Robotaxi Tesla được phố Wall tung hô, nhưng trên đường phố vẫn còn lép vế
26/12/25
 |
| Một chiếc robotaxi Tesla đang chạy qua Austin, Texas, trong tháng này. Các chuyên gia tỏ ra hoài nghi về khả năng vận hành an toàn của loại xe này mà không cần người lái. Ảnh: Ariana Gomez |
Cổ phiếu Tesla vừa lập đỉnh mới trong tháng này, phần nào nhờ niềm tin của giới đầu tư rằng hãng xe điện của Elon Musk sắp thống lĩnh thị trường taxi tự hành – thị trường mà chính Musk nhiều lần miêu tả có quy mô lên tới hàng nghìn tỷ USD. Trong mắt phố Wall, robotaxi không chỉ là một sản phẩm mới, mà là “cú nhảy vọt” có thể tái định hình toàn bộ mô hình kinh doanh của Tesla.
Tuy nhiên, nếu rời khỏi các báo cáo phân tích và bước ra đường phố, đặc biệt là tại Austin, Texas – nơi Tesla đang vận hành thử nghiệm dịch vụ robotaxi – bức tranh hiện lên lại kém hào nhoáng hơn nhiều. Thực tế tại đây cho thấy Tesla đang tham gia một cuộc đua đã nóng lên từ lâu, và khoảng cách giữa hãng với đối thủ dẫn đầu Waymo vẫn còn rất lớn.
Austin – Phòng thí nghiệm của xe tự hành
Theo một website chuyên thống kê các lần xuất hiện của robotaxi, Tesla mới triển khai khoảng 30 xe tự hành tại Austin kể từ khi bắt đầu dịch vụ vào tháng 6. Trong khi đó, Waymo – công ty con của Alphabet (công ty mẹ Google) – đã bắt đầu hoạt động tại Austin từ tháng 3 và cho biết hiện có khoảng 200 xe chạy trên đường tại thành phố này.
Waymo không chỉ dừng ở Austin. Công ty hiện đã cung cấp các chuyến đi có thu phí tại bốn thành phố khác, gồm Phoenix, San Francisco, Los Angeles và Atlanta, với tổng đội xe hơn 2.500 chiếc. Riêng trong năm nay, Waymo cho biết đã hoàn thành 14 triệu chuyến đi trả phí.
Tại Austin, sự khác biệt giữa hai bên thể hiện rất rõ. Ít nhất một chiếc Tesla từng được ghi nhận chạy hoàn toàn không có người bên trong. Nhưng với các xe chở khách trả tiền, Tesla vẫn bố trí người giám sát ngồi trong xe. Ngược lại, toàn bộ xe Waymo đang chở khách tại Austin đều vận hành hoàn toàn không có người giám sát.
Bà Kara Kockelman, giáo sư kỹ thuật tại Đại học Texas ở Austin, người chuyên nghiên cứu giao thông, nói: “Tôi chưa từng thấy robotaxi Tesla ở Austin. Còn Waymo thì xuất hiện liên tục.”
Lợi thế nhiều năm của Waymo
Khoảng cách này không gây bất ngờ với những người theo dõi ngành. Google đã khởi động dự án xe tự hành từ năm 2009. Dự án đó sau này trở thành Waymo và bắt đầu dịch vụ taxi tự hành thương mại đầu tiên vào năm 2018 tại Phoenix. Như vậy, Waymo có lợi thế đi trước nhiều năm.
Tesla bắt đầu muộn hơn, nhưng cũng đã theo đuổi công nghệ này trong thời gian dài. Năm 2016, Elon Musk từng tuyên bố rằng xe Tesla sẽ có thể tự lái xuyên nước Mỹ trong vòng hai năm. Đến năm 2019, ông dự đoán Tesla sẽ có một triệu robotaxi trên đường vào giữa năm 2020. Những mốc thời gian này đều đã trôi qua mà chưa trở thành hiện thực.
Câu hỏi lớn hiện nay, không chỉ với Tesla mà cả nhà đầu tư, là liệu Tesla có thể bắt kịp Waymo hay không, và nếu có thì sẽ mất bao lâu.
Tesla không phản hồi yêu cầu bình luận về vấn đề này.
Waymo tiếp tục mở rộng. Công ty thông báo kế hoạch triển khai tại 20 thành phố mới trong năm 2026, bao gồm Dallas, Washington, Miami và London.
Tesla cũng đang cung cấp các chuyến đi trả phí tại San Francisco, nhưng vẫn có người giám sát ngồi ghế lái. Nhiều chuyên gia cho rằng Tesla khó có thể đạt mục tiêu mà Musk đưa ra hồi tháng 10: vận hành robotaxi tại 8–10 khu đô thị lớn trước ngày 1/1.
Ông Raj Rajkumar, giáo sư Đại học Carnegie Mellon, một trong những người tiên phong trong lĩnh vực xe tự hành, nhận định: “Tesla vẫn đang tụt khá xa so với Waymo.”
Cuộc đua nhộn nhịp hơn Tesla và Waymo
Austin ngày càng trở thành “đĩa petri” cho công nghệ tự lái, theo cách nói của ông Lewis Leff, quan chức phụ trách giao thông của thành phố.
Zoox – công ty con của Amazon – từng thử nghiệm xe tại Austin trước khi triển khai dịch vụ thương mại tại Las Vegas và San Francisco. Zoox sử dụng thiết kế xe hình chữ nhật, cửa trượt, không vô lăng. Waymo dùng mẫu Jaguar I-Pace, còn Tesla dùng Model Y.
Tháng này, Uber bắt đầu thử nghiệm dịch vụ không người lái tại Dallas với Avride, công ty xe tự hành đặt trụ sở tại Austin. Ở các khu vực khác của Texas, Aurora và một số doanh nghiệp khác đang thử nghiệm xe tải tự lái.
Với Elon Musk, robotaxi có ý nghĩa sống còn. Các cổ đông Tesla gần đây đã thông qua gói thù lao có thể mang lại cho ông số cổ phiếu trị giá tới 1.000 tỷ USD, với điều kiện ông phải giám sát việc triển khai thương mại 1 triệu robotaxi.
Giới đầu tư đã quen với việc Musk đưa ra những lời hứa tham vọng và thực hiện muộn hơn dự kiến, hoặc không thực hiện. Một số nhà đầu tư thậm chí muốn Tesla đi chậm và thận trọng hơn.
Ông Tom Narayan, nhà phân tích của RBC Capital Markets tại London, cho biết: “Những nhà đầu tư tôi nói chuyện không quá lo lắng, miễn là Tesla đang đi đúng hướng.”
Camera hay cảm biến: Lựa chọn gây tranh cãi
Elon Musk nhiều lần khẳng định Tesla sẽ vượt qua Waymo khi hoàn thiện công nghệ. Lập luận cốt lõi của ông là hàng triệu xe Tesla đang lưu thông đã có sẵn phần cứng cần thiết để trở thành robotaxi, chỉ cần cập nhật phần mềm.
Về lý thuyết, Tesla cũng có thể cung cấp các chuyến đi rẻ hơn vì hệ thống tự lái của hãng chỉ dựa vào camera, thay vì kết hợp radar và lidar (cảm biến laser) như Waymo hay Zoox. Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí phần cứng.
Nhưng nhiều chuyên gia an toàn và ô tô cho rằng chính lựa chọn “chỉ dùng camera” lại là điểm yếu. Camera khó nhìn xuyên sương mù, dễ bị lóa sáng và có những hạn chế cố hữu mà radar hay lidar không gặp phải.
Ông Matthew Wansley, giáo sư Trường Luật Cardozo (New York), từng làm việc cho một start-up xe tự hành, nói: “Tôi vẫn rất hoài nghi rằng Tesla đã gần tới mức có thể xây dựng một hệ thống lái tự động thực sự.”
Hơn nữa, chi phí radar và lidar đã giảm mạnh so với trước đây. Theo ông Christian Gasparic, đối tác tại hãng tư vấn Kearney, sự chênh lệch chi phí giữa các hệ thống này không còn đủ lớn để tạo lợi thế cạnh tranh rõ rệt cho Tesla.
Ông nói: “Tôi không thấy đây là yếu tố khác biệt có ý nghĩa về chi phí đối với người tiêu dùng.”
Bài toán lợi nhuận chưa rõ ràng
Một số nhà phân tích còn nghi ngờ liệu robotaxi có thực sự mang lại doanh thu hàng nghìn tỷ USD như Musk dự đoán. Theo ông Michael Tyndall, nhà phân tích tại HSBC, để doanh thu đạt hàng trăm tỷ USD, bộ phận rất lớn người dân sẽ phải từ bỏ xe cá nhân để chuyển sang đi taxi tự hành – điều khó xảy ra trong tương lai gần.
Ngoài ra, còn nhiều chi phí khác thường bị bỏ qua. xe tự hành cần được giám sát từ các trung tâm điều hành, cần nhân sự để xử lý sự cố, dọn dẹp và bảo dưỡng.
Ông Tyndall nói: “Có rất nhiều chi phí vận hành không được nói đến.”
Thách thức cho các thành phố
Các quan chức giao thông tại nhiều thành phố đang chuẩn bị cho sự xuất hiện ngày càng nhiều của xe tự hành, vốn có thể làm hệ thống giao thông đô thị thêm phức tạp.
Ông Lewis Leff nói tại Tòa thị chính Austin: “Mạng lưới giao thông đã trở nên phức tạp hơn rất nhiều.”
Không hệ thống tự lái nào hoàn hảo. Cả xe Tesla và Waymo đều từng dính các va chạm nhỏ tại Austin, dù không phải lúc nào cũng là lỗi của xe tự hành. Waymo từng gặp sự cố khi xe chạy qua xe buýt trường học đang đón hoặc trả trẻ em, dù không gây thương tích.
Waymo cho biết đã thu hồi phần mềm để khắc phục vấn đề và phối hợp với chính quyền địa phương để cải thiện công nghệ.
Cuối tuần qua, một sự cố mất điện tại San Francisco khiến xe Waymo dừng lại ở các ngã tư không có đèn tín hiệu, gây ùn tắc giao thông. xe tự hành cũng gặp khó trong việc hiểu tín hiệu tay của cảnh sát hoặc nhân viên cứu hộ.
Trung úy William White, phụ trách kiểm soát giao thông của cảnh sát Austin, cho biết: “Chúng tôi đã gặp nhiều vấn đề với việc Waymo không nhận ra cảnh sát đang yêu cầu gì.”
Waymo nói họ đã đào tạo cảnh sát và lực lượng khẩn cấp cách xử lý xe tự hành, đồng thời cải thiện khả năng nhận diện tín hiệu tay của xe.
Texas bắt đầu siết quản lý
Texas từng là điểm đến lý tưởng cho thử nghiệm xe tự hành vì ít ràng buộc pháp lý. Nhưng năm nay, cơ quan lập pháp bang yêu cầu các công ty phải xin phép Sở Giao thông Vận tải bang để vận hành. Quy định này sẽ có hiệu lực vào cuối tháng 5.
Ông Darran Anderson, giám đốc chiến lược và đổi mới của Sở Giao thông Texas, nói: “Không phải là ‘di chuyển nhanh và phá vỡ mọi thứ’. Mà là cung cấp một giải pháp chất lượng, an toàn cho công chúng.”
Trải nghiệm thực tế với robotaxi Tesla
Trong bốn chuyến đi robotaxi tại Austin, trải nghiệm nhìn chung ổn nhưng chưa hoàn hảo. Không rõ vì sao, hai xe có người giám sát ngồi ghế lái, hai xe khác người giám sát ngồi ghế hành khách. Các tài xế được phép nói chuyện xã giao nhưng không được thảo luận về công việc.
Có lần xe chạy qua ngã tư khi đèn chuyển từ vàng sang đỏ – một tình huống gây tranh cãi nhưng không hiếm với người lái xe thật. Một lần khác, xe trả khách cách điểm đến khoảng 10 phút đi bộ.
Ứng dụng robotaxi thường xuyên báo không có xe hoặc thời gian chờ dài. Nhưng giá rất rẻ: một chuyến 20 phút xuyên Austin chỉ tốn 5,34 USD.
Dù vẫn còn nhiều người phản đối xe tự hành, một số cư dân Austin lại tỏ ra lạc quan. Bà Scotty Reiss, nhà sáng lập website A Girls Guide to Cars, cho rằng xe tự hành an toàn hơn con người.
Bà Nói: “Nếu tôi có thể cho con gái nhỏ của mình ngồi trên một chiếc xe tự hành, tôi sẽ cảm thấy an tâm hơn rất nhiều.”
shared via nytimes,
