Gây tê ngoài màng cứng và quyền được sinh con ít đau hơn
14/08/26
Nỗi đau sinh nở không nên bị lãng mạn hóa
Trong thần thoại Ireland, Macha, người phụ nữ đang mang thai nặng nề, bị ép chạy đua với những con ngựa của vua Ulster. Bà chiến thắng, sinh đôi ngay tại vạch đích, nguyền rủa các chiến binh Ulster rằng trong chín thế hệ, mỗi khi ra trận, họ sẽ phải chịu năm ngày đau đớn như khi chuyển dạ.
Câu chuyện cổ ấy cho thấy con người đã hiểu từ rất sớm rằng sinh nở là một trong những trải nghiệm đau đớn nhất mà cơ thể có thể chịu đựng. Với nhiều phụ nữ, đây có thể là cơn đau dữ dội nhất trong đời, thường được miêu tả là “không thể chịu nổi”. Quá trình chuyển dạ có thể kéo dài từ vài giờ đến vài ngày, bắt đầu bằng các cơn co thắt ngày càng dày và mạnh để mở cổ tử cung, trước khi em bé được đẩy ra qua đường âm đạo. Tổng thời gian chuyển dạ thường rơi vào khoảng 5–18 giờ.
Nỗi đau ấy không chỉ là một phần “tự nhiên” của sinh nở. Đau dữ dội khi chuyển dạ có thể để lại hệ quả lâu dài, được cho là yếu tố nguy cơ dẫn tới trầm cảm sau sinh hoặc rối loạn căng thẳng sau sang chấn. Những phụ nữ trải qua ca sinh ám ảnh có thể gặp khó khăn hơn trong việc gắn bó với con, đồng thời ít muốn sinh thêm con.
Công nghệ giúp cắt cơn đau
Ngày nay, cơn đau sinh nở không còn là điều bắt buộc phải chịu đựng. Trong số nhiều phương pháp giảm đau khi chuyển dạ, gây tê ngoài màng cứng được xem là hiệu quả nhất. Phương pháp này giúp loại bỏ phần lớn cơn đau cho đa số sản phụ, trong khi người mẹ vẫn tỉnh táo để đón con chào đời.
Khi gây tê ngoài màng cứng, bác sĩ đưa ống mềm vào khoảng giữa các đốt sống sau khi sản phụ đã bắt đầu có cơn co. Thường là sự kết hợp giữa thuốc tê tại chỗ, opioid và đôi khi steroid, thuốc giảm đau được bơm qua ống vào khoang ngoài màng cứng, nằm ngay bên ngoài túi bao quanh tủy sống. Tại đây, thuốc chặn tín hiệu đau từ tử cung và vùng chậu.
Thông thường, cảm giác đau ở nửa dưới cơ thể giảm mạnh trong khoảng nửa giờ. Thuốc sau đó được truyền liên tục qua ống. Với các kỹ thuật hiện đại, sản phụ có thể tự tăng liều an toàn bằng cách bấm nút khi cần.
Gây tê ngoài màng cứng không phải phát minh mới. Năm 1898, hình thức gây tê tủy sống thành công đầu tiên được August Bier – bác sĩ người Đức thực hiện. Năm 1900, Oskar Kreis dùng kỹ thuật này để giảm đau cho sáu phụ nữ chuyển dạ tại một bệnh viện Thụy Sĩ. Năm 1921, kỹ thuật gần với gây tê ngoài màng cứng hiện đại hơn được Fidel Pagés – bác sĩ quân y Tây Ban Nha phát triển. Đến năm 1931, Eugen Aburel – bác sĩ người Romania miêu tả phương pháp giảm đau ngoài màng cứng liên tục trong sinh nở.
Không phải mất hết cảm giác
Hiểu lầm phổ biến là gây tê ngoài màng cứng khiến nửa dưới cơ thể hoàn toàn tê liệt. Thực tế, nhiều sản phụ vẫn cảm nhận được sự đụng chạm, áp lực và các cơn co, nhưng không còn cảm giác đau dữ dội. Điều này xảy ra vì các sợi thần kinh dẫn truyền cảm giác đau dễ bị chặn hơn các sợi lớn hơn, vốn truyền cảm giác chạm và vận động.
Khi sinh con đầu lòng vào Giáng sinh năm 2024, Little yêu cầu gây tê ngoài màng cứng. Việc đặt ống gây khó chịu, giống cú giật điện nhẹ. Tuy nhiên, khi thuốc bắt đầu có tác dụng, bà có thể thư giãn, ngủ một lát và uống trà trong giai đoạn lẽ ra đau nhất của chuyển dạ. Có lúc cơn đau xuất hiện ở một bên bụng, nhưng chỉ cần xoay người với sự hỗ trợ của nữ hộ sinh, thuốc lan tới đúng vùng thần kinh và cơn đau nhanh chóng biến mất.
Tác dụng phụ mà bà gặp phải là khoảng 20 phút run và ngứa sau khi đặt thuốc. So với cơn đau chuyển dạ không giảm đau, trải nghiệm ấy được xem là cái giá rất nhỏ.
Rủi ro có thật, nhưng thường kiểm soát được
Gây tê ngoài màng cứng vẫn có tác dụng phụ. Phương pháp này có thể làm quá trình sinh kéo dài thêm khoảng 15 phút đến một giờ. Khoảng tối đa 20% sản phụ có thể bị tụt huyết áp, nhưng tình trạng này thường được xử lý đơn giản bằng cách cho nằm nghiêng bên trái hoặc truyền dịch.
Khoảng tối đa 1% phụ nữ có thể bị đau đầu dữ dội nếu kim đi hơi sâu, làm thủng màng quanh tủy sống và khiến dịch não tủy rò rỉ. Cách điều trị là tiêm lượng nhỏ máu của chính bệnh nhân gần vị trí gây tê để máu đông lại và bịt lỗ thủng.
Tranh luận khác là liệu gây tê ngoài màng cứng có làm tăng nguy cơ sinh mổ ngoài kế hoạch hay không. Bằng chứng hiện nay cho thấy có lẽ là không. Tổng quan nghiêm ngặt năm 2018 kết luận gây tê ngoài màng cứng không làm tăng khả năng sinh mổ, nhưng có thể làm tăng nguy cơ sinh bằng dụng cụ như kẹp forceps hoặc giác hút. Tuy nhiên, nguy cơ này hầu như không xuất hiện trong các nghiên cứu sau năm 2005, có thể nhờ kỹ thuật hiện đại dùng liều thuốc thấp hơn, giúp sản phụ giữ được nhiều cảm giác hơn để rặn hiệu quả.
Nỗi sợ lớn nhất của nhiều người là liệt vĩnh viễn do ống gây tê đặt gần tủy sống. Song, rủi ro này cực kỳ thấp. Nghiên cứu năm 2009 tại Anh, xem xét hơn 160.000 phụ nữ được gây tê ngoài màng cứng trong các bệnh viện NHS giai đoạn 2006–2007, không ghi nhận ca liệt vĩnh viễn nào.
Quyền lựa chọn vẫn chưa bình đẳng
Ở nhiều quốc gia phát triển, gây tê ngoài màng cứng khá phổ biến. Khoảng 79% sản phụ sinh con đầu lòng ở Mỹ, 64% ở Ireland và hơn 50% ở Na Uy sử dụng phương pháp này. Tại Pháp, tỷ lệ còn cao hơn, với 82% phụ nữ sinh thường được gây tê ngoài màng cứng.
Tuy nhiên, tại các nước nghèo hơn, tỷ lệ sử dụng thấp hơn nhiều do thiếu nhận thức, chi phí, thiết bị và nhân lực. Ở Trung Quốc, 70% phụ nữ sinh con mà không có giảm đau. Tại Ấn Độ, báo cáo cho thấy chỉ khoảng 11% phụ nữ được giảm đau khi chuyển dạ. Nghiên cứu trên 200 phụ nữ mang thai tại một phòng khám ở Ấn Độ phát hiện 98% không biết cơn đau sinh nở có thể được giảm, và không ai từng nghe về người sử dụng gây tê ngoài màng cứng.
Ngay cả ở các nước giàu có, văn hóa cũng có thể giới hạn lựa chọn. Chỉ 22% phụ nữ Scotland và 31% phụ nữ Anh được gây tê ngoài màng cứng khi sinh thường. Một phần do thiếu bác sĩ gây mê, nhưng cũng do truyền thống chăm sóc sản khoa Anh lâu nay đề cao “sinh tự nhiên” và xem gây tê ngoài màng cứng là không cần thiết. Tại Nhật Bản, nơi sinh tự nhiên cũng được coi trọng, tỷ lệ này chỉ khoảng 14%, dù đã tăng mạnh từ mức 5% năm 2018.
Sinh nở vẫn là trải nghiệm khó đoán, nặng nhọc và đầy cảm xúc. Nhưng lời nguyền của Macha đã mất phần lớn sức mạnh. Cơn đau mà các thế hệ phụ nữ trước đây buộc phải chịu đựng nay có thể tránh được. Gây tê ngoài màng cứng trao cho phụ nữ quyền lựa chọn an toàn để không phải biến khoảnh khắc sinh con thành trải nghiệm đau đớn nhất cuộc đời.
shared via worksinprogress,
