Thuốc giảm cân mới tiệm cận hiệu quả phẫu thuật
22/05/26
 |
| Trụ sở chính của Eli Lilly, Indianapolis. Ảnh: AJ Mast/Bloomberg |
Mũi tiêm thử nghiệm của Eli Lilly giúp người tham gia nghiên cứu giảm trung bình 28% trọng lượng cơ thể sau 80 tuần, vượt các thuốc giảm cân phổ biến hiện nay. Với nhóm bệnh nhân béo phì nặng, mức giảm cân tiến gần hiệu quả của phẫu thuật nối tắt dạ dày. Tuy nhiên, sức mạnh của retatrutide đi kèm câu hỏi lớn: tác dụng phụ, giá thuốc, kiểm soát an toàn và cuộc đua lợi nhuận sẽ định hình tương lai điều trị béo phì ra sao.
Kết quả gây chú ý trong cuộc đua thuốc giảm cân
Eli Lilly vừa công bố kết quả thử nghiệm lớn với retatrutide, thuốc tiêm giảm cân đang trong giai đoạn thử nghiệm. Theo công ty, những người dùng liều cao nhất giảm trung bình 70 pound, tương đương khoảng 32 kg, hay 28% trọng lượng cơ thể sau 80 tuần.
Đây là mức giảm cân vượt qua các thuốc đang nổi tiếng trên thị trường như Wegovy của Novo Nordisk hay Zepbound của Eli Lilly. Hai thuốc này thường giúp người dùng giảm khoảng 20% trọng lượng cơ thể trong thời gian tương tự. Hiện nay, các phiên bản thuốc uống cho kết quả khiêm tốn hơn, khoảng 12 – 14%.
Nếu dữ liệu được xác nhận qua bình duyệt khoa học và lặp lại trong đời sống thực, retatrutide có thể mở rộng đáng kể kỳ vọng về điều một thuốc giảm cân có thể làm được.
Khi thuốc tiến gần phẫu thuật
Điểm đáng chú ý nằm ở nhóm bệnh nhân nặng cân nhất. Với những người có chỉ số BMI trên 35, thuộc nhóm béo phì trung bình đến nặng, kết quả được đánh giá sau hai năm. Nhóm dùng liều cao nhất giảm trung bình khoảng 39 kg, hay 30,3% trọng lượng cơ thể.
Con số tiệm cận hiệu quả của phẫu thuật nối tắt dạ dày. Thông thường, bệnh nhân phẫu thuật giảm khoảng 30 – 35% trọng lượng cơ thể sau hai năm.
Điều này rất quan trọng với nhóm béo phì nặng. Tại Mỹ, khoảng 24 triệu người có BMI từ 40 trở lên. Với nhiều người trong số họ, giảm 20% cân nặng vẫn chưa đủ để đạt mức khỏe mạnh hơn rõ rệt. Họ có thể cần giảm khoảng 36 – 45 kg.
Từ trước đến nay, phẫu thuật giảm cân là một trong số ít phương pháp có thể tạo mức giảm như vậy. Tuy nhiên, phẫu thuật luôn khó thuyết phục bệnh nhân: có rủi ro, cần can thiệp xâm lấn và thay đổi lớn trong đời sống. Sự xuất hiện của các thuốc giảm cân hiệu quả khiến nhu cầu phẫu thuật giảm xuống. Nếu được phê duyệt, Retatrutide có thể đẩy xu hướng đi xa hơn.
Retatrutide khác gì Wegovy và Zepbound?
Retatrutide thuộc làn sóng thuốc chuyển hóa mới đang làm thay đổi điều trị béo phì và tiểu đường. Wegovy tác động lên GLP-1, hormone liên quan đến cảm giác no và kiểm soát đường huyết. Zepbound tác động lên hai hormone: GLP-1 và GIP.
Retatrutide đi thêm một bước: tác động lên ba hormone gồm GLP-1, GIP và glucagon. Ba hệ tín hiệu liên quan đến cảm giác thèm ăn, cân bằng năng lượng và chuyển hóa.
Các nhà khoa học hiện chưa chắc vì sao nhắm cùng lúc ba hormone lại tạo hiệu quả mạnh hơn thuốc thế hệ trước. Tuy nhiên, kết quả thử nghiệm cho thấy tác động sinh học có thể rất lớn: nhiều bệnh nhân giảm cân nhiều đến mức trong các nghiên cứu khác, một số người từng ngừng thuốc vì cảm thấy mình sụt cân quá mạnh.
Tác dụng mạnh đi kèm cái giá
Retatrutide không phải thuốc “êm” với tất cả người dùng. Ở liều cao, thuốc thường gây tác dụng phụ tiêu hóa như buồn nôn, nôn, tiêu chảy và táo bón. Đây cũng là nhóm tác dụng phụ quen thuộc của các thuốc GLP-1, nhưng với retatrutide, tỷ lệ bỏ nghiên cứu vì tác dụng phụ cao hơn.
Theo Eli Lilly, 11% người dùng liều cao nhất đã rút khỏi nghiên cứu do tác dụng phụ. Con số cao hơn các thuốc béo phì kém mạnh hơn đang có trên thị trường.
Dù vậy, có một tín hiệu đáng chú ý ở liều thấp. Theo Daniel Skovronsky, nhà khoa học hàng đầu của Eli Lilly, ở liều thấp nhất, người dùng giảm khoảng 19% cân nặng – gần tương đương mức giảm liều cao nhất của Zepbound – nhưng thuốc dường như được dung nạp khá tốt.
Giống Wegovy và Zepbound, retatrutide được tiêm 1 lần/tuần, với liều tăng dần để giảm tác dụng phụ đường tiêu hóa.
Chưa phải kết luận cuối cùng
Kết quả của Eli Lilly được công bố qua thông cáo báo chí, chưa được bình duyệt hoặc đăng trên tạp chí y khoa. Điều này không có nghĩa dữ liệu không đáng tin, nhưng nhắc rằng cộng đồng khoa học vẫn cần xem chi tiết: thiết kế nghiên cứu, tỷ lệ bỏ cuộc, phân nhóm bệnh nhân, tác dụng phụ, hiệu quả duy trì và kết quả sức khỏe dài hạn.
Theo Ania Jastreboff, chuyên gia béo phì tại Yale và là điều tra viên chính của nghiên cứu, kết quả là “rất ấn tượng”. Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh béo phì là bệnh mạn tính. Điều quan trọng không chỉ là giảm bao nhiêu kg, mà là thuốc ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe của người trong suốt đời.
Đây là câu hỏi lớn với toàn bộ thế hệ thuốc giảm cân mới: liệu người bệnh có phải dùng lâu dài để giữ cân không? Nếu ngừng thuốc, cân nặng có quay lại không? Và hệ quả của việc dùng nhiều năm, thậm chí nhiều thập niên, là gì?
Thị trường nóng và rủi ro thuốc nhái
Retatrutide chưa được Eli Lilly nộp hồ sơ xin phê duyệt, song đã tạo sự quan tâm lớn. Khi tin về kết quả thử nghiệm lan rộng, vài người Mỹ lên mạng đặt mua các phiên bản nhái từ Trung Quốc. Điều này khiến bác sĩ và nhà nghiên cứu lo ngại, vì người dùng không được theo dõi y tế và có thể gặp nguy hiểm.
Sốt thuốc giảm cân trở thành hiện tượng toàn cầu. Zepbound và Mounjaro giúp doanh thu Eli Lilly tăng mạnh; mùa thu năm ngoái, công ty trở thành doanh nghiệp y tế đầu tiên đạt giá trị 1.000 tỷ USD.
Vậy nên, Retatrutide không chỉ là câu chuyện y học mà còn là tài sản thương mại khổng lồ. Eli Lilly thậm chí kiện Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ, cho rằng FDA phân loại retatrutide sai là thuốc truyền thống thay vì thuốc sinh học. Nếu được phân loại là thuốc sinh học, Eli Lilly có thể được bảo vệ trước cạnh tranh lâu hơn và duy trì giá cao thêm nhiều năm.
Bước ngoặt, nhưng không phải phép màu
Retatrutide có thể trở thành lựa chọn đặc biệt quan trọng cho người béo phì nặng, những người cần giảm rất nhiều cân nhưng không muốn hoặc không thể phẫu thuật; cũng có thể làm thay đổi cách y học nhìn về điều trị béo phì: từ khuyên ăn ít, vận động nhiều, sang can thiệp sâu vào hệ hormone điều khiển thèm ăn và chuyển hóa.
Tuy nhiên, thuốc mạnh không tự giải quyết toàn bộ căn bệnh mạn tính phức tạp. Giá cả, khả năng tiếp cận, tác dụng phụ, theo dõi dài hạn và nguy cơ dùng thuốc không kiểm soát sẽ quyết định tác động thật sự của retatrutide.
Nếu được chứng minh an toàn và hiệu quả trong thực tế, retatrutide có thể đưa điều trị béo phì sang giai đoạn mới: nơi mũi tiêm có thể đạt hiệu quả từng chỉ thấy ở phẫu thuật. Tuy nhiên, càng gần “phép màu”, y học càng cần thận trọng – bởi giảm cân nhanh không phải đích cuối cùng; sức khỏe lâu dài mới là thước đo quan trọng nhất.
shared via nytimes,
