Khi ngân hàng vận hành như quỹ đầu cơ
04/08/26
 |
Sự sụp đổ của ngân hàng Silicon Valley (SVB) ngày 10/3/2023 không chỉ là thất bại quản trị riêng lẻ, vụ việc phản ánh hai thay đổi sâu sắc trong ngân hàng hiện đại: người gửi tiền ngày càng am hiểu tài chính, còn các ngân hàng khu vực lại đầu tư theo cách ngày càng giống quỹ đầu cơ.
Từ người gửi tiền thụ động đến nhà đầu tư am hiểu
Mô hình Diamond–Dybvig (rút tiền hàng loạt khỏi ngân hàng) truyền thống giả định người gửi tiền thiếu thông tin. Với khoản tiền dưới mức bảo hiểm 250.000 USD, họ gần như không phân biệt gửi ngân hàng với mua trái phiếu kho bạc, bởi cả hai đều được chính phủ bảo đảm. Theo cách nhìn này, việc rút tiền hàng loạt thường bắt nguồn từ tâm lý đám đông và có thể được ngăn chặn bằng bảo hiểm tiền gửi.
Tuy nhiên, những người khởi đầu làn sóng rút tiền tại SVB, ngân hàng tiền ảo Signature Bank và Silvergate lại là các nhà đầu tư có hiểu biết. Họ đọc kỹ báo cáo tài chính, tự định giá tài sản theo giá thị trường và phát hiện danh mục trái phiếu khổng lồ của SVB gần như không được phòng ngừa rủi ro lãi suất.
Sự thay đổi này bắt đầu từ thập niên 1950, khi người gửi tiền cá nhân dần được thay thế bởi các tổ chức như quỹ hưu trí. Sau khủng hoảng 2008, những yêu cầu thanh khoản như tỷ lệ bao phủ thanh khoản (LCR), buộc ngân hàng phải có đủ tài sản thanh khoản chất lượng cao để chịu được 30 ngày rút tiền, khiến các ngân hàng lớn giảm hoạt động nhận tiền gửi. Khoảng trống được chuyển sang các ngân hàng khu vực.
Để thu hút khách hàng, nhiều ngân hàng phát triển “hạn mức tín dụng góp vốn”, cho các quỹ đầu tư mạo hiểm và cổ phần tư nhân vay dựa trên cam kết góp vốn chưa được thực hiện của nhà đầu tư. Lợi nhuận không chỉ đến từ lãi vay mà còn từ khoản tăng giá khi thương vụ hoàn tất, khiến ngân hàng khu vực hành xử giống nhà đầu tư cổ phần tư nhân hơn là chủ nợ truyền thống.
Các startup cũng ít cần vay ngân hàng vì liên tục nhận vốn từ IPO, SPAC, mua bán doanh nghiệp và các vòng gọi vốn. Vì vậy, ngân hàng chuyển từ cho vay sang mua chứng khoán thu nhập cố định, đặc biệt là trái phiếu chính phủ.
Rủi ro lãi suất bị phơi bày
Khi lãi suất tăng, giá trái phiếu dài hạn giảm. Một trái phiếu mệnh giá 100 USD có thể chỉ còn trị giá thị trường 97 USD. Người gửi tiền am hiểu sẽ coi 3 USD chênh lệch là khoản lỗ thực, ngay cả khi ngân hàng phân loại trái phiếu là “nắm giữ đến đáo hạn”. Nếu khoản lỗ đủ lớn, nhà đầu tư có thể kết luận ngân hàng mất khả năng thanh toán và rút tiền.
Công cụ phòng vệ thông thường là hợp đồng hoán đổi lãi suất. Chẳng hạn, với 100 triệu USD trái phiếu trả lãi cố định 3,2%, ngân hàng có thể ký hợp đồng trả 3,2% và nhận lãi suất thả nổi cộng 0,1%. Sau khi bù trừ các dòng tiền, ngân hàng nhận mức thả nổi cộng 10 điểm cơ bản, qua đó giảm rủi ro khi lãi suất tăng.
Tuy nhiên cuối năm 2022, SVB gần như không còn phòng vệ lãi suất. Báo cáo tài chính cho thấy ngân hàng đã chấm dứt hoặc đáo hạn các hợp đồng bảo hiểm cho hơn 14 tỷ USD chứng khoán.
Ngân hàng khu vực như quỹ đầu cơ
Mô hình của SVB có nhiều điểm giống chiến lược “kinh doanh chênh lệch giá chứng khoán thu nhập cố định” từng khiến Long-Term Capital Management – quỹ đầu cơ nổi tiếng của Mỹ sụp đổ năm 1998. Chiến lược này tìm kiếm sai lệch nhỏ trên đường cong lợi suất, mua trái phiếu và dùng hoán đổi lãi suất để phòng vệ.
Lợi nhuận thường rất mỏng, buộc nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy lớn. Chỉ biến động lãi suất bất lợi nhỏ cũng có thể khiến chi phí phòng vệ trở nên quá cao, đúng với hình ảnh “nhặt đồng xu trước xe lu”.
Trong tổng số 190 tỷ USD tiền gửi, SVB đã đầu tư 120 tỷ USD vào trái phiếu kho bạc và chứng khoán thế chấp do các cơ quan chính phủ bảo đảm. Giữa năm 2022, ngân hàng đóng các vị thế hoán đổi đúng lúc thị trường tin Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) chấp nhận suy thoái nhẹ và chưa sớm hạ lãi suất.
Quỹ đầu cơ có thể khóa vốn hoặc yêu cầu nhà đầu tư báo trước nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, khi rút tiền. Ngân hàng không có đặc quyền đó, hạn chế rút tiền có thể nhanh chóng biến thành khủng hoảng hệ thống và buộc chính phủ can thiệp.
Vì ngân hàng đảm nhiệm chức năng công, được nhà nước bảo trợ và giữ vai trò thiết yếu trong hệ thống tài chính, chúng không nên vận hành theo mô hình ngắn hạn, rủi ro cao của quỹ đầu cơ. Do đó, khủng hoảng SVB đặt ra yêu cầu giám sát chặt hơn chiến lược đầu tư và quản trị rủi ro lãi suất của các ngân hàng khu vực.
shared via phenomenal world,
