AI và dầu mỏ kéo thị trường toàn cầu đi cùng một hướng
18/05/26
 |
| Năm trước, Intel cần sự trợ giúp từ chính phủ Mỹ. Năm nay, công ty có sự trở lại ngoạn mục. Ảnh: I-Hwa Cheng/Agence France-Presse |
AI không chỉ làm nóng chứng khoán Mỹ; từ Intel phố Wall đến TSMC Đài Loan, Samsung và SK Hynix Hàn Quốc, cơn sốt bán dẫn đẩy nhiều thị trường toàn cầu lên cao. Cùng lúc, giá dầu và chiến sự ở vùng Vịnh cũng khiến nhà đầu tư nhận ra sự thật khó chịu: đa dạng hóa danh mục ngày càng khó khi cả thế giới cùng bị chi phối bởi vài điểm nóng công nghệ và địa chính trị.
Không chỉ Nvidia hưởng lợi từ AI
Thập niên qua, Nvidia là biểu tượng lớn nhất của cơn sốt AI. Cổ phiếu hãng tăng hơn 21.000%, đưa công ty trở thành doanh nghiệp niêm yết giá trị nhất thế giới. Năm 2026, cái tên gây bất ngờ lại là Intel.
Một năm trước, Intel còn cần sự hỗ trợ của chính phủ Mỹ. Nay, cổ phiếu hãng bật mạnh trở lại. Riêng tháng 4, giá cổ phiếu Intel tăng 114%. Tính từ đầu năm đến cuối tuần qua, Intel tăng 194,5%, cao hơn hơn 9 lần mức tăng của Nvidia.
Sự thay đổi cho thấy làn sóng AI bước sang giai đoạn mới. Nếu Nvidia thống trị nhờ chip phục vụ huấn luyện mô hình AI, thì thị trường hiện chú ý nhiều hơn đến các công ty sản xuất chip cho inference – quá trình AI tạo câu trả lời cho người dùng. Khi AI đi từ phòng thí nghiệm vào ứng dụng hằng ngày, nhu cầu xử lý truy vấn thực tế cũng tăng mạnh.
Bán dẫn kéo thị trường mới nổi đi lên
Intel không phải người hưởng lợi duy nhất. Tại châu Á, các thị trường chứng khoán Hàn Quốc và Đài Loan nằm trong nhóm tăng mạnh nhất thế giới nhờ các công ty bán dẫn. Samsung Electronics, SK Hynix và đặc biệt là TSMC trở thành những trụ cột lớn của làn sóng này.
TSMC có vị trí đặc biệt. Đây là nhà sản xuất chip theo thiết kế của nhiều công ty khác, trong đó có Nvidia. Khi nhu cầu chip AI tăng, TSMC gần như đứng ở trung tâm của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Điều này cũng làm thay đổi cách nhìn về thị trường mới nổi. Năm 2026, chỉ số MSCI Emerging Markets, thước đo phổ biến của chứng khoán mới nổi, tăng 18,8%, vượt xa mức tăng 9,6% của S&P 500 và 6% của quỹ Roundhill Magnificent Seven ETF.
Tuy nhiên, mức tăng không chỉ phản ánh sự cải thiện rộng khắp của các nền kinh tế mới nổi mà còn đến từ cấu trúc chỉ số. MSCI giới hạn tỷ trọng doanh nghiệp Trung Quốc ở mức 23%, song lại xếp Đài Loan và Hàn Quốc vào nhóm thị trường mới nổi. Hai nền kinh tế công nghệ cao chiếm tới 43,7% chỉ số. Vì vậy, TSMC, Samsung và SK Hynix trở thành ba thành phần lớn nhất của MSCI Emerging Markets.
Mặt khác, mua quỹ thị trường mới nổi theo chỉ số này hiện cũng là đặt cược lớn vào AI.
Đa dạng hóa ngày càng khó
Trong đầu tư, thị trường mới nổi thường được xem là cách đa dạng hóa khỏi chứng khoán Mỹ. Tuy nhiên hiện nay, ranh giới ấy mờ đi. Khi cả S&P 500 lẫn MSCI Emerging Markets đều bị kéo bởi các công ty công nghệ và bán dẫn, danh mục tưởng như phân tán lại có thể cùng chịu một loại rủi ro.
Đây là vấn đề lớn hơn nước Mỹ. Sự trỗi dậy của nhóm Magnificent Seven từng khiến thị trường chứng khoán Mỹ tập trung quá nhiều vào vài cổ phiếu công nghệ. Giờ đây, cổ phiếu chip ở Đài Loan, Hàn Quốc, Hà Lan và Mỹ cho thấy mức độ tập trung ấy đã lan ra toàn cầu.
Một nhà đầu tư có thể tưởng mình đang trải tiền qua nhiều châu lục, nhiều thị trường và nhiều loại chỉ số. Tuy nhiên, nếu các khoản đầu tư đều phụ thuộc vào AI, chip và nhu cầu trung tâm dữ liệu, mức độ đa dạng hóa thực tế thấp hơn nhiều.
Dầu mỏ là trụ cột rủi ro thứ hai
Không phải thị trường nào cũng tăng vì AI. Ghana và Nigeria cũng nằm trong nhóm thị trường chứng khoán tăng mạnh nhất năm nay, nhưng lý do chính là dầu mỏ.
Hai nước này là nhà sản xuất, phân phối hoặc tinh luyện dầu. Khi chiến tranh Mỹ - Israel với Iran làm giá dầu thế giới tăng, các công ty năng lượng tại Nigeria và Ghana hưởng lợi. Điều tương tự diễn ra ở Mỹ, nơi nhóm năng lượng đang dẫn dắt S&P 500. Các công ty như Valero Energy và Halliburton tăng nhờ giá dầu cao.
Điều này củng cố nhận định quan trọng: không thị trường nào còn là hòn đảo riêng. Dù do AI hay dầu mỏ, các chỉ số chứng khoán ở nhiều nơi đang bị cuốn vào cùng vài câu chuyện toàn cầu.
Chỉ số chip và bóng dáng bong bóng dot-com
Thước đo đáng chú ý là Philadelphia Semiconductor Index, thường gọi là Sox. Đây là chỉ số lâu đời theo dõi các công ty bán dẫn lớn, gồm Intel, Nvidia, ASML của Hà Lan và TSMC. Năm nay, nhóm cổ phiếu trong chỉ số này tăng 63,6%, với Intel dẫn đầu.
Mức tăng ấy khiến nhiều người nhớ lại thời kỳ dot-com cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000. Lúc này, cổ phiếu công nghệ cũng tăng chóng mặt trước khi bong bóng vỡ. Năm 2000, Bespoke Investment Group lưu ý lần gần nhất Sox vượt S&P 500 mạnh như hiện nay.
Michael Burry, nhà quản lý quỹ nổi tiếng trong The Big Short, cũng cảnh báo AI đang mê hoặc toàn bộ thị trường chứng khoán và có thể tạo ra một bong bóng công nghệ mới. Khác biệt lần này là thị trường liên kết toàn cầu hơn nhiều.
Eo biển Đài Loan, điểm nghẽn của chip
Nếu eo biển Hormuz là điểm nghẽn chiến lược của dầu mỏ, eo biển Đài Loan có vai trò tương tự với chip. Đài Loan là nơi đặt TSMC, công ty sống còn đối với chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.
Hòa bình mong manh tại eo biển Đài Loan giúp ngành chip phát triển thành “lá chắn silicon”. Vì thế giới cần chip của Đài Loan, hòn đảo có thêm lớp bảo vệ chiến lược. Tuy nhiên, nếu căng thẳng Mỹ – Trung leo thang, tác động tới thị trường có thể lớn không kém những gián đoạn quanh eo biển Hormuz.
Các cuộc gặp bên lề thượng đỉnh Mỹ – Trung tại Bắc Kinh luôn có vấn đề Đài Loan. Trung Quốc coi Đài Loan là một phần lãnh thổ, trong khi Mỹ duy trì chính sách “mơ hồ chiến lược”. Với thị trường, điều họ muốn nhất là hiện trạng không bị phá vỡ.
Thế giới đầu tư không thoát khỏi địa chính trị
Từ năm nay, bài học lớn là nhà đầu tư có thể mua cổ phiếu ở rất nhiều nơi, nhưng không thể rời khỏi địa chính trị. AI, chip và dầu mỏ đang kéo các thị trường tưởng như khác biệt vào cùng quỹ đạo.
Sự phụ thuộc vào bán dẫn khiến Mỹ, Đài Loan, Hàn Quốc, Hà Lan và cả các quỹ thị trường mới nổi cùng nhạy cảm với cơn sốt AI. Sự phụ thuộc vào năng lượng khiến Nigeria, Ghana và nhóm dầu khí Mỹ cùng hưởng lợi từ biến động ở Trung Đông.
Vì vậy, đa dạng hóa không còn đơn giản là mua thêm cổ phiếu ngoài Mỹ. Câu hỏi quan trọng hơn là danh mục ấy thực sự phụ thuộc vào bao nhiêu câu chuyện nền tảng. Hiện tại, với nhiều thị trường, câu trả lời có thể chỉ là hai: AI và dầu mỏ.
shared via nytimes,
