số tác vụ quan trọng, mô hình này đạt hiệu năng ngang các mô hình dẫn đầu của OpenAI và Anthropic.
Thời điểm ra mắt càng đáng chú ý vì trùng với bài phát biểu của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, trong đó ông phác thảo tham vọng phát triển AI toàn cầu và đặt Trung Quốc vào vai trò người ủng hộ cách tiếp cận mở. Ông nói: “Phát triển AI không nên là màn độc diễn của một quốc gia, mà phải trở thành bản giao hưởng của hợp tác quốc tế.”
Phản ứng thị trường đến ngay lập tức. Hôm thứ Sáu, cổ phiếu Mỹ bắt đầu giảm (Nasdaq mất khoảng 1%) vì các nhà đầu tư ồ ạt bán cổ phiếu các công ty sản xuất chip phục vụ AI.
Áp lực lên mô hình chi tiêu của Thung lũng Silicon
Diễn biến này nhấn mạnh tầm vóc địa chính trị của cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung trong cuộc đua công nghệ định hình thời đại. Tổng thống Donald Trump nhiều lần coi việc duy trì vị thế dẫn đầu AI của Mỹ là yêu cầu chiến lược giúp bảo vệ an ninh kinh tế và an ninh quốc gia.
Mỹ tìm cách làm chậm tiến bộ AI của Trung Quốc qua việc hạn chế nước này tiếp cận chip tiên tiến, vốn cần thiết để huấn luyện các hệ thống hàng đầu. Nhưng việc mô hình AI Trung Quốc miễn phí, mã nguồn mở có thể cạnh tranh với các hệ thống đắt đỏ và ngốn tài nguyên của Thung lũng Silicon đang làm sống lại câu hỏi: liệu cơn sốt chi tiêu khổng lồ vào trung tâm dữ liệu có thật sự hợp lý hay không?
Trong 18 tháng qua, các công ty công nghệ Trung Quốc liên tục công bố mô hình AI mã nguồn mở có hiệu năng tiệm cận đối thủ Mỹ, đồng thời tuyên bố cần ít tài nguyên tính toán hơn. Sự kết hợp giữa hiệu năng cao và chi phí thấp giúp các hệ thống AI Trung Quốc trở thành lựa chọn hấp dẫn với nhiều nhà phát triển trên thế giới.
Theo Vals AI – công ty độc lập đánh giá hiệu năng mô hình, Kimi K3 chỉ đứng sau Fable 5 của Anthropic, đồng thời vượt GPT-5.6 Sol, mô hình chủ lực của OpenAI. Moonshot cho biết sẽ công bố đầy đủ chi tiết kỹ thuật của Kimi K3 vào cuối tháng.
Khoảng cách sáu tháng không còn là lợi thế lớn
Graham Webster – giáo sư Stanford nghiên cứu hệ sinh thái AI mã nguồn mở của Trung Quốc, nhận xét việc mô hình có ở đúng “đỉnh tuyệt đối” hay không không còn quá quan trọng, bởi khoảng cách giữa các mô hình hàng đầu của Mỹ và Trung Quốc đã dần thu hẹp. ông nói: “Mỗi người có con số khác nhau về việc Trung Quốc đi sau Mỹ bao nhiêu tháng, nhưng các ước tính thường xoay quanh sáu tháng hiện không phải lợi thế lớn.”
Samm Sacks – nghiên cứu viên cao cấp tại Trường Nghiên cứu Quốc tế Cao cấp Johns Hopkins, người dự hội nghị AI tại Thượng Hải nơi Chủ tịch Tập Cận Bình phát biểu, cho biết nhiều chuyên gia tin chỉ còn là vấn đề thời gian trước khi công ty Trung Quốc tung ra mô hình miễn phí có năng lực ngang hệ thống tiên tiến nhất của Anthropic. Khi mô hình mạnh được phát hành rộng rãi, các nhà quản lý sẽ khó kiểm soát hơn nhiều.
Tháng trước, Z.ai – startup Trung Quốc ra mắt GLM-5.2, mô hình gần mạnh bằng Fable 5 của Anthropic nhưng được cung cấp phổ biến hơn. Nhiều nhà phát triển và startup ở Thung lũng Silicon nhanh chóng sử dụng GLM-5.2 vì chi phí thấp hơn nhiều, đúng lúc doanh nghiệp Mỹ bắt đầu tìm cách giảm chi tiêu AI. Theo Vals AI, Kimi K3 còn mạnh hơn GLM-5.2.
Mã nguồn mở: sức mạnh và điểm yếu của Trung Quốc
Gần như mọi hệ thống AI hàng đầu của Trung Quốc đều theo hướng mã nguồn mở và thu hút được người dùng toàn cầu. Tuy nhiên, khác với các hệ thống đóng phổ biến ở Thung lũng Silicon, mô hình mở khó kiếm tiền hơn. Thách thức biến mức độ phổ biến thành doanh thu đang gây rạn nứt trong một số phòng thí nghiệm AI hàng đầu Trung Quốc, kể cả Alibaba.
Các nhà nghiên cứu AI Trung Quốc thiếu năng lực tính toán do lệnh kiểm soát xuất khẩu của Mỹ. Doanh nghiệp phải chi mạnh để giành chip khan hiếm. Một số công ty như MiniMax và Z.ai đã niêm yết để huy động vốn, trong khi Alibaba ngày càng hướng khách hàng sang các mô hình trả phí.
Dù vậy, quy mô gọi vốn của Trung Quốc vẫn nhỏ hơn rất nhiều so với Mỹ. Tháng 5, Moonshot huy động 2 tỷ USD trong vòng gọi vốn có China Mobile và nhánh đầu tư của Meituan hậu thuẫn. Cùng tháng, Anthropic huy động 65 tỷ USD.
Vì vậy, Moonshot buộc phải tối ưu hóa tài nguyên. Năm nay, tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, chủ tịch Yutong Zhang cho biết hiệu quả là điều bắt buộc từ đầu: “Chúng tôi biết mình không có xa xỉ phẩm là mở rộng năng lực tính toán.”
OpenAI và Anthropic cáo buộc các công ty Trung Quốc khai thác trái phép dữ liệu từ hệ thống của họ để phát triển mô hình cạnh tranh. Nhưng các chuyên gia nhận định tiến bộ của Moonshot và Z.ai không thể chỉ giải thích bằng “distillation” (chưng cất mô hình). Nhiều năm sống dưới kiểm soát xuất khẩu buộc các công ty Trung Quốc đổi mới trong giới hạn tính toán chặt chẽ. Như Webster nói, các mô hình Trung Quốc không xuất sắc nhờ chưng cất dữ liệu: “Đổi mới thật sự đang diễn ra.”
shared via nytimes,
