AI viết lại bài toán việc làm Phố Wall
22/04/26
 |
| Brian T. Moynihan, CEO Ngân hàng Mỹ cho biết việc “cắt giảm công việc và ứng dụng công nghệ” giúp ngân hàng cắt giảm 1.000 việc làm quý trước. Ảnh: Charles Krupa/Associated Press |
Lớp sơn trấn an bắt đầu bong tróc
Trong nhiều năm, các ngân hàng lớn trấn an nhân viên rằng trí tuệ nhân tạo sẽ hỗ trợ con người, không thay thế họ. Mùa báo cáo kết quả kinh doanh mới đây cho thấy giọng điệu đang thay đổi. Lợi nhuận tăng mạnh, biên chế co lại, AI không chỉ là công cụ tăng năng suất, nó trở thành lý do chính đáng để cắt giảm nhân sự.
Phố Wall từ lâu có một tài năng đặc biệt: biến những thay đổi gây bất an nhất thành ngôn ngữ trơn tru nhất. Sa thải trở thành “tái cấu trúc”; thu hẹp biên chế thành “hành trình hiệu quả”. Và giờ, khi trí tuệ nhân tạo bắt đầu ăn vào công việc văn phòng có lương cao, ngành tài chính cũng thử cách nói quen thuộc khác: AI không thay việc, nó chỉ giúp con người làm việc tốt hơn.
Lập luận ấy từng hợp lý. Trong tài chính, các mối quan hệ cá nhân, khả năng đánh giá khách hàng, kỹ năng thương lượng và trực giác thị trường từ lâu được xem là phần việc máy móc khó thay thế. Nhưng mùa báo cáo lợi nhuận đang làm lớp sơn ấy bong ra nhanh chóng.
Tăng lợi nhuận, giảm biên chế
Chưa đầy 4 tháng trước, Brian Moynihan, CEO Ngân hàng Mỹ lên truyền hình để trấn an hơn 210.000 nhân viên rằng AI “không phải mối đe dọa với công việc của họ”. Nhưng tuần trước, sau khi ngân hàng báo lãi quý đầu năm 8,6 tỷ USD, tăng 1,6 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước, ông nói theo giọng khác hẳn. Theo Moynihan, kết quả được hỗ trợ bởi việc loại bỏ 1.000 vị trí thông qua cắt bớt công việc và áp dụng AI. Ông dự báo quá trình còn tiếp diễn trong thời gian tới.
Ngân hàng Mỹ không đơn độc. JPMorgan Chase, Citi, Goldman Sachs, Morgan Stanley và Wells Fargo cộng lại kiếm 47 tỷ USD lợi nhuận trong kỳ, tăng 18%, đồng thời cắt 15.000 việc làm. Tất cả đều ít nhiều ghi nhận AI như một phần của câu chuyện: tự động hóa công việc, rút ngắn quy trình, giảm nhân sự ở cả hậu trường lẫn tuyến đầu. Đây không còn là những lời bóng gió về tương lai xa, mà diễn ra giữa mùa lợi nhuận cực kỳ hiệu quả.
Điều đó đáng chú ý vì nó đảo ngược trật tự trấn an quen thuộc của giới tài chính. Câu chuyện trước đây là: đừng lo, AI sẽ làm những phần việc khổ sở nhất, để con người tập trung vào giá trị cao hơn. Câu chuyện hiện tại dần thành: đúng, AI làm phần việc khổ sở ấy và nhân sự không còn cần thiết như trước.
Máy không thay được mối quan hệ, nhưng thay được nhiều thứ khác
Phố Wall luôn nói, không phần mềm nào có thể thay thế những mối quan hệ sống còn của nghề tài chính. Điều đó đúng ở mức nào đó. Nhưng trước khi chạm đến quan hệ khách hàng, ngành này còn cả núi công việc khác và AI có thể làm khá nhiều trong số đó.
Tại Citi, ngân hàng đang trả tiền cho phần mềm AI từ Anthropic, Google, Microsoft và OpenAI để đọc tài liệu pháp lý, phê duyệt mở tài khoản, gửi hóa đơn giao dịch và sắp xếp dữ liệu khách hàng nhạy cảm. Cùng lúc, Citi tuyên bố cắt giảm 20.000 việc làm. Ngay cả những nhân viên tham gia chương trình “Nhóm nòng cốt thúc đẩy AI” cũng thuộc diện bị sa thải gần đây. Không gì diễn tả sự lạnh lùng của cuộc chuyển đổi tốt hơn việc ngay cả những người cổ vũ công nghệ cũng có thể bị chính công nghệ làm cho dư thừa.
Tại Wells Fargo, AI viết bản ghi nhớ về mức độ tín nhiệm của người vay, dựng các “pitchbook” dùng để thuyết phục doanh nghiệp cân nhắc sáp nhập, và định tuyến hoặc trả lời tự động đủ loại cuộc gọi từ khách hàng thẻ tín dụng. CEO Charlie Scharf nói, công nghệ làm giảm nhân sự ngành ngân hàng. Chính sự thẳng thắn mới là tín hiệu đáng lo nhất. Không phải vì Scharf nói khác người, mà vì ông nói điều những người khác bắt đầu không giấu nổi.
Cú sốc không dừng ở giới lương cao Manhattan
Với những người vốn không mấy thiện cảm với ngành tài chính, làn sóng cắt việc Phố Wall có thể trông như bi kịch của tầng lớp hưởng lương cao. Chỉ riêng tiền thưởng Phố Wall năm ngoái đã lên tới 49,2 tỷ USD, theo số liệu bang New York. Nhưng thiệt hại không chỉ nằm ở Manhattan hay các tòa tháp kính của Bờ Đông.
Nhiều năm qua, các ngân hàng và công ty quản lý tài sản chuyển bớt nhân sự sang các thành phố chi phí thấp hơn khắp nước Mỹ. Khi AI bắt đầu xâm nhập vào các chức năng văn phòng, chính nơi đó cũng bị tác động. Đợt sa thải gần đây của Citi gồm cả nhân viên tại San Antonio, Tucson và Tampa. Điều đó nhắc rằng, tự động hóa trong tài chính không còn là câu chuyện của giới giao dịch hào nhoáng, nó lan sang cả lớp lao động văn phòng trung lưu mà ngành này từng phân bổ về các đô thị rẻ hơn để tiết kiệm chi phí. AI không chỉ tái định hình Phố Wall, nó tái định hình cả dấu chân việc làm Phố Wall từng rải ra khắp nước Mỹ.
Hứa hẹn phía trước
Về ngắn hạn, lợi ích với ngân hàng khá rõ. AI cắt giảm thời gian xử lý, giảm sai sót, làm gọn khâu tuân thủ, đẩy nhanh quy trình tín dụng, chuẩn hóa tài liệu khách hàng và thay thế một phần lớn công việc lặp lại vốn do hàng chục nghìn nhân viên bàn giấy đảm nhiệm. Đó là lý do một số lãnh đạo không hề hoảng sợ trước biến động hiện tại; trái lại, họ thấy chu kỳ lợi nhuận mới mở ra. Darren Rebelez, Casey’s từng nói về chu kỳ dầu là “chặt ở đầu trước, nở ở đầu sau”; với AI, công thức gần tương tự: siết nhân sự, nở biên lợi nhuận.
Một số nơi cố giữ giọng lạc quan. Morgan Stanley, nơi sống dựa nhiều vào đội ngũ tư vấn tài sản cho khách giàu nói họ sẽ không thay việc bằng AI. Lãnh đạo mảng quản lý tài sản của hãng thậm chí còn ví công cụ gợi ý đầu tư cho khách như JARVIS của Iron Man. Đó là hình ảnh đẹp và dễ bán: AI như quản gia thiên tài, không phải kẻ soán ngôi. Nhưng ngay cả khi điều đó đúng ở vài ngóc ngách, xu hướng chung của ngành vẫn đi theo hướng khác: càng nhiều công việc bị chia nhỏ thành quy trình, càng nhiều phần trong số đó trở nên tự động hóa.
Rủi ro phía sau
Không phải ai cũng tin cú hích lợi nhuận sẽ kéo dài mãi. Steven Alexopoulos, nhà phân tích ngân hàng lâu năm, từng cảnh báo trong báo cáo 102 trang hồi tháng 1 rằng AI có thể đem lại “giai đoạn bùng nổ lợi nhuận” ban đầu, sau đó là “giai đoạn đảo chiều vận mệnh”, khi chính khách hàng dùng công nghệ để tìm tài khoản lãi cao hơn, khoản vay rẻ hơn, ép biên lợi nhuận của ngân hàng co lại và cuối cùng dẫn đến sa thải hàng loạt, đóng cửa ngân hàng. Ông lấy hình ảnh từ bộ phim M3gan: một con búp bê AI khởi đầu như bạn đồng hành hữu ích rồi dần biến thành thứ phải đề phòng.
Phép so sánh có vẻ khập khiễng. Nhưng chạm vào khả năng: công nghệ ngân hàng dùng để ép hiệu quả hôm nay có thể trở thành công nghệ khách hàng dùng để ép ngược họ ngày mai. Trong ngành tài chính, nơi lợi thế thường đến từ thông tin, bất kỳ công cụ nào giúp khách hàng so sánh nhanh hơn, chuyển đổi dễ hơn và mặc cả mạnh hơn đều có thể làm mỏng lợi nhuận. AI vì thế không chỉ là công cụ cắt giảm nhân sự, nó là lực lượng bào mòn chính mô hình sinh lời của ngân hàng về lâu dài.
Phố Wall bắt đầu thành thật hơn
Phố Wall bắt đầu nói thật về điều họ từng nói vòng. AI không còn được trình bày đơn thuần như trợ lý đắc lực cho nhân viên lương cao, nó được thừa nhận, dù dè dặt, như phương tiện thay lao động. Vì điều đó đang diễn ra giữa mùa lợi nhuận rực rỡ, thông điệp gửi tới giới nhân viên văn phòng càng sẵn lạnh: ngay cả lúc ngân hàng kiếm tiền tốt, công việc của bạn vẫn có thể là thứ đầu tiên bị tối ưu hóa.
Phố Wall từng trấn an AI sẽ giải phóng con người khỏi phần việc nhàm chán nhất. Có lẽ họ nói thật, chỉ là họ quên nói nửa sau: giải phóng công ty khỏi nhu cầu giữ lại quá nhiều người.
shared via nytimes,
