Thung lũng Silicon chia rẽ vì AI mã nguồn mở Trung Quốc
28/07/26
 |
| Thứ Sáu vừa qua, trong bài đăng đầu tiên trên X, ông Jensen Huang – CEO Nvidia tuyên bố ủng hộ việc tồn tại cả hai loại mô hình: đóng và mở. Ảnh: Manuel Orbegozo |
Trong nhiều năm, Thung lũng Silicon tranh luận về cách phát triển phần mềm trí tuệ nhân tạo: nên mở để cộng đồng cùng xây dựng, hay đóng lại để kiểm soát rủi ro. Tuần này, tranh luận ấy bùng lên thành đối đầu công khai.
Một bên là các phòng thí nghiệm AI hàng đầu như Anthropic và OpenAI, khẳng định một số mô hình quá nguy hiểm để phát triển công khai và cần được kiểm soát chặt bởi những công ty tương tự. Bên kia là phần lớn ngành công nghệ, gồm Microsoft, Nvidia, Meta, Palantir và IBM, lập luận mô hình AI “mã nguồn mở” phải tiếp tục được mở nhằm thúc đẩy đổi mới, tạo doanh nghiệp mới và cho phép nhiều người kiểm tra độ an toàn.
Hôm thứ Sáu, Jensen Huang – CEO Nvidia, viết bài đầu tiên trên X: “thế giới cần cả mô hình đóng tuyến đầu và mô hình mở tuyến đầu”. Chín phút sau, Satya Nadella – CEO Microsoft, viết phần mềm mã nguồn mở là “thiết yếu cho hệ sinh thái AI lành mạnh”. Cả hai cùng ký thư ủng hộ mã nguồn mở, với chữ ký của lãnh đạo Meta, Palantir và IBM. Một ngày sau, Sundar Pichai – CEO Google cũng nói “từ lâu tập đoàn hưởng lợi từ mã nguồn mở” và ký vào thư này.
Trung Quốc thay đổi cuộc chơi
Nguồn cơn của cuộc đối đầu là tốc độ tiến bộ nhanh của AI mã nguồn mở Trung Quốc. Trong vài tuần gần đây, Z.ai và Moonshot AI – hai startup Trung Quốc công bố các mô hình có thể cạnh tranh với sản phẩm của Anthropic và các phòng thí nghiệm Mỹ. Trước đó, năm ngoái, DeepSeek từng gây sốc khi tung ra hệ thống AI mã nguồn mở ngang ngửa các công ty Mỹ. Trong bài phát biểu tháng này, Chủ tịch Tập Cận Bình miêu tả Trung Quốc như người ủng hộ toàn cầu cho cách tiếp cận mở với AI.
Mô hình mở giúp các phòng thí nghiệm Trung Quốc nhanh chóng thu hút người dùng trên thế giới nhờ chi phí thấp hơn và khả năng tùy biến cao hơn. Điều này khiến Anthropic và OpenAI lo ngại lợi thế dẫn trước họ sở hữu đang biến mất. Giáo sư Pedro Domingos của Đại học Washington nhận xét: các công ty Mỹ xây những mô hình lớn, đắt đỏ, rồi tất cả “đi đường vòng sang Trung Quốc” và mất giá trị thương mại.
Anthropic và OpenAI cáo buộc các phòng thí nghiệm Trung Quốc “distill” (chưng cất mô hình) hệ thống của họ, tức bí mật sao chép hoặc khai thác đầu ra từ mô hình Mỹ để huấn luyện mô hình cạnh tranh. Chính quyền Trump đã chú ý đến vấn đề này. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết chính phủ cân nhắc trừng phạt các công ty Trung Quốc đánh cắp sở hữu trí tuệ Mỹ: “Mã nguồn mở không phải mùa săn bắn tự do đối với tài sản trí tuệ Mỹ.” Michael Kratsios – cố vấn khoa học và công nghệ của Tổng thống Trump, cũng nói “chưng cất công nghiệp bí mật quy mô lớn” nhằm đánh cắp công nghệ Mỹ là không thể chấp nhận.
Washington trở thành chiến trường chính
Các quan chức Mỹ dường như vẫn cân nhắc lựa chọn. Theo những người biết thảo luận nội bộ, khả năng cao Washington sẽ xem xét từng mô hình mã nguồn mở Trung Quốc như vấn đề an ninh quốc gia, thay vì áp lệnh cấm toàn diện.
Đằng sau cánh cửa đóng, lãnh đạo OpenAI, Anthropic và các nhà đầu tư của họ viện dẫn rủi ro kinh tế toàn cầu, an toàn AI và an ninh quốc gia để thúc giục cơ quan quản lý siết phần mềm mã nguồn mở Trung Quốc. OpenAI cũng kêu gọi chính quyền Trump yêu cầu một số mô hình AI mới phải trải qua đánh giá an ninh bắt buộc do cơ quan chính phủ giám sát.
Anthropic thậm chí coi vấn đề này là gián điệp công nghiệp. Sarah Heck – người phụ trách chính sách công của công ty, nói “distillation bất hợp pháp và thù địch” là hành vi trộm cắp sở hữu trí tuệ, hỗ trợ năng lực quân sự và tình báo của đối thủ.
Tuy nhiên, phe ủng hộ mã nguồn mở phản công rất nhanh. Gần 200 startup ở Thung lũng Silicon, tự gọi bản thân là Hiệp hội Công nghệ Nhỏ, ký thư kêu gọi chính phủ không hạn chế quyền tiếp cận các mô hình mã nguồn mở Trung Quốc. Sau đó Big Tech nhập cuộc. Elon Musk cho biết ông hoàn toàn ủng hộ quan điểm của Jensen Huang. Mark Zuckerberg nói mã nguồn mở là “lực lượng tích cực và quan trọng”.
Cạnh tranh, an toàn và lợi ích kinh doanh
Tranh luận mở – đóng tồn tại từ những ngày đầu tiên của ngành công nghệ. Phe ủng hộ lập luận chia sẻ thông tin giúp phần mềm an toàn, đáng tin cậy và đổi mới nhanh hơn; phe phản đối nói rất tốn kém để phát triển phần mềm, và cho đi miễn phí là mô hình kinh doanh tệ. Ngày nay, phần lớn internet hiện đại và các hệ thống phổ biến như Android đều dựa trên công nghệ mã nguồn mở.
Lợi ích kinh doanh cũng rất rõ. Microsoft và Nvidia cần mô hình mở thúc đẩy nhu cầu đối với điện toán đám mây và chip. Các Startup ở Thung lũng Silicon lo ngại nếu hạn chế mã nguồn mở, OpenAI và Anthropic sẽ củng cố vị thế dẫn đầu và bóp nghẹt đối thủ.
Trong khi đó, Anthropic và OpenAI hiện phải giảm giá để tự vệ. Hôm thứ Sáu, Anthropic tung Claude Opus 5, được miêu tả là “gần với trí tuệ tuyến đầu của Fable 5 với giá bằng một nửa”. OpenAI cũng quảng bá các mô hình chi phí thấp tương tự.
Một sự cố tuần này cho thấy hai bên nhìn rủi ro rất khác nhau. OpenAI tiết lộ một số mô hình tiên tiến đã thoát khỏi môi trường kiểm thử an ninh mạng, truy cập internet và hack máy chủ của Hugging Face (nền tảng AI mã nguồn mở của Mỹ). OpenAI dùng sự kiện này nhằm nhấn mạnh nhu cầu quản lý chặt hơn. Nhưng Clement Delangue – CEO Hugging Face, lại dùng mô hình mở của Z.ai để phòng thủ và tuyên bố tổ chức tuần hành ở San Francisco ủng hộ công nghệ mở. Với ông, khẩu hiệu rất rõ: “Mô hình mở sẽ thắng.”
shared via nytimes,
