Rắc rối “ngoại biên” của các hãng xe Mỹ lan sang Canada
04/02/26
 |
| Canada có thể đóng vai trò là thị trường thử nghiệm quan trọng cho các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc, như Geely, hãng đang sản xuất xe tại một nhà máy ở Hàng Châu, Trung Quốc. Ảnh: Chang W. Lee |
Những khó khăn của các nhà sản xuất ôtô Mỹ ở thị trường nước ngoài vừa có thêm điểm nóng mới: Canada. Trong tháng này, quyết định của Ottawa trao cho các hãng xe Trung Quốc “chỗ đặt chân” tại thị trường xe hơi Canada là tín hiệu chẳng lành với các hãng xe Mỹ, vốn đã chật vật để giữ vị thế bên ngoài Bắc Mỹ.
General Motors (GM) và Ford Motor, hai nhà sản xuất xe lớn nhất đặt trụ sở tại Mỹ, đã liên tục mất khách ở châu Á, châu Âu và Mỹ Latin, trong khi các hãng Trung Quốc bứt tốc. Giờ đây, Canada dự tính giảm thuế quan với một lượng giới hạn xe sản xuất tại Trung Quốc. Điều này có thể giúp những cái tên như BYD, SAIC hay Geely có được hiện diện nhỏ nhưng đáng kể ngay sát biên giới phía bắc của Mỹ, sau khi đã xây dựng hoạt động kinh doanh phát triển mạnh ở Mexico và nhiều nơi tại Mỹ Latin.
Theo Erik Gordon, giáo sư tại Ross School of Business thuộc Đại học Michigan, nếu mất đáng kể thị phần vào tay các hãng Trung Quốc ở Canada, Mexico và các quốc gia khác, những nơi từng là “sân nhà”, Ford và GM có thể dần trở thành các nhà sản xuất mang tính ngách. Khi đó, họ chủ yếu sẽ sản xuất và bán những dòng xe bán tải cỡ lớn và SUV vốn được ưa chuộng tại Mỹ, nhưng thường bán kém ở phần còn lại của thế giới.
Ông Gordon nói: “Có một nguy cơ thật sự, thị trường các hãng xe Mỹ sẽ chủ yếu chỉ còn là nước Mỹ và chỉ phần thị trường Mỹ muốn SUV và xe tải cỡ lớn.”
“Nhỏ” về lượng, “lớn” về tín hiệu
Số xe Trung Quốc được hưởng thuế thấp tại Canada sẽ không nhiều, dưới 3% thị trường xe Canada. Tuy vậy, theo Lenny LaRocca, người đứng đầu mảng ôtô của hãng tư vấn KPMG “về mặt biểu tượng thì rất đáng kể với ngành”, ông cho biết các hãng xe Mỹ “đang nhìn nhận vấn đề này rất nghiêm túc”.
Thỏa thuận với Trung Quốc được công bố ngày 16/1 tại Bắc Kinh bởi Thủ tướng Canada Mark Carney, là ví dụ mới nhất về cách chính sách của Tổng thống Donald Trump gây xáo trộn ngành ôtô Mỹ. Những lời lẽ cứng rắn với Canada và mức thuế 25% áp lên xe nhập từ Canada giáng đòn mạnh vào ngành ôtô Canada, vốn gắn chặt với các hãng xe Mỹ và hệ thống nhà cung ứng linh kiện.
Năm ngoái, GM chấm dứt sản xuất một mẫu xe van điện tại nhà máy ở Ingersoll, Ontario, sau khi phe Cộng hòa tại Quốc hội chấm dứt tín dụng thuế cho người mua xe điện, làm nhu cầu suy yếu. Cuối tháng này, GM cũng sẽ cắt một ca sản xuất tại nhà máy xe bán tải ở Oshawa, Ontario. Stellantis hủy kế hoạch (được chính phủ Canada trợ cấp) sản xuất một mẫu Jeep tại nhà máy ở Brampton, Ontario và chuyển sản xuất sang bang Illinois.
Theo Mike Murphy, cố vấn chính trị kỳ cựu của Đảng Cộng hòa và đồng sáng lập EVs for All America, tổ chức thúc đẩy sở hữu xe điện, Canada hầu như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc xích lại gần Trung Quốc. Ông Murphy nói: “Chính sách thương mại của Tổng thống đẩy họ vào một góc mang tên Bắc Kinh”.
Xe điện Trung Quốc gần như bị chặn tại Mỹ bởi mức thuế 100%. Canada cũng áp mức thuế xấp xỉ như vậy, nhưng dự kiến hạ xuống 6,1% cho 49.000 xe/năm sản xuất tại Trung Quốc. Đổi lại, Trung Quốc đồng ý hạ thuế với các sản phẩm canola (cải dầu) của Canada.
Một phần xe “Trung Quốc” vào Canada có thể là Tesla sản xuất tại Thượng Hải, nơi hãng có nhà máy quy mô lớn. Với các thương hiệu Trung Quốc mới vào Canada như BYD, họ phải trải qua quy trình phê duyệt an toàn có thể kéo dài hơn một năm.
Dù vậy, người mua Canada rốt cuộc có thể sẽ bắt gặp những mẫu xe như Xiaomi SU7, mẫu sedan thể thao đã khiến các nhà sản xuất phương Tây lâu đời phải “miễn cưỡng” thừa nhận. Mẫu xe này cho thấy kiểu dáng và công nghệ đã giúp các mẫu xe Trung Quốc bán ngày càng nhiều ở châu Á, châu Âu và Mỹ Latin.
Ông Carney cũng tuyên bố trong vòng ba năm, Trung Quốc sẽ có một “khoản đầu tư đáng kể vào lĩnh vực ôtô Canada”, hàm ý rằng các công ty Trung Quốc cuối cùng có thể sẽ sản xuất xe ngay tại Canada.
“Hiệu ứng biên giới”: Người Mỹ sẽ nhìn thấy xe Trung Quốc ngày càng nhiều
Người Mỹ vốn đã thấy các mẫu xe Trung Quốc khi đi Mexico, và sắp tới có thể thấy khi sang Canada hoặc khi người Canada lái xe qua biên giới. Điều này có thể khiến các nhà hoạch định chính sách Mỹ ngày càng khó giải thích: Vì sao người Mỹ không thể mua những mẫu xe điện Trung Quốc giá hấp dẫn đang có mặt ở Canada và Mexico?
Albert Gore III, CEO Zero Emission Transportation Association, đồng thời là con trai cựu Phó Tổng thống Mỹ thuộc Đảng Dân chủ, nhận xét: “Tôi không nghĩ mọi người thích cảm giác bị đứng ngoài cuộc trước công nghệ ‘ngầu’.”
Ông Gore đánh giá các chính sách của Đảng Cộng hòa đã làm suy yếu nỗ lực xây dựng chuỗi cung ứng xe điện độc lập với Trung Quốc. Canada sở hữu trữ lượng đáng kể lithium và các vật liệu quan trọng khác.
Ông nói: “Chúng ta đã đẩy một trong những đồng minh gần gũi nhất, cả về ngoại giao lẫn thương mại, vào mối quan hệ thương mại sâu hơn và vững hơn với Trung Quốc.”
Hôm thứ Bảy, Trump đe dọa Canada bằng các mức thuế cao nếu nước này “làm thỏa thuận với Trung Quốc”. Không có dấu hiệu cho thấy Canada và Trung Quốc đang thảo luận một hiệp định thương mại toàn diện, dù Trump có thể đang ám chỉ thỏa thuận về xe điện.
Trong chuyến thăm Detroit gần đây, Trump nhận công lao “hồi sinh” ngành ôtô Mỹ và nói Mỹ không cần xe sản xuất tại Canada hay Mexico.
Ford từ chối bình luận về thỏa thuận Canada–Trung Quốc. GM dẫn lại tuyên bố chung của American Automotive Policy Council và Canadian Vehicle Manufacturers’ Association, hai tổ chức vận động hành lang thay mặt Ford, GM và Stellantis (công ty cũng sở hữu Ram và Chrysler).
Theo tuyên bố, quyết định cho xe Trung Quốc vào “có khả năng làm suy yếu ngành ô tô Canada và tạo rủi ro cho tương lai chuỗi cung ứng ô tô Bắc Mỹ tích hợp”. Doug Ford, thủ hiến Ontario, nơi tập trung nhiều nhà máy ô tô Canada, cũng phản đối thỏa thuận của ông Carney với Trung Quốc.
Flavio Volpe, chủ tịch Canadian Automotive Parts Manufacturers’ Association, cho biết thỏa thuận khiến ngành phải đối mặt trực diện với các nhà sản xuất Trung Quốc vốn bán với mức giá thấp nhờ trợ cấp chính phủ.
Ông nói: “Xe Trung Quốc rẻ có lý do. Tất cả những lý do đó chỉ có ở Trung Quốc.”
Canada như “phòng thử” cho xe Trung Quốc
Canada có thể trở thành thị trường thử nghiệm hữu ích cho các hãng xe Trung Quốc, giúp họ “học khẩu vị” Bắc Mỹ. Người Canada thích xe cỡ nhỏ hơn người Mỹ, đồng thời cũng mua nhiều xe bán tải và SUV. Nhưng xe điện đang tăng độ phổ biến.
Ông Gordon nói: “Dù xe điện hôm nay chưa phải chuyện lớn, nó sẽ là chuyện lớn. Trung Quốc có lẽ đang đi trước Mỹ về công nghệ xe điện và trước Mỹ về sản xuất xe điện.”
Ford và GM đã thu hẹp kế hoạch phát triển xe điện sau khi tín dụng thuế và các ưu đãi năng lượng sạch khác bị loại bỏ. Ford, chẳng hạn, đã hủy sản xuất F-150 Lightning dù theo ước tính của Cox Automotive, đây là mẫu bán tải điện bán chạy nhất năm ngoái.
Kế hoạch cắt giảm chuẩn khí thải của Trump cũng khuyến khích các hãng đẩy mạnh bán xe bán tải và SUV chạy xăng, loại mang lại biên lợi nhuận cao nhất. Nhưng nhóm xe này bán kém ở các nước châu Á và châu Âu, nơi giá nhiên liệu tương đối cao.
Các hãng xe Mỹ nói họ nhận thức được mối đe dọa từ Trung Quốc và vẫn cam kết thiết kế các mẫu xe điện đủ sức cạnh tranh. Ford đang phát triển mẫu bán tải điện cỡ trung mà hãng cho biết sẽ được bán khoảng 30.000 USD khi ra showroom vào năm tới. GM cung cấp một loạt mẫu xe điện, gồm phiên bản chạy điện của bán tải Silverado và mẫu SUV Chevrolet Equinox giá 35.000 USD.
Hoạt động quốc tế thu lại, trong khi Trung Quốc bồi lấp khoảng trống
Hoạt động ở thị trường nước ngoài của các hãng xe Mỹ đã thu hẹp nhiều năm. Năm 2017, GM bán bộ phận Opel ở châu Âu cho Peugeot, công ty sau đó sáp nhập với Fiat Chrysler để trở thành Stellantis. Doanh số ngoài Mỹ, Canada và Mexico chỉ chiếm 8% doanh thu của GM trong quý 3.
Ford vẫn là thương hiệu mạnh ở một số nước như Anh và Australia, nhưng đã mất nhiều vị thế ở châu Âu. Năm ngoái, Ford nắm 3% thị phần Liên minh châu Âu, giảm từ 5% năm 2020, theo Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô châu Âu. Năm ngoái, Ford đóng cửa một nhà máy tại Saarlouis, Đức – thành phố gần biên giới Pháp.
Trong khi đó, các hãng xe Trung Quốc giành khách đúng tại những nơi Ford và GM đang hụt hơi. Theo hiệp hội, năm ngoái BYD đã tăng gấp ba thị phần doanh số xe tại châu Âu lên gần 2%, vượt Tesla.
Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng việc mất doanh số ở nước ngoài, dù không dễ chịu, có thể không tạo ra cú sốc tài chính lớn cho các hãng Mỹ. Bởi ở nhiều thị trường, họ vốn đã khó kiếm lời do phải cạnh tranh với quá nhiều nhà sản xuất, bao gồm cả các hãng Trung Quốc.
Theo ông LaRocca của KPMG, gần đây, cơ hội tăng trưởng tốt nhất của các hãng xe Mỹ lại nằm ở những mảng mới như taxi tự lái hoặc dịch vụ tài chính. Tháng trước, Ford đưa ra ví dụ khi nói sẽ bắt đầu sản xuất các bộ pin cỡ lớn có thể dùng để lưu trữ năng lượng tái tạo.
Ông nói: “Thị trường xe Mỹ là thị trường có lợi nhuận nhất, bên ngoài nước Mỹ rất khó.”
Nhưng các chuyên gia trong ngành cảnh báo các hãng xe Mỹ đang phản ứng chưa đủ nhanh trước cạnh tranh Trung Quốc. Theo nghiên cứu của Greig Mordue, cựu lãnh đạo Toyota, hiện là giáo sư tại Đại học McMaster gần Toronto, trong thập kỷ qua, 50% bằng sáng chế về công nghệ ô tô được nộp bởi các công ty Trung Quốc.
Ông Mordue nói về cạnh tranh từ Trung Quốc: “Bạn có thể phớt lờ một thời gian, nhưng rốt cuộc bạn sẽ bị nhấn chìm.”
shared via nytimes,
