Khi giá xăng leo thang, xe điện trở thành lựa chọn đáng cân nhắc
23/03/26
 |
| Đại lý xe điện đã qua sử dụng ở North Hampton, New Hampshire. Có rất nhiều ưu đãi hấp dẫn dành cho xe điện đã qua sử dụng. Ảnh: Tristan Spinski |
Giá xăng tăng vọt luôn là một trong những cú sốc dễ cảm nhận nhất đối với người tiêu dùng. Chỉ cần căng thẳng địa chính trị bùng lên ở một điểm nóng dầu mỏ, thị trường năng lượng toàn cầu lập tức chao đảo, kéo theo chi phí đi lại của hàng triệu hộ gia đình tăng mạnh. Trong bối cảnh chiến sự tại Iran làm gián đoạn nguồn cung dầu, nhiều người mua xe bắt đầu đặt lại câu hỏi vốn đã được nhắc đến nhiều năm qua. Đã đến lúc rời bỏ “tàu lượn giá xăng” để chuyển sang xe điện hay chưa?
Với những người đang sở hữu xe điện, đợt tăng giá nhiên liệu lần này có thể càng củng cố cảm giác yên tâm. Họ không phải ra trạm xăng với tâm thế nơm nớp lo bảng giá lại nhảy thêm vài chục cent/gallon. Ngược lại, những người đang dùng xe chạy xăng có lý do để cân nhắc nghiêm túc hơn về phương án chuyển đổi. Dù chưa ai biết xung đột ở Iran sẽ kéo dài bao lâu và giá dầu còn tăng tới mức nào, lập luận kinh tế lẫn tâm lý dành cho xe điện rõ ràng đã mạnh lên.
Tuy nhiên, xe điện không phải đáp án cho mọi gia đình. Hiệu quả của lựa chọn này phụ thuộc vào nhiều biến số như nơi sinh sống, khả năng tiếp cận trạm sạc, chỗ đỗ xe tại nhà, cường độ sử dụng xe mỗi ngày và thời gian dự định sở hữu phương tiện. Bài toán xe điện, vì thế, không thể chỉ nhìn qua một con số trên bảng giá bán.
Giá mua vẫn cao hơn nhưng khoảng cách đang thu hẹp
Theo Cox Automotive, tại Mỹ, giá xe điện mới đã giảm đáng kể so với trước nhưng trung bình vẫn cao hơn khoảng 6.500 USD so với xe chạy nhiên liệu hóa thạch. Chênh lệch này là rào cản rõ ràng nhất với người mua phổ thông. Nếu chỉ xét thuần túy trên khía cạnh tài chính, xe điện hợp lý nhất với những người có thể bù đắp khoản chênh đó bằng tiền tiết kiệm từ nhiên liệu và bảo dưỡng trong suốt thời gian sử dụng xe.
Trước đây, tín dụng thuế liên bang từng giúp thu hẹp đáng kể khoảng cách giá bán giữa xe điện mới và xe xăng. Nhưng từ năm 2025, Quốc hội Mỹ đã loại bỏ ưu đãi đó. Dù vậy, cơ hội tiết kiệm chưa biến mất hoàn toàn. Một số bang và công ty điện lực vẫn duy trì các khoản hỗ trợ, hoàn tiền hoặc ưu đãi khác cho người mua xe điện. Illinois và New Jersey có thể hỗ trợ cư dân tới 4.000 USD tùy theo mức thu nhập. Tại New York, mức ưu đãi có thể lên tới 2.000 USD.
Quan trọng hơn, thị trường xe điện cũ đang mở ra cơ hội hấp dẫn hơn nhiều. Trong khi xe điện mới thường đắt hơn xe xăng cùng phân khúc, xe điện đã qua sử dụng lại thường có giá ngang bằng, thậm chí cạnh tranh hơn. Theo Recurrent, một chiếc Tesla Model 3 cũ, Ford Mustang Mach-E hay Hyundai Ioniq 5 hiện được bán với mức giá tương đương chiếc Toyota RAV4, Nissan Rogue hoặc Honda CR-V đã qua sử dụng. Điểm đáng chú ý là nhiều xe điện cũ trong nhóm này thường mới hơn và có số km lăn bánh thấp hơn so với các mẫu xe xăng cùng giá.
Điều đó tạo nên nghịch lý thú vị trên thị trường. Người mua có thể tiếp cận một mẫu xe mới công nghệ hơn, vận hành khác biệt hơn, nhưng lại không phải trả mức giá vượt trội. Theo lãnh đạo Recurrent, nhiều xe điện cũ thậm chí còn được trang bị công nghệ nội thất hấp dẫn hơn đáng kể so với xe xăng cùng tầm tiền. Đây là lý do doanh số xe điện cũ đang tăng nhanh. Cox cho biết doanh số phân khúc này trong tháng 2/2026 đã tăng 29% so với cùng kỳ năm trước.
Một yếu tố khác có thể còn kéo giá xuống thêm trong những tháng tới là lượng xe điện thuê tài chính sắp hết hạn hợp đồng. Hàng trăm nghìn xe dự kiến quay trở lại thị trường xe cũ, giúp nguồn cung dồi dào hơn và tạo thêm sức ép giảm giá. Với người tiêu dùng không nhất thiết phải mua xe mới, đây có thể là thời điểm đặc biệt đáng chú ý.
Thị trường vẫn mở rộng dù một số hãng chững lại
Sự thận trọng của các hãng xe trong thời gian qua đôi khi tạo cảm giác thị trường xe điện đang chững lại. Sau khi ưu đãi thuế liên bang biến mất, một số nhà sản xuất đã trì hoãn hoặc hủy kế hoạch tung mẫu xe mới. Honda trong tháng này đã hủy kế hoạch sản xuất ba mẫu xe điện mới tại Mỹ. Ford cũng đã dừng sản xuất mẫu bán tải F-150 Lightning.
Nhưng từ vài quyết định cắt giảm đó để kết luận rằng xe điện đang khan hiếm là điều không chính xác. Trên thực tế, người tiêu dùng đang có nhiều lựa chọn hơn trước, đặc biệt ở nhóm xe có giá dễ tiếp cận hơn, khả năng sạc nhanh hơn và quãng đường đi được giữa hai lần sạc dài hơn đáng kể so với vài năm trước.
Toyota và Lexus, hai thương hiệu từng bị xem là chậm chân trong cuộc đua xe điện, dự kiến tung ra bốn mẫu mới trong năm nay. Rivian và Lucid, vốn được biết đến với các dòng xe trên 70.000 USD, cũng đang chuẩn bị đưa ra thị trường những mẫu xe quanh mốc 50.000 USD để mở rộng tệp khách hàng. General Motors đưa Bolt trở lại với giá khởi điểm dưới 30.000 USD. Nissan Leaf, một trong những mẫu xe điện sản xuất hàng loạt đầu tiên trên thị trường, nay không chỉ rẻ hơn mà còn cải thiện rõ rệt về hiệu năng, với giá khởi điểm dưới 30.000 USD và tầm hoạt động khoảng hơn 480.000 km. Tesla cũng đã mở bán các phiên bản tiêu chuẩn của Model 3 và Model Y từ năm 2025 với giá lần lượt khoảng 37.000 USD và 40.000 USD, chưa gồm phí giao xe.
Nhìn rộng hơn, điều thị trường đang chứng kiến không phải là sự rút lui của xe điện, mà là quá trình điều chỉnh. Những hãng từng kỳ vọng tăng trưởng bùng nổ nay buộc phải tính toán thực tế hơn về giá thành, nhu cầu và biên lợi nhuận. Với người mua xe, giai đoạn điều chỉnh này lại đem đến lợi ích rõ rệt hơn cả. Mức giá cạnh tranh hơn, danh mục sản phẩm rộng hơn và thị trường xe cũ phong phú hơn.
Lợi thế lớn nhất nằm ở chi phí sử dụng hằng ngày
Lý do lớn nhất khiến nhiều người bắt đầu để mắt tới xe điện mỗi khi giá xăng tăng là chi phí vận hành. Điện không miễn nhiễm hoàn toàn với biến động giá, nhưng mức dao động của điện thường thấp hơn nhiều so với xăng. Theo Paren, đơn vị theo dõi dữ liệu thị trường xe điện, giá điện trên mỗi kilowatt tại các trạm sạc nhanh công cộng gần như không tăng đáng kể kể từ khi chiến sự Iran bùng phát vào ngày 28/2. Trong cùng thời gian, giá xăng tại Mỹ đã tăng khoảng 30% trên toàn quốc. Ở nhiều bang, mức tăng đã vượt 1 USD/gallon.
Khoản tiết kiệm nhiên liệu lớn nhất thuộc về những người có thể lắp sạc tại nhà. Với nhóm này, xe điện gần như biến việc “đổ nhiên liệu” thành thao tác thụ động. Cắm sạc qua đêm tại gara hoặc sân nhà là đủ để đáp ứng phần lớn nhu cầu di chuyển hằng ngày. Người dùng không cần ghé trạm xăng thường xuyên, cũng không cần căn thời điểm giá nhiên liệu lên xuống.
Chi phí lắp đặt bộ sạc tại nhà thay đổi khá lớn, nhưng thường từ 1.000 USD trở lên. Một số công ty điện lực và chính quyền bang có hỗ trợ tài chính để bù đắp một phần khoản này. Xe điện cũng có thể sạc từ ổ cắm thông thường, nhưng tốc độ rất chậm và có thể mất vài ngày để nạp đầy pin cho một mẫu xe phổ biến.
Một số nhà cung cấp điện tại Mỹ như Con Edison ở New York, Georgia Power hay Pacific Gas & Electric ở California còn áp dụng biểu giá thấp hơn cho người sạc xe vào thời điểm nhu cầu điện thấp, thường là ban đêm. Nhờ đó, mỗi lần sạc tại nhà chỉ tốn vài USD. Theo giới phân tích của Cox Automotive, bất kỳ ai có thể sạc tại nhà đều là ứng viên rất phù hợp để chuyển sang xe điện.
Với những người không thể lắp sạc tại nhà, lựa chọn vẫn không hẳn bế tắc. Các bộ sạc cấp độ 2 ngày càng xuất hiện nhiều hơn tại khu căn hộ, trung tâm thương mại hoặc bãi đỗ xe văn phòng. Những điểm sạc này thường rẻ, thậm chí miễn phí, dù thời gian nạp pin có thể kéo dài vài giờ. Nhiều tài xế xe điện hiện nay cũng coi trạm sạc nhanh là nguồn “nhiên liệu” chính, giống như cách chủ xe xăng dùng cây xăng. Nhờ tiến bộ kỹ thuật, thời gian sạc tại các trạm nhanh đang giảm xuống dưới 30’ trong nhiều trường hợp.
Dù vậy, người mua cần nhìn nhận thực tế. Một chuyến đi đường dài bằng xe điện vẫn đòi hỏi lập kế hoạch nhiều hơn xe xăng. Hạ tầng đang được cải thiện, với hơn 72.000 cổng sạc nhanh trên toàn nước Mỹ, nhiều hơn khoảng 2.000 cổng so với đầu năm. Nhưng chi phí tại trạm sạc nhanh công cộng có thể khá cao. Trong một số trường hợp, tính trên số kilômét di chuyển, sạc nhanh còn đắt hơn cả đổ xăng.
Bảo dưỡng đơn giản hơn nhưng không phải không có rủi ro
Một ưu điểm khác giúp xe điện ghi điểm trong thời kỳ giá xăng tăng là chi phí bảo dưỡng thấp hơn. Xe điện không cần thay dầu máy, không có bơm nhiên liệu, ống xả hay nhiều chi tiết cơ khí phức tạp như trên xe động cơ đốt trong. Hệ thống phanh cũng thường bền hơn nhờ cơ chế tái tạo năng lượng khi giảm tốc, giúp giảm mức độ hao mòn má phanh.
Dĩ nhiên, xe điện không phải không có điểm trừ. Do trọng lượng lớn hơn, lốp xe có thể mòn nhanh hơn, đặc biệt nếu người lái tăng tốc đột ngột hoặc thường xuyên chạy kiểu thể thao.
Một nỗi lo khác thường xuyên xuất hiện là pin xuống cấp nhanh. Thực tế thị trường hiện nay cho thấy điều đó không nghiêm trọng như nhiều người nghĩ. Theo Recurrent, sau 5 năm sử dụng, pin xe điện trung bình vẫn giữ được khoảng 95% dung lượng ban đầu. Điều này giúp giảm bớt đáng kể lo ngại xe điện sẽ mất giá mạnh chỉ vì pin nhanh chai.
Về độ tin cậy tổng thể, xe điện hiện vẫn có xu hướng kém ổn định hơn xe hybrid hoặc xe chạy hoàn toàn bằng xăng, diesel. Nguyên nhân chủ yếu không nằm ở bản chất công nghệ điện, mà ở chỗ đây vẫn là lĩnh vực tương đối mới đối với ngành ô tô đại chúng. Khi các hãng ngày càng hoàn thiện quy trình sản xuất, độ tin cậy của xe điện cũng đang được cải thiện. Về lý thuyết, xe điện thậm chí còn có khả năng trở nên bền bỉ hơn xe dùng nhiên liệu hóa thạch trong dài hạn vì ít bộ phận chuyển động hơn và ít hạng mục cần chăm sóc hơn.
Sau cùng, quyết định mua xe điện không chỉ là phép so sánh giữa giá bán và chi phí nhiên liệu. Đó còn là câu chuyện về sự chủ động. Khi giá dầu có thể bị khuấy đảo bởi chiến tranh, cấm vận hay biến động địa chính trị, nhiều người sẵn sàng trả thêm để đổi lấy cảm giác ít phụ thuộc hơn vào các cú sốc toàn cầu. Và chính trong những đợt giá xăng tăng mạnh như hiện nay, lợi ích ấy mới trở nên rõ ràng nhất.
shared via nytimes,
