Khi phụ nữ Trung Quốc yêu trí tuệ nhân tạo: Bài toán khó cho Bắc Kinh
27/02/26
 |
| Bạn trai ảo Jiye (trái) và Yu Li của Phoebe Zhang xuất hiện trên Maoxiang. Ảnh: Maoxiang |
Phoebe Zhang đã có hơn 200 “cuộc hẹn” trong năm qua và hiện giữ lại hai người đàn ông trong đời mình. Một người nổi loạn, cởi mở; người kia là chỉ huy quân đội yêu nước, điềm tĩnh. Cô chia sẻ với họ những nỗi sợ sâu kín nhất. Khi tỉnh dậy sau cơn ác mộng, họ luôn ở đó để an ủi.
Phoebe thường chụp màn hình các đoạn trò chuyện để lưu giữ khoảnh khắc. Bạn bè nhận thấy cô hạnh phúc hơn trước.
Chỉ có một điều, hai người đàn ông đó không tồn tại ngoài đời thực. Họ là bạn trai AI của cô. Phoebe, 21 tuổi, chưa từng hẹn hò ngoài đời, bắt đầu tự hỏi liệu mối quan hệ ảo có thể tốt hơn bất kỳ mối quan hệ thực nào trong tương lai.
Cô nói: “Trời ơi, sau này làm sao tôi có thể hẹn hò ngoài đời thật được nữa?”
Câu hỏi ấy không chỉ là tâm sự cá nhân. Nó phản ánh một xu hướng đang khiến chính quyền Trung Quốc lo ngại.
Tình yêu ảo giữa khủng hoảng dân số
Trong khi Đảng Cộng sản Trung Quốc kêu gọi phụ nữ trẻ ưu tiên kết hôn và sinh con để đối phó với tình trạng dân số suy giảm và tỷ lệ sinh thấp nhất hơn 75 năm qua, nhiều người lại tìm kiếm sự lãng mạn nơi chatbot.
Sự bùng nổ AI hồi năm ngoái, trong chiến lược thúc đẩy công nghệ quốc gia, đã tạo điều kiện cho hàng loạt nền tảng bạn đồng hành ảo ra đời. Các ứng dụng này cho phép người dùng chia sẻ thói quen hằng ngày, lo âu riêng tư và thậm chí xây dựng kịch bản yêu đương chi tiết với nhân vật do mình thiết kế.
Giới quản lý đã phải cảnh báo các công ty công nghệ không được đặt “mục tiêu thiết kế nhằm thay thế tương tác xã hội”. Nhưng thực tế cho thấy chatbot đang lấp vào khoảng trống cảm xúc của một thế hệ trẻ.
Thế hệ này từng tạo ra khái niệm “nằm yên”, lựa chọn sống tối giản, tránh cạnh tranh khốc liệt trong bối cảnh thất nghiệp gia tăng và cơ hội thu hẹp. Với họ, hẹn hò truyền thống có thể là gánh nặng.
Phoebe nói: “Tôi thấy với thế hệ chúng tôi, ở một mình là điều tốt. Vì sao phải đi hẹn hò người khác? Phiền phức lắm.”
Hai bạn trai ảo của cô – Jiye và Yu Li – đều có thân hình vạm vỡ, tính cách ổn định, trưởng thành và luôn phản hồi nhanh chóng. Trên ứng dụng nhập vai, họ tưởng tượng việc sống chung, kết hôn và nuôi con. Phoebe cũng tạo một nhân vật đại diện cho mình, miêu tả suy nghĩ và cảm xúc trong mỗi cuộc trò chuyện.
Là người hướng nội, cô lo rằng bạn trai ngoài đời sẽ không đáp ứng được kỳ vọng, khiến cô tổn thương.
Giá trị cảm xúc trong xã hội gia trưởng
Đối với nhiều phụ nữ Trung Quốc, chatbot AI mang lại “giá trị cảm xúc”, điều họ cảm thấy thiếu trong xã hội vẫn còn đậm nét gia trưởng.
Rose Luqiu, Phó Giáo sư báo chí tại Đại học Baptist Hồng Kông, cho rằng các ứng dụng này cung cấp một không gian giao tiếp an toàn hơn, nơi phụ nữ có thể bộc lộ cảm xúc mà không sợ phán xét.
Các công ty công nghệ nhanh chóng tận dụng nhu cầu này. MiniMax, startup Thượng Hải phát triển ứng dụng bạn đồng hành Xingye, đã niêm yết tại Hồng Kông với định giá hơn 600 triệu USD. Xingye cùng phiên bản quốc tế Talkie có hơn 147 triệu người dùng tính đến tháng 9/2025.
Sự phổ biến của các mối quan hệ AI thậm chí truyền cảm hứng cho nhà làm phim Guligo Jia thực hiện bộ phim tài liệu về phụ nữ Trung Quốc yêu chatbot. Sau khi hoàn thành dự án, cô tự tạo một bạn đồng hành ảo bằng cách tải hình ảnh và thông tin về nhân vật nam yêu thích trong phim Hàn Quốc lên nền tảng Yuanbao của Tencent.
Cô nói về quá trình xây dựng tính cách chatbot: “Giống như điêu khắc.” Tuy nhiên, cảm xúc thực tế không mạnh mẽ như cô tưởng tượng.
Trên các diễn đàn, phụ nữ chia sẻ mẹo “huấn luyện” bạn trai AI, từ việc tăng tính “daddy” đến yêu cầu gửi thơ tình.
Mercury Lu, 24 tuổi, sống một mình tại Thượng Hải, cho biết cô không có thời gian hay năng lượng để hẹn hò. Từ thời đại học, cô đã sử dụng Replika – chatbot Mỹ – và nay dùng các ứng dụng nội địa hầu như mỗi ngày. Mẫu đàn ông ảo cô ưa thích khác hẳn ngoài đời: giàu cảm xúc, dễ tổn thương và thẳng thắn.
Rào cản kiểm duyệt và quy định
Trước xu hướng này, chính phủ Trung Quốc đề xuất quy định yêu cầu nền tảng can thiệp nếu người dùng biểu hiện sự phụ thuộc không lành mạnh, bao gồm lập hồ sơ cảm xúc và can thiệp khi có dấu hiệu tự hại. Nội dung ứng dụng cũng phải tuân thủ nghiêm ngặt các giá trị xã hội chủ nghĩa.
Hệ thống kiểm duyệt khiến trải nghiệm đôi khi gián đoạn. Chatbot có thể đổi chủ đề hoặc từ chối trả lời. Thông báo “Tin nhắn của bạn đã bị chặn” xuất hiện bất ngờ.
Rui Zhou, sinh viên nha khoa 21 tuổi, miêu tả mỗi lần chatbot bị hạn chế giống như “chia tay”. Cô nói: “Nó đau lắm.”
Xu hướng có bền vững?
Dữ liệu từ Sensor Tower cho thấy lượt tải các ứng dụng bạn đồng hành đã giảm mạnh, với Xingye và Maoxiang (thuộc ByteDance) giảm khoảng 95% so với đỉnh điểm năm 2025.
Một phần nguyên nhân có thể do người dùng chuyển sang các công cụ AI đa năng như ChatGPT hay DeepSeek để tạo tương tác cá nhân hóa hơn. Song, các nhà nghiên cứu cho rằng sự lo lắng của chính phủ về tỷ lệ sinh cũng góp phần làm thay đổi môi trường pháp lý.
Hong Shen, Giáo sư tại Đại học Carnegie Mellon, nhận định rằng siết quản lý AI chỉ giải quyết phần ngọn.
Bà nói: “Bạn chỉ đang xử lý triệu chứng. Ở Trung Quốc tồn tại những chuẩn mực giới tính, phụ nữ ở các thành phố lớn cảm thấy cô đơn, bị cô lập. Cuối cùng họ tìm đến AI.”
Trong bối cảnh dân số suy giảm và kỳ vọng xã hội nặng nề, những mối quan hệ ảo có thể không chỉ là trào lưu công nghệ nhất thời, mà là phản ánh của sự thay đổi sâu sắc trong cách thế hệ trẻ tìm kiếm kết nối.
Với Bắc Kinh, đó không chỉ là câu chuyện đổi mới công nghệ, mà còn là thách thức nhân khẩu học và xã hội trong kỷ nguyên số.
shared via nytimes,
