OpenAI mua TBPN để giành lại quyền kể chuyện về AI
03/04/26
 |
| Jordi Hays (bên trái) và John Coogan, người dẫn chương trình TBPN, tại trường quay của họ ở Los Angeles năm ngoái. Ảnh: Philip Cheung |
Thương vụ nhỏ, ý đồ lớn
Trong 18 tháng qua, TBPN trở thành địa chỉ được săn đón ở Thung lũng Silicon. Các CEO công nghệ lần lượt tìm đến chương trình này, nơi hai người dẫn John Coogan và Jordi Hays trò chuyện về công nghệ và kinh doanh với giọng điệu cởi mở, lạc quan và gần như bản năng đứng về phía giới xây dựng công nghệ. Với một ngành ngày càng thấy mình bị báo chí, chính trị gia và công chúng soi xét gay gắt, một sân khấu như vậy có giá trị đặc biệt: nó không chỉ mang lại khán giả, mà còn mang lại sự đồng cảm.
Bởi vậy, khi OpenAI tuyên bố mua lại TBPN, điều đáng chú ý không nằm ở quy mô thương vụ vốn không được tiết lộ mà ở thông điệp. Công ty nói họ muốn tạo ra “một không gian cho cuộc trò chuyện thực chất và mang tính xây dựng” về những thay đổi mà AI mang lại. Nói theo cách ít mỹ miều hơn, OpenAI đã quyết định không chỉ tham gia cuộc tranh luận công chúng về AI. Họ muốn sở hữu một phần hạ tầng của cuộc tranh luận đó.
AI đang đối mặt với nỗi sợ hãi
Sự thay đổi này không phải ngẫu nhiên. Trong những năm đầu bùng nổ, AI thường bị nhìn nhận bằng sự hoài nghi: liệu nó có làm được những gì đã hứa? Giờ đây, nỗi nghi ngờ nhường chỗ cho lo sợ. Các nhóm môi trường lo về mức tiêu thụ điện và nước. Những người đấu tranh cho quyền lao động lo về việc làm. Các chính trị gia như Bernie Sanders công khai chỉ trích quyền lực và hệ quả xã hội của AI. Thậm chí ngay trong giới công nghệ, niềm tin rằng công chúng sẽ mặc nhiên hoan nghênh mọi bước tiến mới đã bắt đầu lung lay.
OpenAI hiểu điều đó đủ rõ để phải thay đổi chiến lược. Fidji Simo, người thúc đẩy thương vụ TBPN, nói “sổ tay truyền thông tiêu chuẩn” không còn phù hợp với công ty nữa. Đó là lời thừa nhận đáng chú ý. Cho thấy OpenAI không còn tin rằng vài thông cáo báo chí, vài cuộc phỏng vấn chọn lọc và vài bài đăng của Sam Altman đủ để dẫn dắt dư luận. AI đi tới ngưỡng mà truyền thông không còn là lớp phủ ngoài. Nó trở thành một phần của sản phẩm chính trị.
OpenAI không mua nội dung, họ mua môi trường thuận lợi
TBPN hấp dẫn OpenAI không chỉ vì lượng khán giả. Chương trình này đại diện cho một kiểu diễn ngôn mà giới công nghệ ngày càng khao khát: thân thiện với doanh nghiệp, say mê tăng trưởng, tin vào chủ nghĩa tư bản đổi mới, và ít có xu hướng nhìn công nghệ như một mối đe dọa mặc định. Trong bối cảnh nhiều hãng AI cảm thấy bị báo chí dòng chính đối xử không công bằng, một sân khấu như vậy gần như là tài sản chiến lược.
OpenAI nói TBPN sẽ vẫn độc lập về biên tập. Công ty không được quyết định khách mời hay chủ đề, thậm chí không có quyền với hình ảnh của hai người dẫn nếu một ngày nào đó họ muốn thay người thật bằng phiên bản AI. Trên giấy tờ, đó là những bảo đảm đáng kể. Nhưng trong thực tế, sự độc lập hiếm khi chỉ được quyết định bằng hợp đồng. Nó còn bị định hình bởi quyền sở hữu, ngân sách và mối quan hệ quyền lực. Một show từng thành công nhờ đứng ngoài các phe phái công ty lớn có thể giữ được sức hấp dẫn ấy bao lâu khi đã thuộc về một trong những công ty quyền lực nhất ngành?
Đó chính là nút thắt lớn nhất của thương vụ này. OpenAI có thể nói họ mua TBPN để nuôi dưỡng đối thoại cởi mở. Nhưng nhiều người sẽ nhìn nó theo cách khác: một công ty AI đang cố dựng cho mình một môi trường truyền thông mềm mại hơn, đúng lúc sự giám sát từ xã hội bắt đầu gắt hơn.
Cuộc chiến thật sự về tính chính danh
Thương vụ này đến vào thời điểm rất nhạy cảm. Sam Altman gần đây thừa nhận ông đã “đánh giá sai” mức độ bất tín của công chúng đối với các công ty AI, nhất là sau thỏa thuận của OpenAI với Lầu Năm Góc hồi tháng 2. Đó là khoảnh khắc then chốt. Bởi từ lúc AI gắn chặt với quân sự, lao động, giáo dục và truyền thông, cuộc tranh luận không chỉ về công nghệ. Nó là tranh luận về quyền lực.
Trong những cuộc tranh luận như thế, năng lực kỹ thuật không tự động sinh ra tính chính danh. Một mô hình có thể mạnh hơn, thông minh hơn, hữu ích hơn vẫn không được yêu mến. Giới công nghệ từ lâu có xu hướng đánh đồng đổi mới với sự chính đáng. Họ tin rằng nếu thứ gì đó hiệu quả, xã hội cuối cùng rồi sẽ chấp nhận nó. Nhưng AI đang đụng vào những thứ nhạy cảm hơn nhiều: công việc, giám sát, chiến tranh, quyền sở hữu trí tuệ, môi trường. Trong không gian ấy, câu hỏi không chỉ là “có làm được không”, mà là “ai được quyền quyết định và ai phải chịu hệ quả”.
TBPN vì thế hữu ích với OpenAI không chỉ như một show. Nó hữu ích như một công cụ tạo chính danh mềm, nơi công nghệ có thể tiếp tục được kể như câu chuyện của xây dựng, lạc quan và tiến bộ, thay vì của quyền lực tập trung và rủi ro xã hội.
Sở hữu sân khấu không đồng nghĩa sở hữu được lòng tin
OpenAI có lý khi nghĩ rằng họ cần thay đổi cách truyền thông. Nhưng cũng có giới hạn rất rõ: bạn có thể mua một nền tảng, chứ không thể mua được niềm tin công chúng bằng cùng cách. Một phần sức hút của TBPN đến từ cảm giác rằng đây là nơi những người trong ngành trò chuyện với nhau mà không bị ép theo logic truyền thông tập đoàn. Một khi cảm giác đó suy yếu, giá trị của tài sản cũng đổi khác. Khách mời lớn từ Microsoft hay Meta có còn xuất hiện thoải mái như trước? Khán giả có còn tin rằng chương trình đang chất vấn OpenAI đủ mạnh khi cần? Chính OpenAI có lẽ cũng hiểu, bản hợp đồng “độc lập biên tập” chưa chắc giải được những nghi ngờ ấy.
Điều đáng nói hơn là thương vụ này có thể trở thành tiền lệ. Nếu các công ty AI tin rằng họ không thể dựa vào báo chí truyền thống để định hình hình ảnh của mình, họ sẽ ngày càng có xu hướng tự xây hoặc tự mua lấy những kênh trung gian thân thiện hơn. Khi đó, cuộc chiến quanh AI sẽ không chỉ còn diễn ra trong phòng thí nghiệm, nghị viện hay tòa án. Nó sẽ diễn ra ngay trong kiến trúc truyền thông mới mà chính các công ty công nghệ dựng nên cho mình.
Khi bị nghi ngờ, OpenAI chọn giành lại quyền kể chuyện
Khi một công ty cảm thấy công chúng bắt đầu nhìn mình bằng con mắt ngờ vực, phản ứng tự nhiên là tìm cách kể lại câu chuyện theo giọng của mình. OpenAI đang làm đúng điều đó.
Lịch sử không mấy ưu ái những tập đoàn vừa muốn thay đổi thế giới vừa muốn tự sở hữu luôn micro giải thích về sự thay đổi ấy. OpenAI có thể sẽ thành công trong việc tạo ra một không gian đối thoại dễ chịu hơn. Nhưng nếu công nghệ của họ tiếp tục làm dày thêm nỗi lo về việc làm, chiến tranh, môi trường và quyền lực, thì một show phát trực tuyến thân thiện cũng khó lòng thay đổi được điều cốt lõi.
Suy cho cùng, công chúng có thể nghe câu chuyện theo giọng nào đó trong một thời gian. Nhưng họ sẽ phán xét AI bằng cách tác động lên đời sống thật. Và đó là thứ không thương vụ truyền thông nào mua lại được.
shared via nytimes,
