Dean Buntrock, “nhạc trưởng” ngành quản lý rác thải qua đời ở tuổi 94
12/05/26
 |
| Dean Buntrock dự đoán việc tăng cường các quy định về môi trường đòi hỏi ngành công nghiệp xử lý rác thải cần nhiều vốn đầu tư hơn. Ảnh: Michael L. Abramson/Getty Images |
Dean Buntrock không khởi nghiệp với ý tưởng hào nhoáng; ông bước vào ngành rác thải gần như tình cờ, sau cái chết của cha vợ, rồi biến công ty thu gom 12 xe tải ở Chicago thành Waste Management, tập đoàn xử lý rác lớn nhất nước Mỹ. Thành công của Dean đến từ trực giác sắc bén: khi phong trào môi trường buộc nước Mỹ quản lý rác thải nghiêm ngặt, ngành vốn bị xem là bẩn thỉu và nhỏ lẻ sẽ trở thành cỗ máy kinh doanh quy mô lớn.
Người nhìn thấy tiền trong rác
Ngày 17/4, Dean Buntrock qua đời tại nhà riêng ở Indian Wells, California, thọ 94 tuổi. Ông được nhớ đến như người đã đưa Waste Management từ doanh nghiệp gia đình nhỏ thành tập đoàn rác thải hoạt động khắp nước Mỹ; thời kỳ đỉnh cao, doanh thu thường niên lên tới 10 tỷ USD.
Buntrock không phải mẫu doanh nhân công nghệ với sản phẩm mới lạ; ông xây đế chế từ nhu cầu cũ kỹ và không bao giờ biến mất: mọi gia đình, văn phòng, nhà máy, bệnh viện đều tạo ra rác. Năm 1983, trong cuộc phỏng vấn, ông tóm gọn logic kinh doanh bằng câu đơn giản: ai cũng có rác; một khi có khách hàng và phục vụ tốt, công ty không cần bán dịch vụ mỗi tháng. Vậy nên, dòng tiền có thể dự đoán được.
Trong mắt Buntrock, chính sự đều đặn khiến rác thải không phải ngành thấp kém mà là hạ tầng thiết yếu.
Từ công ty 12 xe tải đến tham vọng quốc gia
Buntrock, sinh năm 1931 tại Columbia, Nam Dakota, trong gia đình bán thiết bị nông nghiệp. Ông lớn lên dưới thời Đại khủng hoảng, học ở trường một phòng, tốt nghiệp trung học với lớp chỉ vỏn vẹn tám học sinh. Sau khi phục vụ quân đội dưới Chiến tranh Triều Tiên, ông hoàn tất bằng đại học tại St. Olaf College và kết hôn với Elizabeth Huizenga.
Năm 1956, cha vợ ông, Pete Huizenga, đột ngột qua đời. Buntrock khi đó 26 tuổi, đang làm trong ngành bảo hiểm, rời công việc để điều hành Ace Scavenger Service, công ty thu gom rác nhỏ của gia đình Huizenga ở Chicago.
Để hiểu nghề, ông đi theo từng tuyến xe trong đội 12 xe tải của công ty và phát hiện ngành rác ở Chicago bị chi phối bởi các chủ xe gốc Hà Lan, những người làm ăn khá dè dặt, ít tranh khách và ít mở rộng địa bàn. Buntrock nhìn thấy khoảng trống. Năm 1968, ông bắt đầu mua lại các tuyến thu gom, mở rộng sang Milwaukee, rồi Indiana và Minnesota sau khi thành lập Waste Management.
Hai năm sau, ông sáp nhập với công ty vệ sinh ở Florida do H. Wayne Huizenga, họ hàng bên vợ, điều hành. Sau này, Huizenga nổi tiếng hơn với Blockbuster và đội bóng Miami Dolphins, nhưng chính Buntrock là người cung cấp tầm nhìn biến Waste Management thành doanh nghiệp toàn quốc.
Khi luật môi trường trở thành cơ hội kinh doanh
Năm 1971, Buntrock đưa Waste Management lên sàn, chỉ vài tháng sau khi Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ, EPA, được thành lập. Phong trào môi trường đang lên, kéo theo các luật mới về không khí, nước và xử lý chất thải.
Buntrock hiểu rằng thời của các bãi rác lộ thiên sắp hết. Trước đây, xe rác có thể chở rác ra rìa thị trấn rồi đốt vào cuối ngày. Tuy nhiên, Đạo luật Bảo tồn và Phục hồi Tài nguyên (1976) yêu cầu bãi chôn lấp phải có lớp lót và thu hồi khí methane từ rác hữu cơ phân hủy. Vì thế, xử lý rác trở thành ngành cần nhiều vốn, kỹ thuật và quy mô hơn.
Điều này tạo lợi thế cho Waste Management. Các công ty nhỏ không đủ tiền xây bãi chôn lấp hiện đại hoặc hệ thống xử lý chất thải nguy hại. Vậy nên, nhiều doanh nghiệp gia đình chọn bán lại cho Buntrock. Nhờ vốn từ thị trường chứng khoán, Waste Management mua hàng trăm công ty thu gom rác nhỏ trên khắp nước Mỹ.
Hơn một thập niên, doanh thu công ty tăng khoảng 20% mỗi năm.
Đế chế rác và mặt tối môi trường
Waste Management không chỉ thu gom rác. Công ty đầu tư vào bãi chôn lấp hiện đại, trung tâm tái chế, nhà máy đốt rác phát điện, cơ sở xử lý chất thải y tế và hạt nhân. Có thời điểm, công ty thậm chí sở hữu tàu để chở chất thải hóa học ra ngoài khơi đốt bỏ.
Tuy nhiên, đế chế cũng vấp phải phản ứng dữ dội. Các nhóm môi trường chỉ trích một số hoạt động của công ty. Greenpeace từng tổ chức biểu tình tại các cơ sở của Waste Management để phản đối nguy cơ chất độc ngấm vào đất và nước. EPA áp nhiều khoản phạt và chi phí dọn dẹp liên quan đến vi phạm tại một số địa điểm, trong đó có việc lưu trữ không đúng cách PCB, nhóm hóa chất có khả năng gây ung thư.
Waste Management trả phạt và cố xây dựng hình ảnh thân thiện, từ việc quảng bá các sân bóng xây trên bãi chôn lấp đã đóng cửa đến việc Buntrock tham gia hội đồng của National Wildlife Federation. Song, tranh cãi cho thấy nghịch lý: người kiếm tiền từ làn sóng bảo vệ môi trường cũng bị chất vấn bởi chính phong trào môi trường.
Tăng trưởng quá nhanh và cú ngã cuối sự nghiệp
Đến giữa thập niên 1990, công ty đổi tên thành WMX Technologies, hoạt động tại hơn 15 quốc gia, phục vụ 12 triệu hộ gia đình và gần một triệu doanh nghiệp tại Bắc Mỹ. Tuy nhiên, tham vọng mở rộng quá lớn bắt đầu bào mòn lợi nhuận.
Các cổ đông bất mãn, trong đó có nhà tài chính George Soros, gây sức ép buộc ban lãnh đạo cải tổ. Năm 1997, Buntrock rời hội đồng quản trị.
Rắc rối chưa dừng lại. Năm 2002, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ kiện Buntrock cùng một số cựu lãnh đạo WMX, cáo buộc họ thổi phồng lợi nhuận và lừa dối cổ đông. Năm 2005, ông đồng ý trả 19,4 triệu USD để dàn xếp dù không thừa nhận sai phạm, đồng thời bị cấm giữ chức lãnh đạo hoặc thành viên hội đồng quản trị trong công ty đại chúng.
Di sản của người làm nghề rác thải
Cuộc đời Buntrock có hai mặt. Ông là doanh nhân nhìn thấy trước sự chuyển biến của ngành bị xem nhẹ, biến rác thải thành ngành dịch vụ quy mô quốc gia. Song, ông cũng là biểu tượng của thời kỳ doanh nghiệp tăng trưởng bằng thâu tóm, mở rộng và không tránh khỏi các cáo buộc quản trị.
Dù vậy, tầm nhìn chiến lược của ông vẫn còn nguyên giá trị. Khi xã hội tiêu dùng tạo ra núi rác ngày càng lớn, xử lý chất thải không còn là việc phụ phía sau thành phố mà trở thành ngành hạ tầng, chịu chi phối bởi luật môi trường, công nghệ, vốn đầu tư và sức ép công chúng.
Buntrock hiểu điều đó sớm hơn nhiều người. Từ 12 xe tải ở Chicago, ông xây nên tập đoàn giàu lạnh cùng tuyên ngôn, rác cũng có thể trở thành quyền lực kinh doanh.
shared via nytimes,
