Khi fintech và tiền mã hóa muốn trở thành ngân hàng
28/05/26
 |
| Theo Paul Gu, CEO Upstart, công ty cho vay trực tuyến đang tìm giấy phép ngân hàng: “Đây là bước đi tiếp theo tự nhiên với chúng tôi”. Ảnh: Kim Raff |
Các công ty fintech và tiền mã hóa từng tự xem mình là lực lượng thách thức ngân hàng truyền thống. Tuy nhiên, dưới thời chính quyền Trump, khi Washington muốn có thêm ngân hàng mới và nới bớt giám sát, nhiều doanh nghiệp tìm cách bước vào chính ngành mà họ từng muốn phá vỡ. Từ PayPal, Affirm, Upstart đến các hãng xe Detroit và công ty crypto, làn sóng xin giấy phép ngân hàng mở ra cuộc tái cấu trúc lớn trong tài chính Mỹ – với cơ hội đổi mới, nhưng cũng nhiều rủi ro cho người tiêu dùng.
Từ kẻ thách thức đến người xin giấy phép
Nhiều năm, fintech và crypto xây dựng hình ảnh đối lập với ngân hàng truyền thống. Họ nói ngân hàng cũ chậm chạp, đắt đỏ, quan liêu; còn công nghệ mới sẽ làm tài chính nhanh hơn, rẻ hơn và mở hơn. Tuy nhiên giờ đây, nhiều công ty lại muốn có thứ rất truyền thống: giấy phép ngân hàng.
Danh sách xin giấy phép ngày càng dài: PayPal, gã khổng lồ thanh toán; Affirm, công ty tiên phong trong mô hình “mua trước, trả sau”; Upstart, nền tảng cho vay dùng thuật toán; các hãng xe lớn của Detroit gồm Ford, General Motors và Stellantis; World Liberty Financial, công ty liên quan đến gia đình Trump; cùng hàng loạt công ty môi giới và thương nhân tiền mã hóa. Lý do là: nếu có giấy phép ngân hàng, họ có thể kiểm soát tốt hơn khoản vay, tài sản và dòng tiền của khách hàng, thay vì phải dựa vào các ngân hàng đối tác.
Chính quyền Trump mở cửa
Làn sóng xuất hiện đúng lúc chính quyền Trump muốn thúc đẩy thành lập thêm ngân hàng mới. Sau khủng hoảng tài chính 2008, Mỹ trải qua khoảng 15 năm mà số ngân hàng mới được tạo ra hằng năm rơi xuống mức thấp nhất kể từ thập niên 1960.
Ngay sau khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ hai, lãnh đạo Cơ quan Bảo hiểm tiền gửi liên bang Mỹ, FDIC khuyến khích “người chơi mới” bước vào ngành ngân hàng. Tín hiệu nhanh chóng được các doanh nghiệp đón nhận. Năm nay, FDIC cấp chấp thuận sơ bộ về bảo hiểm tiền gửi cho các ngân hàng công nghiệp do Ford, General Motors và Stellantis điều hành. Affirm và PayPal cũng có hồ sơ đang được xem xét.
Cùng lúc, các cơ quan quản lý do ông Trump bổ nhiệm giảm cường độ giám sát ngân hàng và viết lại một số quy định nhằm giảm lượng vốn mà ngân hàng phải giữ để phòng thua lỗ. Với nhiều công ty tài chính, môi trường mới khiến giấy phép ngân hàng hấp dẫn hơn nhiều so với thời chính quyền Biden.
Vì sao giấy phép ngân hàng hấp dẫn?
Không có giấy phép, nhiều fintech phải dựa vào ngân hàng đối tác để phát hành khoản vay, giữ tiền của khách hàng hoặc xử lý thanh toán. Mô hình này phức tạp, tốn kém và làm giảm lợi nhuận. Với giấy phép ngân hàng, công ty có thể tự xử lý tài khoản, trực tiếp cấp tín dụng và giảm phụ thuộc vào bên trung gian. Với các công ty cho vay, đây còn là con đường để có nguồn vốn rẻ hơn.
Upstart là ví dụ điển hình. Công ty ở California dùng thuật toán để đánh giá tín dụng người tiêu dùng. Năm ngoái, Upstart bảo lãnh 1,5 triệu khoản vay mua nhà, mua xe và vay cá nhân, tổng trị giá 11 tỷ USD. Tuy nhiên, công ty không thể trực tiếp phát hành các khoản vay mà phải dựa vào mạng lưới hơn 100 ngân hàng và liên hiệp tín dụng, rồi các khoản vay thường được bán lại cho nhà đầu tư hoặc chính Upstart. Nếu trở thành công ty mẹ ngân hàng quốc gia, Upstart có thể đưa ra điều kiện vay thống nhất hơn trên toàn bộ 50 bang, mở rộng địa bàn và giảm chi phí cho khách hàng.
Đặc quyền lớn: vượt qua luật từng bang
Lợi ích lớn khác của giấy phép ngân hàng quốc gia là quyền ưu tiên liên bang. Điều này cho phép ngân hàng hoạt động theo luật liên bang, vượt qua nhiều quy định bảo vệ người tiêu dùng cấp bang, như trần lãi suất. Với doanh nghiệp, đây là lợi thế lớn: thay vì điều chỉnh sản phẩm theo từng bang, họ có thể triển khai trên toàn quốc với một bộ quy tắc thống nhất. Với người tiêu dùng, đây lại là điểm đáng lo.
Các nhóm bảo vệ người tiêu dùng đã phản đối hồ sơ của Enova và OppFi, hai công ty chuyên cho vay ngắn hạn với chi phí cao. Hơn 100 tổ chức cảnh báo rằng nếu được chấp thuận, đây có thể là những ngân hàng quốc gia đầu tiên chuyên trực tiếp cung cấp các khoản vay bị họ xem là mang tính “săn mồi”. OppFi phản bác rằng mô hình phục vụ những người bị ngân hàng truyền thống bỏ quên và giấy phép ngân hàng sẽ giúp công ty tiếp cận nhiều khách hàng hơn, với lãi suất thấp hơn và kết quả tốt hơn.
Crypto tìm đường vào ngân hàng
Các công ty tiền mã hóa cũng tận dụng cơ hội. Jonathan Gould, người đứng đầu Cơ quan Kiểm soát tiền tệ Mỹ, OCC, phát tín hiệu ủng hộ tại một sự kiện của Blockchain Association. Ông nói giấy phép mới giúp tạo ra hệ thống ngân hàng đa dạng và nhấn mạnh đổi mới, cạnh tranh, tiếp cận công bằng phải thắng sự trì trệ quy định. Chỉ vài ngày sau, OCC chấp thuận có điều kiện giấy phép ngân hàng quốc gia cho 5 dự án crypto, trong đó có Ripple Labs và Fidelity Digital Assets.
Tuy nhiên, nhiều giấy phép không tạo ra ngân hàng kiểu truyền thống với chi nhánh, tài khoản tiết kiệm hay ATM. Chúng là national trust banks, tức ngân hàng ủy thác quốc gia, được phép làm lưu ký tài sản như tiền mã hóa nhưng không nhận tiền gửi tiền mặt thông thường. Các ngân hàng này không phải tuân thủ yêu cầu vốn nghiêm ngặt như ngân hàng đầy đủ dịch vụ và thường không được FDIC bảo hiểm. Nếu thất bại, khách hàng có thể mất trắng.
Bài học từ Synapse
Vụ Synapse Financial Technologies cho thấy mô hình fintech - ngân hàng đối tác có thể nguy hiểm ra sao. Synapse từng đóng vai trò cầu nối giữa các fintech và mạng lưới ngân hàng được FDIC bảo hiểm. Tuy nhiên, công ty lưu hồ sơ lỏng lẻo; khi tranh chấp với các ngân hàng đối tác bùng lên, hệ thống sụp đổ. Hơn 100.000 người bị đóng băng tài khoản, và ít nhất 60 triệu USD tiền khách hàng biến mất.
Với các fintech, vụ này là lý do để xin giấy phép ngân hàng: tự nắm hệ thống sẽ giảm rủi ro phụ thuộc. Song với cơ quan quản lý, đây cũng là lời nhắc rằng khi tài chính được chia nhỏ giữa nhiều trung gian, người tiêu dùng dễ bị kẹt giữa những khoảng trống trách nhiệm.
Cuộc tranh luận mới của ngân hàng Mỹ
Các ngân hàng truyền thống không vui trước làn sóng mở rộng giấy phép. Hiệp hội Ngân hàng Mỹ cảnh báo các giấy phép mới có thể tạo cơ hội “trọng tài quy định”, tức doanh nghiệp lợi dụng khoảng chênh giữa các bộ luật. Nhóm đại diện ngân hàng cộng đồng cho rằng OCC đang kéo giấy phép ngân hàng ủy thác vượt quá mục đích lịch sử, gây nguy hiểm cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, phía ủng hộ nói hệ thống ngân hàng Mỹ cần thêm cạnh tranh. Nếu fintech, hãng xe hay công ty tiền mã hóa có thể cung cấp tín dụng tốt, nhanh, rẻ, tại sao không cho họ tham gia? Câu hỏi nằm ở điểm cân bằng. Mỹ cần đổi mới tài chính, nhưng ngân hàng không phải ngành bình thường. Một ngân hàng thất bại có thể làm mất tiền của người gửi, đóng băng tài khoản, gây rủi ro dây chuyền và buộc nhà nước can thiệp.
Các fintech từng hứa sẽ thay thế ngân hàng; giờ họ muốn trở thành ngân hàng. Điều này cho thấy, trong tài chính, công nghệ có thể thay đổi giao diện và tốc độ, nhưng giấy phép, niềm tin và bảo vệ người gửi tiền vẫn là trung tâm của hệ thống. Làn sóng xin giấy phép mới có thể tạo thêm cạnh tranh; song nếu nới lỏng quá nhanh, nước Mỹ có thể phát hiện rằng không phải mọi “ngân hàng mới” đều an toàn.
shared via nytimes,
