AI Trung Quốc thu hẹp khoảng cách với Mỹ
26/06/26
 |
| Ông O’Neill, người đứng đầu bộ phận huấn luyện mô hình tại Baseten, cho biết việc phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo hàng đầu như của Z.ai đòi hỏi nhiều kỹ thuật phức tạp. Ảnh: Justin T. Gellerson |
Hai tuần trước, sau yêu cầu bất ngờ từ chính phủ Mỹ, Anthropic đóng quyền truy cập vào hai hệ thống AI mạnh nhất. Chỉ vài ngày sau, startup Trung Quốc có tên Z.ai tung ra mô hình mới gần mạnh bằng các hệ thống Fable và Mythos của Anthropic, nhưng rẻ hơn nhiều và không bị Mỹ hạn chế truy cập. Công nghệ này nhanh chóng lọt vào bảng xếp hạng 10 mô hình AI được dùng nhiều nhất thế giới.
Z.ai đang đứng ở tuyến đầu của làn sóng AI Trung Quốc: mạnh, rẻ và đủ sức thách thức thế thống trị của OpenAI, Anthropic và Google. Hiện 6 mô hình trên bảng xếp hạng AI do OpenRouter theo dõi được phát triển tại Trung Quốc. Mô hình mới của Z.ai, GLM-5.2, xuất hiện đúng lúc doanh nghiệp Mỹ bắt đầu tìm cách cắt chi phí AI và các lãnh đạo ở Thung lũng Silicon lo ngại chính quyền Tổng thống Trump sẽ siết chặt quản lý công nghệ này.
Sau hơn một tuần dùng mô hình mới của Z.ai, Rehaan Ahmad, đồng sáng lập startup alphaXiv ở Thung lũng Silicon,nói: “Với Fable bị hạn chế, khoảng cách giữa Mỹ và Trung Quốc rất hẹp”.
Rẻ hơn, mở hơn, đủ tốt hơn
Khoảng 18 tháng trước, DeepSeek từng gây chấn động Thung lũng Silicon khi chứng minh có thể xây AI hiệu quả với chi phí thấp hơn nhiều so với các đối thủ Mỹ. Z.ai đang làm điều tương tự. Theo OpenRouter, với một số nhiệm vụ, GLM-5.2 chỉ tốn khoảng 1/8 chi phí của Claude Opus 4.8, mô hình Anthropic ra mắt ngay trước Fable và Mythos.
Giống nhiều mô hình hàng đầu của Trung Quốc, GLM-5.2 là phần mềm mã nguồn mở, có nghĩa ai cũng có thể dùng và chỉnh sửa miễn phí; dù chưa mạnh bằng các mô hình tốt nhất của Mỹ, nhưng mức giá khiến nhiều doanh nghiệp phải cân nhắc. Vivek Ramaswami, nhà đầu tư tại Madrona Venture Group, đặt câu hỏi: “Bạn có cần lái Ferrari đi mọi nơi không? Có lẽ không.”
GLM-5.2 đặc biệt mạnh trong tạo mã máy tính và vận hành AI agents, các trợ lý số có thể dùng phần mềm khác để thực hiện nhiệm vụ. Theo Anastasios Angelopoulos, CEO ArenaAI, công nghệ của Z.ai hiện là hệ thống được dùng nhiều thứ ba thế giới cho các tác vụ AI. Các nhà cung cấp đám mây lớn như Microsoft và Amazon cung cấp quyền truy cập vào một số hệ thống của Z.ai, DeepSeek, MiniMax và các startup Trung Quốc khác.
Rủi ro chính trị và dữ liệu
Dù hấp dẫn về chi phí, các mô hình Trung Quốc vẫn vấp hai rào cản lớn tại Mỹ: lo ngại liên hệ với chính phủ Trung Quốc và cáo buộc sử dụng không công bằng công nghệ Mỹ để xây mô hình rẻ hơn. Năm 2025, Z.ai bị Bộ Thương mại Mỹ đưa vào danh sách đen. Hồ sơ doanh nghiệp cho thấy một số cổ đông của công ty do cơ quan công nghiệp quốc phòng Trung Quốc kiểm soát.
Một số nhà phát triển không muốn dùng hệ thống Z.ai chạy từ máy chủ ở Trung Quốc vì lo dữ liệu có thể bị chia sẻ với công ty hoặc chính quyền. Đồng thời e ngại các nỗ lực kiểm duyệt của Trung Quốc và nguy cơ vi phạm quy định xuất khẩu của Mỹ. Tuy vậy, Wei Chen, giám đốc pháp lý của Infoblox, cho biết doanh nghiệp vẫn có thể dùng mô hình mà không gửi dữ liệu về Trung Quốc nếu tự triển khai hoặc thiết lập hệ thống đúng cách.
Năm 2025, sau khi DeepSeek ra mắt, nhiều chính phủ hạn chế sử dụng vì lo sợ an ninh dữ liệu. Theo bà Chen, đến nay GLM-5.2 chưa gây cảnh báo tương tự.
Câu hỏi về sao chép công nghệ
Anthropic và OpenAI cáo buộc các công ty Trung Quốc thu thập dữ liệu trái phép từ hệ thống AI của họ để tăng tốc phát triển. Mới đây, Anthropic gửi thư tới Thượng nghị sĩ Tim Scott và Elizabeth Warren, cáo buộc Alibaba “trắng trợn” và “bất hợp pháp” cố sao chép công nghệ thông qua 24.000 tài khoản gian lận. Alibaba từ chối bình luận.
Dùng dữ liệu từ hệ thống để huấn luyện hệ thống khác (distillation) là việc phổ biến trong AI. Nhưng điều khoản dịch vụ của Anthropic và OpenAI cấm âm thầm thu thập dữ liệu để làm điều đó. Chưa rõ Z.ai có dùng distillation hay không. Charles O’Neill, phụ trách huấn luyện mô hình tại Baseten, nhận xét chỉ distillation không thể tạo ra hệ thống AI hàng đầu; cần rất nhiều kỹ thuật phức tạp khác.
Lợi thế của AI Trung Quốc một phần đến từ nhiều năm hỗ trợ của chính phủ, vốn coi AI là động cơ tăng trưởng then chốt. Một số lãnh đạo Mỹ nói doanh nghiệp Mỹ không nên mở mã nguồn vì công nghệ có thể bị dùng sai. Nhưng nếu Mỹ bóp nghẹt mã nguồn mở, các nhà phát triển có thể buộc phải xây sản phẩm trên nền tảng Trung Quốc. Khi đó, về dài hạn, Trung Quốc có thể tiến gần trung tâm của phát triển AI.
Kiểm soát xuất khẩu chip của Mỹ vẫn là rào cản lớn. Z.ai và các startup Trung Quốc phải chi hàng triệu USD thuê chip trong các trung tâm dữ liệu ngoài Trung Quốc. Hồ sơ tại Hong Kong cho thấy trong nửa đầu năm 2025, Z.ai chi cho các dịch vụ tính toán nhiều hơn bảy lần doanh thu. Dù vậy, các chuyên gia ước tính Trung Quốc chỉ còn chậm hơn Mỹ khoảng sáu tháng hoặc ít hơn. Khi Fable và Mythos bị gạt sang bên, doanh nghiệp càng nhận ra giá trị của phương án thay thế. Justin Summerville của OpenRouter nói: “Ai biết mô hình hàng đầu trong ba tuần nữa sẽ là gì?”
shared via nytimes,
