Lee Shau-kee, ông trùm địa ốc Hồng Kông từng được ví như Warren Buffett, qua đời ở tuổi 97
16/04/26
 |
| Lee Shau-kee năm 2004. Nhà đầu tư sắc sảo, những động thái của ông luôn được giới đầu cơ theo sát, ông qua đời với khối tài sản ước tính khoảng 29,2 tỷ USD. Ảnh: K. Y. Cheng |
Từ thương nhân vàng đến người dựng nên những khu nhà cho tầng lớp trung lưu mới
Lee Shau-kee, một trong những nhà tài phiệt bất động sản lẫy lừng nhất Hồng Kông, người gây dựng khối tài sản khổng lồ bằng cách xây hàng chục nghìn căn hộ cho tầng lớp trung lưu là con cháu của những người chạy khỏi Trung Quốc đại lục dưới thời cộng sản, đã qua đời ở tuổi 97.
Thông tin được Henderson Land Development, tập đoàn do ông sáng lập, công bố. Doanh nghiệp không cho biết ông qua đời ở đâu và cũng không nêu nguyên nhân. Với nhiều người ở Hồng Kông, cái chết của Lee Shau-kee không chỉ khép lại cuộc đời của vị tỷ phú, mà còn đánh dấu sự lùi xa của thế hệ doanh nhân đã định hình diện mạo kinh tế thành phố này trong nửa sau thế kỷ 20.
Trong nhiều thập niên, Lee Shau-kee được xem là biểu tượng của kiểu doanh nhân Hồng Kông cổ điển. Thực dụng, kín tiếng, bền bỉ và đặc biệt nhạy bén với vận động của dòng người, dòng tiền và đất đai. Ông khởi nghiệp không phải từ bất động sản, mà từ giao dịch vàng và ngoại tệ. Từ khoản lợi nhuận tích lũy được, ông liên tục tái đầu tư vào địa ốc – lĩnh vực đưa tên tuổi ông vào hàng ngũ những người giàu nhất thế giới. Forbes từng ước tính tài sản của ông ở thời điểm cuối đời đạt 29,2 tỷ USD, đưa ông lên vị trí thứ 63 trong danh sách tỷ phú toàn cầu. Cũng từ những khoản đầu tư tài chính cực kỳ hiệu quả ở giai đoạn sau này, Lee Shau-kee được không ít người gọi là “Warren Buffett của Hồng Kông”.
Canh cược lớn vào những vùng đất rẻ tiền ở Tân Giới
Điều làm nên khác biệt lớn nhất của Lee Shau-kee nằm ở chỗ ông nhìn thấy cơ hội ở nơi phần lớn giới đầu cơ và phát triển địa ốc khi đó không quá mặn mà. Trong khi nhiều nhà đầu tư đổ dồn sự chú ý vào những khu đất đắt đỏ trên đảo Hồng Kông, ông tin rằng sự trỗi dậy của lớp người lao động chăm chỉ, muốn đổi đời, chủ yếu là những người tị nạn từ đại lục và con cháu của họ, sẽ khiến giá bất động sản ở những khu vực rìa đô thị tăng vọt.
Từ niềm tin đó, ông mạnh tay mua gom các khu đất nông nghiệp giá rẻ ở vùng Tân Giới, giáp biên giới với Trung Quốc đại lục. Chiến lược của ông dựa trên nhận định rất rõ ràng. Tiền lương đang tăng nhanh hơn giá nhà, điều đó sẽ sớm đưa căn hộ vào tầm với của hàng trăm nghìn người mua và người thuê mới. Đây là cách nhìn vừa thực dụng vừa đầy tính xã hội. Lee Shau-kee không đặt cược vào phân khúc xa xỉ, mà vào nhu cầu thực của tầng lớp trung lưu đang hình thành.
Thập niên 1970 và 1980, Henderson Land Development dưới sự dẫn dắt của ông đã phát triển Sha Tin thành đô thị mới, sau này trở thành nơi sinh sống của hơn nửa triệu người. Đó là một trong những ví dụ rõ nhất cho tầm nhìn của Lee Shau-kee. Ngoài xây nhà, ông còn tham gia định hình không gian sống cho xã hội đang chuyển mình. Bản thân ông từng nói rằng các cặp vợ chồng trẻ ngày càng muốn sống trong căn nhà riêng, thay vì tiếp tục ở cùng cha mẹ như truyền thống trước đó. Chính sự thay đổi trong cấu trúc gia đình và kỳ vọng sống ấy đã trở thành nền móng cho đế chế địa ốc của ông.
Henderson Land và đế chế mang đậm dấu ấn gia tộc
Năm 1976, Lee Shau-kee thành lập Henderson Land Development. Khi ông rời vị trí chủ tịch kiêm CEO năm 2019, ở tuổi 91, tập đoàn đã có 10.000 nhân viên và mở rộng hoạt động ra ngoài lĩnh vực phát triển bất động sản, bao gồm khách sạn, trung tâm bách hóa và phân phối khí đốt tự nhiên. Nhưng bất động sản vẫn là phần lõi tạo nên uy danh của Henderson cũng như của chính Lee Shau-kee.
Giống nhiều tập đoàn gia tộc châu Á cùng thời, Henderson được vận hành với sự hiện diện đông đảo của người nhà. Lee Shau-kee bố trí con cái, cháu chắt và họ hàng ở nhiều vị trí quản lý quan trọng. Ít nhất 10 thành viên gia đình từng nắm các vai trò cấp cao. Hai con trai ông, Peter và Martin, năm 2019, trở thành đồng chủ tịch sau khi ông rút khỏi vị trí điều hành. Bản thân Henderson lên sàn từ năm 1981, nhưng đa số cổ phần vẫn nằm trong tay các thành viên gia đình Lee.
Cấu trúc ấy vừa là sức mạnh, vừa là nguồn gây tranh cãi. Một mặt, nó giúp ông giữ quyền kiểm soát gần như tuyệt đối với tập đoàn trong thời gian dài. Mặt khác, giới phê bình nhiều lần xem đế chế là ví dụ điển hình cho mô hình doanh nghiệp gia đình châu Á sau Thế chiến II, rất thành công trong giai đoạn đầu, nhưng chật vật khi phải thích nghi với thế hệ kế tiếp và môi trường kinh doanh đã khác. Tạp chí Far Eastern Economic Review từng gọi Lee Shau-kee là hình mẫu tiêu biểu của lớp doanh nhân Hoa kiều hậu chiến, đồng thời cho rằng ông gặp khó khăn trong việc chuẩn bị cho tập đoàn bước vào thời đại mới.
Khi thị trường bất động sản Hồng Kông đổi chiều
Cuối thế kỷ 20, những biến chuyển kinh tế và chính trị bắt đầu làm lung lay nền tảng thị trường bất động sản từng nâng Lee Shau-kee lên hàng siêu giàu. Khi Trung Quốc mở cửa theo hướng cải cách thị trường, dòng vốn ngoại đổ mạnh vào đại lục để xây nhà máy và văn phòng. Thượng Hải dần nổi lên như một đối thủ đáng gờm của Hồng Kông trong vai trò trung tâm tài chính hàng đầu châu Á. Đồng thời, sau khi Hồng Kông chấm dứt thời kỳ thuộc địa Anh và trở về dưới chủ quyền Trung Quốc năm 1997, thành phố này cũng phần nào mất đi hình ảnh của trung tâm kinh doanh tự do tuyệt đối trong mắt nhiều tập đoàn quốc tế.
Hệ quả là ít doanh nghiệp mới chọn đặt văn phòng tại Hồng Kông hơn, khiến thị trường bất động sản địa phương rơi vào trạng thái trì trệ. Giới chỉ trích khi ấy dự báo đế chế của Lee Shau-kee rồi sẽ suy yếu, xem đây là lời cảnh báo về rủi ro của mô hình doanh nghiệp gia đình đã phát triển quá lớn nhưng vẫn giữ nếp vận hành cũ.
Nhưng Lee Shau-kee một lần nữa cho thấy ông không chỉ là người của địa ốc. Khi thị trường nhà đất gặp khó, ông xoay sang đầu tư tài chính, cổ phiếu phái sinh và những lĩnh vực mới như sản xuất giấy. Các khoản đầu tư sinh lời tốt đến mức ông phải tìm cách giấu bớt kế hoạch để tránh bị đầu cơ bám theo. Chính sự xoay xở đó giúp ông không chỉ sống sót qua giai đoạn thị trường biến động, mà còn mở rộng thêm danh tiếng như một nhà đầu tư lão luyện.
Người làm giàu lớn nhưng sống khá kín và thực dụng
Dù sở hữu tài sản khổng lồ, Lee Shau-kee lại không gắn với hình ảnh quá phô trương. Ông sống ở một trong những tòa tháp dân cư tương đối bình thường do chính tập đoàn xây dựng, dành thời gian rảnh để chơi golf với các tài phiệt khác. Quan điểm của ông về kinh doanh cũng rất đặc trưng: thực tế, tính toán kỹ và nhạy cảm với thuế. Năm 1997, ông nói với Forbes rằng mình từng cân nhắc đầu tư lớn ra nước ngoài nhưng cuối cùng không làm, vì ở những nơi khác thuế quá cao. Ông chỉ ra rằng, riêng năm 1996, ông đã nhận 340 triệu USD cổ tức miễn thuế và tiếp tục dồn phần lớn số tiền ấy quay trở lại bất động sản, bởi theo ông, như vậy mới có thể tạo hiệu ứng “quả cầu tuyết” cho tài sản.
Về từ thiện, Lee Shau-kee dành phần lớn hoạt động thông qua Quỹ Lee Shau-Kee Foundation. Quỹ này tài trợ các tòa nhà và học bổng tại nhiều trường đại học ở Hồng Kông, Trung Quốc và các nước khác, đồng thời hỗ trợ đào tạo nghề cho nông dân và bác sĩ nông thôn ở đại lục. Đây là kiểu làm từ thiện quen thuộc ở nhiều đại gia châu Á. Bền bỉ, quy mô lớn, tập trung vào giáo dục và các thiết chế lâu dài hơn là các chiến dịch phô trương ngắn hạn.
Một đời người đi cùng lịch sử Hồng Kông hiện đại
Lee Shau-kee sinh ngày 29/1/1928 tại Shunde, vùng ven Quảng Châu, trong gia đình có cha làm nghề giao dịch tiền tệ. Năm 1948, khi phe cộng sản của Mao Trạch Đông sắp giành thắng lợi trong nội chiến Trung Quốc, cha đưa ông sang Hồng Kông. Từ đó, cuộc đời ông gắn chặt với hành trình biến thành phố này thành cỗ máy tích lũy tài sản hiếm có của châu Á hậu chiến.
Trước khi lập Henderson, năm 1963, ông từng đồng sáng lập Sun Hung Kai Properties cùng hai đối tác. Mười ba năm sau, ông tách ra để xây dựng Henderson Land Development theo con đường riêng. Bên cạnh những thành công rực rỡ, ông cũng có những va chạm trong kinh doanh với người thân, đáng chú ý nhất là với vợ cũ Lau Wai-kuen, người ông kết hôn 15 năm trước khi ly dị năm 1981. Sau đó, ông từng nói mình không muốn tái hôn vì lo rằng bất kỳ người phụ nữ nào cũng chỉ nhìn vào tiền của mình.
Cuối đời, Lee Shau-kee vẫn để lại hình ảnh của doanh nhân rất điển hình cho Hồng Kông thời hoàng kim. Đi lên từ thương mại, giàu nhờ địa ốc, nhạy bén với tài chính, tin vào gia đình và giữ ý thức mạnh về cội nguồn. Năm 1996, ông còn xây lăng mộ bốn tầng cho cha mẹ tại quê tổ ở Daliang, vùng châu thổ Châu Giang, như một cách khẳng định sự gắn bó với đạo hiếu và gia tộc. Khi ông qua đời, những người ở lại gồm hai con trai, ba con gái và em gái – bà Fung Lee Woon King, hiện là CEO Henderson Land Development.
Sự ra đi của Lee Shau-kee khép lại chương cuối của thế hệ tài phiệt từng đồng nghĩa với quá trình dựng xây Hồng Kông hiện đại. Họ không chỉ là người kiếm tiền từ thành phố đang bùng nổ, mà chính là những người góp phần tạo ra diện mạo của nó. Trong số ấy, Lee Shau-kee là gương mặt tiêu biểu nhất – người nhìn thấy giá trị trong những vùng đất rẻ tiền, trong nhu cầu ở thực của tầng lớp trung lưu mới nổi, và từ đó xây dựng nên đế chế khiến cả thế giới phải chú ý.
shared via nytimes,
