Canh bạc AI của Meta khiến nhân viên bất an
12/05/26
 |
| Mark Zuckerberg, CEO Meta tại sự kiện Meta Connect. Ảnh: Jason Henry |
Từ công cụ hỗ trợ đến yêu cầu bắt buộc
Tháng trước, Meta thông báo với nhân viên tại Mỹ về thay đổi khiến nhiều người hoang mang: công ty sẽ theo dõi những gì họ gõ trên máy tính, cách họ di chuyển chuột, nơi họ nhấp vào và nội dung xuất hiện trên màn hình. Theo Meta, mục tiêu là thu thập dữ liệu để các mô hình AI học cách con người thực hiện những tác vụ hằng ngày trên máy tính.
Lời giải thích không thể xoa dịu nhân. Trên các kênh trao đổi nội bộ, nhiều người gọi đây là hành vi xâm phạm quyền riêng tư, vô cảm và phản xã hội. Quản lý kỹ thuật hỏi liệu có thể từ chối tham gia hay không. Andrew Bosworth, CTO Meta, trả lời rằng không có lựa chọn khác trên máy tính công ty.
Phản ứng lập tức bùng nổ. Hơn 100 biểu tượng cảm xúc giận dữ và bất ngờ xuất hiện dưới phần trao đổi nội bộ. Với nhiều nhân viên, AI không chỉ là công cụ giúp tăng năng suất; AI dần trở thành hệ thống gây áp lực, đo lường và có thể thay thế chính họ.
Canh bạc AI của Zuckerberg
Mark Zuckerberg đặt tương lai Meta vào AI. Công ty tích hợp công nghệ này vào Facebook, Instagram và các sản phẩm khác, đồng thời chi hàng trăm tỷ USD cho mô hình AI, trung tâm dữ liệu và hạ tầng tính toán. Năm 2022, sau khi Chat GPT được ra mắt, Meta nhanh chóng tái định hướng chiến lược, lập phòng thí nghiệm “siêu trí tuệ” và cải tổ mảng AI.
Zuckerberg nói nhiều về viễn cảnh AI có thể trở thành trợ lý cá nhân tối thượng, giúp cải thiện đời sống con người. Tuy nhiên, bên trong công ty, quá trình chuyển đổi diễn ra gấp gáp và nhiều xung đột.
Đến nay, Meta thúc ép khoảng 78.000 nhân viên dùng công cụ AI trong công việc, thậm chí tính mức độ sử dụng AI vào đánh giá hiệu suất. Công ty lập bảng theo dõi lượng “token” nhân viên tiêu thụ, tức đơn vị đo mức dùng AI. Vài người xem đây là cách gây áp lực cạnh tranh nội bộ; số khác tạo ra nhiều tác nhân AI đến mức người khác phải tạo thêm tác nhân để tìm và đánh giá các tác nhân.
Nỗi lo bị thay thế từ AI
Tháng 3, Meta tổ chức “AI Transformation Weeks” để dạy nhân viên dùng công cụ lập trình AI và các tác nhân AI có khả năng tự thực hiện nhiệm vụ. Nhà thiết kế sản phẩm được yêu cầu thử viết mã bằng AI; kỹ sư phần mềm được khuyến khích dùng AI để thử thiết kế sản phẩm.
Về lý thuyết, đây là cách giúp nhân viên làm nhiều việc với ít nguồn lực hơn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều người bắt đầu lo họ đang huấn luyện chính công nghệ sẽ thay thế mình.
Nỗi lo ấy tăng mạnh khi Meta chuẩn bị cắt giảm khoảng 10% lực lượng lao động, tương đương khoảng 8.000 người. Ngày 20/5, đợt sa thải sẽ diễn ra. Janelle Gale, lãnh đạo nhân sự Meta, nói các khoản cắt giảm nhằm bù cho những khoản đầu tư khác mà công ty đang thực hiện.
Khoảng thời gian chờ đợi khiến không khí nội bộ thêm căng thẳng. Nhân viên chia sẻ cẩm nang đối phó sa thải, ảnh chế u ám, thậm chí lập các trang web đếm ngược tới ngày cắt giảm. Vài người bắt đầu tìm việc mới; số khác tìm cách phát tín hiệu rằng họ muốn bị sa thải để nhận trợ cấp thôi việc.
Big Tech bước vào thời kỳ AI khắc nghiệt
Điều xảy ra tại Meta không phải câu chuyện riêng của một công ty mà là dự báo của làn sóng thay đổi sắp lan rộng trong ngành công nghệ.
Microsoft, Block và Coinbase cũng công bố sa thải hoặc mua lại nhân sự tự nguyện trong lúc AI tái định hình công việc. Ngành công nghệ chịu tác động mạnh vì AI đặc biệt giỏi trong việc tạo mã – kỹ năng vốn là nền tảng của đội ngũ kỹ sư phần mềm tại các công ty số.
Leo Boussioux, giáo sư hệ thống thông tin tại Đại học Washington, nhận xét AI có thể giúp mọi người viết mã tốt hơn và làm nhiều việc hơn với ít nguồn lực. Song, chính điều này lại khiến công việc căng thẳng hơn. Theo ông, chưa có “cẩm nang” rõ ràng cho việc đưa AI vào nơi làm việc.
Vấn đề không dừng năng suất. Khi công ty theo dõi cách nhân viên dùng máy tính để huấn luyện mô hình, ranh giới giữa hỗ trợ công việc và giám sát lao động trở nên mờ mịt. Meta khẳng định kiểm soát dữ liệu chặt chẽ, có biện pháp bảo vệ nội dung nhạy cảm và không dùng cho mục đích khác. Zuckerberg cũng nói công ty không thu thập dữ liệu để giám sát hay đánh giá hiệu suất cá nhân, mà để dạy AI cách “những người thông minh sử dụng máy tính để hoàn thành nhiệm vụ”.
Tuy nhiên, niềm tin nội bộ bị tổn thương. Với nhiều nhân viên, câu hỏi không còn là AI có hữu ích hay không, mà là ai được hưởng lợi từ sự hữu ích.
Mặt trái của cuộc đua siêu trí tuệ
Meta chạy trong cuộc đua AI khốc liệt bậc nhất lịch sử ngành công nghệ. Để thắng, công ty cần dữ liệu, hạ tầng, nhân tài và tiền. Tuy nhiên, cái giá của cuộc đua được chuyển một phần sang người lao động: áp lực dùng AI, cảm giác bị theo dõi, bất an trước sa thải và nỗi sợ công việc dài hạn tại Big Tech không còn như trước.
Vài nhân viên nói họ không còn xem Meta là nơi có thể gắn bó lâu dài. Đây là thay đổi đáng chú ý với nơi từng được xem là điểm đến mơ ước của kỹ sư công nghệ.
AI có thể giúp Meta tạo ra sản phẩm mới, cải thiện quảng cáo, tăng năng suất và giữ vị trí trong cuộc đua với OpenAI, Google hay Microsoft; song, nếu quá trình chuyển đổi khiến nhân viên cảm thấy bị biến thành dữ liệu huấn luyện và cắt bỏ chi phí, công ty sẽ phải đối mặt với rủi ro khác: đánh mất niềm tin của chính những người được kỳ vọng xây dựng tương lai AI.
Vậy nên, câu chuyện ở Meta không chỉ là chuyện sa thải hay giám sát nội bộ mà là câu hỏi lớn về kỷ nguyên AI: công nghệ giúp con người làm việc tốt hơn, hay khiến nơi làm việc trở nên khắc nghiệt dưới danh nghĩa hiệu quả.
shared via nytimes,
