Toshifumi Suzuki, người biến 7-Eleven thành biểu tượng đời sống Nhật Bản
26/05/26
 |
| Toshifumi Suzuki năm 2023. Ông đã lãnh đạo 7-Eleven Nhật Bản trong nhiều thập kỷ, biến doanh nghiệp này thành đế chế rộng lớn. Ảnh: Chika Ohshima |
Toshifumi Suzuki, nhà tiên phong của ngành cửa hàng tiện lợi Nhật Bản, người đưa 7-Eleven từ mô hình nhập khẩu của Mỹ thành một phần không thể thiếu trong đời sống hằng ngày tại Nhật, qua đời ngày 18/5 ở tuổi 93. Seven & i, đơn vị vận hành nhượng quyền 7-Eleven tại Nhật Bản, nơi ông Suzuki giữ vai trò cố vấn danh dự, xác nhận nguyên nhân qua đời là suy tim.
Hơn bốn thập niên lãnh đạo 7-Eleven Japan, ông Suzuki đã biến cửa hàng đầu tiên ở khu Toyosu, phía đông Tokyo, thành đế chế bán lẻ với hàng chục nghìn địa điểm. Ngoài mở rộng quy mô chuỗi cửa hàng, ông còn định nghĩa lại khái niệm “tiện lợi” trong xã hội Nhật Bản hiện đại. Dưới thời ông, 7-Eleven trở thành nơi người dân có thể mua cơm nắm, hộp cơm bento, cà phê nóng, thanh toán hóa đơn, gửi hàng, rút tiền và xử lý nhiều nhu cầu sinh hoạt nhỏ trong ngày.
Từ ý tưởng Mỹ đến mô hình Nhật Bản
Sinh ra tại tỉnh Nagano, phía tây bắc Tokyo, ông Suzuki ban đầu làm trong lĩnh vực bán hàng xuất bản. Sau đó, ông được Masatoshi Ito, nhà sáng lập chuỗi bán lẻ Ito-Yokado, tuyển dụng. Ông gia nhập công ty và đến năm 1971 trở thành giám đốc.
Không lâu sau, ông chú ý đến 7-Eleven, chuỗi cửa hàng tiện lợi của Southland Corporation có trụ sở tại Dallas. Trong mắt Suzuki, đây là mô hình có thể thích nghi với Nhật Bản, dù không ít người khi đó nghi ngờ. Thị trường Nhật vốn có nhiều cửa hàng nhỏ kiểu gia đình, không phải ai cũng tin rằng cửa hàng tiện lợi kiểu Mỹ có thể chen chân vào đời sống địa phương.
Ông Suzuki không bị thuyết phục bởi sự hoài nghi ấy. Ông có phương châm lâu năm là “thích nghi với thay đổi”. Suzuki từng nói niềm tin này bắt nguồn từ trải nghiệm thời Thế chiến II, khi cuộc sống bị đảo lộn lúc còn là học sinh trung học cơ sở. Với ông, khả năng quan sát thay đổi và phản ứng nhanh chính là điều kiện sống còn của kinh doanh bán lẻ.
Năm 1973, ông hợp tác với Southland để đưa 7-Eleven vào Nhật Bản. Năm 1974, cửa hàng đầu tiên mở tại Toyosu. Ban đầu, cửa hàng bán những mặt hàng Mỹ phổ biến như hamburger và nhanh chóng thu hút khách hàng. Chỉ trong hai năm, chuỗi đã mở rộng lên 100 cửa hàng.
Những đổi mới làm nên cửa hàng tiện lợi Nhật
Sau thành công ban đầu, ông Suzuki liên tục điều chỉnh mô hình vận hành. Năm 1975, 7-Eleven bắt đầu mở cửa 24h tại cửa hàng ở tỉnh Fukushima. Mô hình này sau đó trở thành tiêu chuẩn của ngành cửa hàng tiện lợi Nhật Bản, nơi khách hàng có thể mua đồ ăn, đồ uống và các vật dụng thiết yếu vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày.
Đổi mới quan trọng khác là hệ thống bán hàng tại điểm bán quy mô lớn đầu tiên trong ngành bán lẻ Nhật. Hệ thống này cho phép 7-Eleven quản lý tồn kho theo từng mặt hàng, theo dõi nhu cầu thực tế và điều chỉnh sản phẩm nhanh hơn. Với ông Suzuki, cửa hàng tiện lợi không thể chỉ chất đầy hàng hóa. Mỗi món trên kệ phải phản ánh thói quen tiêu dùng, thời tiết, vị trí cửa hàng và nhu cầu thay đổi từng ngày của khách.
Dưới sự lãnh đạo của Suzuki, 7-Eleven đưa nhiều món ăn quen thuộc trong gia đình Nhật vào kênh bán lẻ hiện đại. Cơm nắm bọc rong biển giòn và hộp cơm bento, vốn thường được chuẩn bị tại nhà, trở thành các sản phẩm chủ lực. Những món này giúp 7-Eleven không còn là bản sao của cửa hàng tiện lợi Mỹ và trở thành mô hình mang bản sắc Nhật Bản rõ rệt.
Chuỗi cũng mở rộng sang dịch vụ, từ gửi hàng, thanh toán hóa đơn đến ngân hàng trong cửa hàng. Máy pha cà phê tại quầy tiếp tục củng cố hình ảnh 7-Eleven như điểm dừng quen thuộc của nhân viên văn phòng, học sinh, người làm đêm và khách hàng bận rộn.
“Vị thần bán lẻ” và đế chế toàn cầu
Trong ngành bán lẻ, ông Suzuki được gọi là “vị thần bán lẻ”. Danh xưng này phản ánh không chỉ quy mô 7-Eleven dưới thời ông, đó còn là cách ông biến vận hành bán lẻ thành hệ thống quan sát và phản ứng cực kỳ chi tiết.
Trong ba thập niên sau khi mở cửa hàng đầu tiên, 7-Eleven Japan phát triển thêm hàng nghìn cửa hàng trên khắp cả nước. Đơn vị vận hành tại Nhật cũng dần tăng cổ phần trong Southland, công ty Mỹ sở hữu thương hiệu 7-Eleven ban đầu. Đến năm 2005, chuỗi này trở thành doanh nghiệp hoàn toàn thuộc sở hữu Nhật Bản.
Đến năm 2015, hệ thống 7-Eleven đã có hơn 55.000 cửa hàng trên toàn cầu, trở thành chuỗi cửa hàng tiện lợi lớn nhất thế giới. Với Nhật Bản, 7-Eleven không đơn thuần là chuỗi bán lẻ. Đây là hạ tầng đời sống đô thị, nơi khách hàng có thể giải quyết nhanh nhiều nhu cầu hằng ngày trong không gian nhỏ, sáng đèn, sạch sẽ và vận hành không ngừng nghỉ.
Di sản sau khi rời ghế điều hành
Năm 2016, ông Suzuki từ chức sau khi thất bại trong nỗ lực bãi nhiệm Ryuichi Isaka, khi đó là Chủ tịch 7-Eleven Japan, vì cho rằng ông Isaka không đạt kỳ vọng về hiệu quả hoạt động. Sau khi HĐQT bác bỏ đề xuất này, Suzuki nói cuộc bỏ phiếu cho thấy ông không còn nhận được niềm tin của ban lãnh đạo. Dù vậy, ông vẫn ở lại công ty với vai trò cố vấn danh dự.
Từ sau khi ông rời vị trí điều hành, Seven & i gặp nhiều khó khăn hơn trong việc duy trì đà tăng trưởng và tinh thần sáng tạo. Công ty mở rộng ra nhiều mảng bán lẻ ngoài cửa hàng tiện lợi và siêu thị, từ văn phòng phẩm đến sản phẩm trẻ em, nhưng nhiều hoạt động bên lề không đạt kết quả như kỳ vọng.
Năm 2024, nhà bán lẻ Canada Alimentation Couche-Tard đưa ra đề nghị thâu tóm Seven & i trị giá 47 tỷ USD. Công ty Nhật Bản từ chối nhưng lời đề nghị này làm gia tăng cảm giác khủng hoảng trong nội bộ. Giá cổ phiếu và triển vọng tăng trưởng bị đình trệ, trong khi một số ý kiến cho rằng đổi mới sản phẩm lớn gần nhất của 7-Eleven là cà phê pha tươi tại quầy, được giới thiệu dưới thời ông Suzuki năm 2013.
Năm ngoái, Seven & i bổ nhiệm Stephen Dacus làm CEO mới. Dacus nhanh chóng công bố kế hoạch chi hàng tỷ USD để mở rộng ra nước ngoài, đồng thời nói muốn khôi phục tinh thần tiên phong của Toshifumi Suzuki. Theo ông, chính sự khắt khe của người tiêu dùng Nhật Bản buộc doanh nghiệp phải liên tục đổi mới.
Di sản của Suzuki vì vậy không chỉ nằm ở số lượng cửa hàng hay quy mô doanh thu. Ông đã biến 7-Eleven thành mô hình bán lẻ đặc biệt của Nhật Bản, tiện lợi nhưng không đơn giản, nhỏ gọn nhưng vận hành bằng dữ liệu, gần gũi với đời sống hằng ngày nhưng đủ sức trở thành chuẩn mực toàn cầu.
shared via nytimes,
