Các hãng xe Mỹ đứng trước nguy cơ trở thành nhà sản xuất xe xăng ngách
04/03/26
 |
| Xe tự hành Waymo trên đường phố Austin, Texas. Các nhà sản xuất ô tô lâu đời của Mỹ đang tụt hậu rất xa so với công nghệ xe hành. Ảnh: Ariana Gomez |
Ít ngành kinh doanh nào cần sự ổn định và khả năng dự đoán tương lai nhiều như ngành công nghiệp ô tô. Từ lúc thiết kế một mẫu xe mới đến khi đưa sản phẩm ra thị trường thường mất ít nhất bốn năm. Điều đó buộc các hãng xe phải dự đoán trước thị hiếu của khách hàng nhiều năm trước khi chiếc xe xuất hiện trong showroom.
Nhưng theo nhiều ý kiến trong ngành, chưa bao giờ các hãng xe lớn phải đối mặt với mức độ bất định như hiện nay. Họ bị tác động bởi các chính sách thuế quan thay đổi liên tục, sự cạnh tranh ngày càng mạnh từ các hãng xe Trung Quốc, sự xuất hiện của taxi tự lái, và một thực tế mới, trong đó phần mềm trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng hơn cả công suất động cơ.
Tuy nhiên, doanh số bán xe tại nhiều thị trường lớn gần như đi ngang, lợi nhuận của các hãng xe đang suy giảm.
Cách các hãng xe Mỹ ứng phó với giai đoạn chuyển mình này sẽ quyết định liệu họ có thể tiếp tục tồn tại như những tập đoàn toàn cầu hay dần bị thu hẹp vai trò, trở thành các nhà sản xuất xe bán tải và SUV chỉ phục vụ thị trường Mỹ.
Ngành ô tô đối mặt nhiều bất định chưa từng có
Những tín hiệu ban đầu cho thấy tình hình không mấy khả quan. Nhiều hãng xe truyền thống ở Mỹ và châu Âu đã liên tục gặp khó khăn khi chuyển sang xe điện.
Sự trỗi dậy nhanh chóng của Tesla từng khiến các hãng xe lâu đời trở tay không kịp. Sau đó, họ đầu tư hàng chục tỷ USD vào các nhà máy và công nghệ xe điện. Tuy nhiên, khi chính phủ Mỹ hủy bỏ nhiều ưu đãi thuế và trợ cấp cho xe điện, nhiều hãng lại bắt đầu thu hẹp các kế hoạch đầu tư.
Stuart Taylor, cựu lãnh đạo của Ford hiện là giám đốc sản phẩm tại công ty tư vấn phần mềm Envorso, cho rằng các hãng xe đang phải đối mặt với quá nhiều biến động cùng lúc.
Ông nói: “Từ ‘chưa từng có tiền lệ’ thường bị lạm dụng. Nhưng lần này thực sự là mọi thứ cùng xảy ra một lúc.”
Với các hãng xe Mỹ, tình thế đặc biệt khó khăn. Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã nới lỏng nhiều quy định về khí thải và tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu, giúp các hãng xe dễ dàng tiếp tục bán những mẫu bán tải và SUV chạy xăng vốn mang lại lợi nhuận cao.
Điều đó đặt ra câu hỏi chiến lược: Các hãng xe nên tận dụng cơ hội này để tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn, hay tiếp tục đầu tư vào các công nghệ mới như xe điện và xe tự hành?
Xe điện và phần mềm đang định hình lại ngành ô tô
Nhiều chuyên gia cho rằng nếu không sớm phát triển được những mẫu xe điện hấp dẫn và có lợi nhuận, các hãng xe truyền thống có nguy cơ trở nên lỗi thời.
Phần lớn lãnh đạo ngành tin rằng xe điện cuối cùng sẽ thay thế xe xăng, bất chấp các chính sách khuyến khích nhiên liệu hóa thạch của chính quyền hiện tại. Công nghệ pin đang tiến bộ nhanh chóng, trong vài năm tới xe điện có thể rẻ hơn xe xăng, thời gian sạc sẽ giảm xuống chỉ còn khoảng 15 phút.
Tuy nhiên, nhiều mẫu xe điện của các hãng truyền thống không cạnh tranh được với các sản phẩm của Tesla và các hãng xe Trung Quốc.
Tesla cùng những công ty như BYD đang dẫn trước trong cả công nghệ pin lẫn phần mềm. Ngược lại, nhiều hãng xe phương Tây vẫn đang thua lỗ khi bán xe điện và cũng tụt hậu trong lĩnh vực xe tự hành.
Các công ty Trung Quốc, Tesla và Waymo đều đang đi trước trong cuộc đua công nghệ.
Susan Helper, giáo sư tại Đại học Case Western Reserve và từng là kinh tế trưởng của Bộ Thương mại Mỹ dưới thời Tổng thống Barack Obama, cảnh báo rằng ngành ô tô Mỹ có thể đánh mất vị thế nghiên cứu và phát triển.
Bà nói rằng trong một thập kỷ tới, các hãng xe Mỹ có thể chỉ còn tồn tại dưới dạng thương hiệu, trong khi các hệ thống truyền động và công nghệ cốt lõi lại đến từ Trung Quốc.
Tầm quan trọng kinh tế của ngành ô tô
Sức khỏe của ngành ô tô có ý nghĩa rất lớn đối với nền kinh tế Mỹ. Khoảng 3 triệu người Mỹ làm việc trực tiếp trong các nhà máy sản xuất ô tô, linh kiện và hệ thống phân phối.
Nếu tính cả những ngành phụ trợ như rửa xe, quảng cáo, nhà hàng và nhiều lĩnh vực dịch vụ khác phụ thuộc vào chi tiêu của ngành ô tô, số việc làm liên quan có thể cao gấp tám lần.
Tuy nhiên, theo số liệu của Cục Thống kê Lao động, trong năm qua, ngành sản xuất ô tô và linh kiện tại Mỹ đã cắt giảm khoảng 21.000 việc làm.
Điều này xảy ra ngay cả khi chính phủ áp dụng các mức thuế nhằm buộc các hãng xe phải sản xuất trong nước.
Trong suốt hơn một thế kỷ, ngành ô tô từng là nguồn đổi mới công nghiệp quan trọng của Mỹ. Từ khi Henry Ford hoàn thiện dây chuyền sản xuất hàng loạt đầu thế kỷ 20, nhiều kỹ thuật sản xuất do ngành ô tô phát triển đã được các ngành công nghiệp khác áp dụng rộng rãi.
Một năm khó khăn của các hãng xe truyền thống
Các hãng xe Mỹ và châu Âu đã trải qua một năm đầy thử thách.
Ford, General Motors và Stellantis – tập đoàn sở hữu các thương hiệu Chrysler, Jeep, Fiat và Peugeot – đều báo cáo những khoản lỗ hàng tỷ USD vào cuối năm 2025 sau khi trì hoãn hoặc hủy bỏ một số dự án xe điện.
Ngay cả những hãng vẫn có lợi nhuận như Mercedes-Benz cũng chứng kiến lợi nhuận giảm đáng kể. Trong số các hãng xe lớn, chỉ Toyota đạt mức tăng trưởng doanh số đáng kể trong năm 2025.
Các nhà phân tích dự đoán doanh số toàn ngành năm 2026 sẽ tiếp tục gần như không tăng trưởng.
Tuy vậy, các hãng xe cho rằng tình hình không hoàn toàn bi quan. Trong giai đoạn đại dịch, tình trạng thiếu chip và nguồn cung đã khiến giá xe tăng cao, giúp nhiều công ty tích lũy lượng tiền mặt đáng kể.
General Motors thậm chí đã chi khoảng 6 tỷ USD để mua lại cổ phiếu trong năm 2025 nhằm trả lại tiền cho cổ đông, và dự kiến tiếp tục chi khoản tiền tương tự trong năm 2026.
Paul Jacobson – CTO General Motors, cho rằng bảng cân đối tài chính của tập đoàn hiện mạnh hơn bao giờ hết.
Ford cũng duy trì các khoản chi trả cổ tức cho cổ đông.
Cuộc đua công nghệ và áp lực từ Trung Quốc
Một số chuyên gia cho rằng việc chi tiền cho cổ đông có thể giúp duy trì niềm tin của thị trường tài chính, nhưng cũng có thể khiến các hãng xe thiếu nguồn lực để đầu tư cho công nghệ mới.
Các hãng xe khẳng định họ vẫn tiếp tục đầu tư vào xe điện, pin và xe tự hành, dù tốc độ đã chậm lại.
General Motors hiện có khoảng chục mẫu xe điện, bao gồm Chevrolet Equinox EV, Chevrolet Blazer EV và Cadillac Escalade IQ chạy pin.
Ford đã ngừng sản xuất mẫu bán tải điện F-150 Lightning đời đầu nhưng đang phát triển một mẫu bán tải điện cỡ trung mới dự kiến ra mắt năm 2027 với giá khoảng 30.000 USD và phạm vi hoạt động khoảng gần 500 km/lần sạc.
Tuy nhiên, áp lực lớn nhất đến từ các hãng xe Trung Quốc như BYD, Geely và SAIC. Dù bị áp thuế cao tại Mỹ, họ đang nhanh chóng giành thị phần ở châu Á, Australia và châu Âu.
Các hãng xe Trung Quốc có lợi thế không chỉ vì trợ cấp chính phủ. Theo nhiều nhà phân tích, họ có thể sản xuất xe với chi phí thấp hơn nhờ tự sản xuất nhiều linh kiện quan trọng, đặc biệt là pin.
Một yếu tố khác là tốc độ phát triển sản phẩm. Một số hãng xe Trung Quốc có thể thiết kế và đưa một mẫu xe mới ra thị trường chỉ trong khoảng 14 tháng, nhanh hơn rất nhiều so với các hãng phương Tây.
Mark Wakefield, CEO hãng tư vấn AlixPartners, cho rằng các công ty Trung Quốc ra quyết định nhanh hơn, sử dụng mô phỏng số để thử nghiệm và sẵn sàng chấp nhận rủi ro.
Các hãng xe Mỹ nhận thức rõ rằng họ cần phải trở nên nhanh nhạy và sáng tạo hơn.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ. Liệu các tập đoàn lâu đời với cấu trúc tổ chức phức tạp có thể thay đổi đủ nhanh để theo kịp cuộc cách mạng công nghệ trong ngành ô tô hay không?
shared via nytimes,
