Thị trường đấu giá nghệ thuật trở lại với mùa bán 2,5 tỷ USD
26/05/26
 |
| Tác phẩm “Danaïde” của Constantin Brancusi, khoảng năm 1913, nằm trong bộ sưu tập các tác phẩm được bán đấu giá từ di sản của S.I. Newhouse tại Christie’s. Ảnh: Succession Brancusi |
Sau bốn năm doanh số thất thường, các nhà đấu giá lớn đã có mùa bán thành công khi Christie’s, Sotheby’s và Phillips thu về tổng cộng 2,5 tỷ USD, gồm cả phí người mua. Con số này gần gấp đôi mức 1,3 tỷ USD của kỳ bán tương đương hồi tháng 5/2025, đánh dấu nỗ lực lấy lại niềm tin sau giai đoạn thị trường nghệ thuật cao cấp bị chi phối bởi chiến tranh, bất ổn kinh tế và nguồn cung tác phẩm đỉnh cao hạn chế.
Khoảnh khắc biểu tượng của mùa đấu giá diễn ra tại Christie’s, khi bức tranh vẩy và nhỏ giọt quan trọng của Jackson Pollock được đưa lên sàn. Sau bảy phút cạnh tranh, tác phẩm đạt 181,2 triệu USD, lập kỷ lục mới cho Pollock. Không chỉ riêng bức tranh này, nhiều tác phẩm khác cũng vượt xa mức ước tính cao, một số lập kỷ lục đấu giá mới.
Thành công của mùa bán không đến ngẫu nhiên. Các nhà đấu giá hưởng lợi từ thời điểm thuận lợi, khi hơn 1 tỷ USD doanh số đến từ các bộ sưu tập di sản của những tên tuổi lớn như S.I. Newhouse Jr., cựu lãnh đạo lâu năm của Condé Nast; nhà buôn nghệ thuật Robert Mnuchin; và nhà từ thiện Agnes Gund. Đây là loại nguồn cung mà thị trường đã thiếu trong vài năm qua: tác phẩm chất lượng, lai lịch rõ, đến từ các bộ sưu tập có uy tín.
Mùa đấu giá được dàn dựng kỹ lưỡng
Các nhà đấu giá không chỉ chờ thị trường phục hồi. Họ chủ động dàn dựng mùa bán ít rủi ro hơn. Christie’s, Sotheby’s và Phillips tránh đưa ra những tác phẩm quá yếu, giá quá lạc quan hoặc các nghệ sĩ trẻ chưa được kiểm chứng. Bài học từ những thất bại gần đây vẫn còn rõ, đặc biệt là tháng 5/2025 trong vụ tượng bán thân Giacometti ước tính 70 triệu USD gây thiệt hại cho Sotheby’s.
Mùa này, các nhà đấu giá tập trung vào tác phẩm hiếm, có chất lượng và định giá hợp lý hơn. Bonnie Brennan, CEO Christie’s, miêu tả thị trường hiện nay là “khỏe nhưng có kỷ luật”, với niềm tin được thiết lập lại ở phân khúc cao cấp.
Để tạo sức hút, các nhà đấu giá cũng tăng yếu tố trình diễn. Video quảng bá có Nicole Kidman nhảy quanh đầu tượng đồng của Brancusi là ví dụ rõ ràng. Nhưng phía sau hào quang sân khấu là cấu trúc tài chính phức tạp hơn, các thỏa thuận bảo đảm từ bên thứ ba.
Vai trò của bảo đảm bên thứ ba
Để giành quyền bán những tác phẩm quan trọng, nhà đấu giá thường hứa với người bán mức giá tối thiểu. Sau đó, họ chuyển bớt rủi ro cho bên thứ ba. Những người bảo đảm này cam kết mua tác phẩm ở mức giá đã định. Nếu thắng, họ mua được tác phẩm với điều kiện có lợi; nếu bị người khác trả cao hơn, họ nhận phí tài trợ từ nhà đấu giá.
Năm năm trước, nhiều nhà sưu tập còn e ngại cơ chế này vì không muốn đấu với những người có thông tin nội bộ. Nhưng hiện nay, bảo đảm bên thứ ba đã trở thành thông lệ, đặc biệt với các tác phẩm giá cực cao. Hơn một nửa số lô trong các phiên tối vừa qua có bảo đảm bên thứ ba, nghĩa là các nhà đấu giá về cơ bản đã bán trước khoảng 1,4 tỷ USD tác phẩm trước khi phiên đấu giá chính thức bắt đầu.
Một số tác phẩm bán cho bên bảo đảm gồm “Arlequin (Buste)” năm 1909 của Picasso, đạt 42,6 triệu USD tại Sotheby’s, tượng vàng “Danaïde” của Brancusi, lập kỷ lục đấu giá 107,6 triệu USD. Tuy nhiên, mức giá công bố không nhất thiết phản ánh đầy đủ số tiền ròng mà người mua thực sự trả, vì bên bảo đảm có thể nhận phí tài trợ hoặc chiết khấu trong thỏa thuận riêng với nhà đấu giá.
Nghệ thuật là khoản đầu tư khó đoán
Ngay trong mùa được đánh giá thành công, nghệ thuật vẫn cho thấy tính khó lường như tài sản đầu tư. Năm 2024, bức Pollock không đề từng bán với giá 15,3 triệu USD, tương đương 16,2 triệu USD sau lạm phát. Đến ngày 18/5, cũng tác phẩm ấy nhưng chỉ đạt 9,2 triệu USD tại Phillips, giảm 46%. Tranh lụa Andy Warhol về Elvis Presley từng bán 37 triệu USD năm 2018, tương đương 49,1 triệu USD sau lạm phát, chỉ đạt 27,1 triệu USD tại Christie’s, giảm gần 49%. Tranh Willem de Kooning từng đạt 14,1 triệu USD năm 2012, tương đương 20,5 triệu USD sau lạm phát, giảm 40% khi bán 12,3 triệu USD.
Ở chiều ngược lại, tranh Mark Rothko từng bán 6,7 triệu USD năm 2003, tương đương 12,1 triệu USD sau lạm phát, đã tăng 607% lên 85,8 triệu USD tại Sotheby’s. Tác phẩm điêu khắc hai phần bằng Formica của Richard Artschwager tăng 380%, từ 65.200 USD năm 1998, tương đương 133.200 USD sau lạm phát, lên 635.000 USD tại Christie’s. Tranh Joan Mitchell tăng 397%, từ 1,1 triệu USD năm 2013, tương đương 1,6 triệu USD sau lạm phát, lên 7,8 triệu USD.
Những dữ liệu này cho thấy thị trường đang chọn lọc rất mạnh. Không phải tên tuổi lớn nào cũng tăng giá. Không phải tác phẩm nào của nghệ sĩ danh tiếng cũng được săn đón.
Khoảng cách giữa giới siêu giàu và cực siêu giàu
Đặc điểm nổi bật của mùa đấu giá là sự trở lại của các “trophy works”, tức những tác phẩm đủ hiếm và đủ chất lượng để thu hút nhóm khách mua giàu nhất. Mùa xuân ba năm trước, chỉ có một tác phẩm vượt 50 triệu USD. Mùa này, có tới sáu tác phẩm vượt ngưỡng đó.
Các tác phẩm giá cao nhất phần lớn đến từ các bộ sưu tập một chủ hoặc di sản lớn. Drew Watson, người đứng đầu mảng dịch vụ nghệ thuật tại Bank of America, gọi đây là sự phục hồi dẫn dắt bởi chất lượng. Người mua vẫn có tiền nhưng không sẵn sàng chi mức cao cho những tác phẩm bị xem là chưa đủ xuất sắc.
Các tác phẩm giá từ 10-40 triệu USD chỉ có khoảng 1/3 vượt mức ước tính. Ngược lại, nhóm từ 1-10 triệu USD có kết quả tốt hơn, gần một nửa vượt kỳ vọng. Tại Christie’s, năm người mua tranh nhau bức “Mother and Child (Nancy and Olivia)” năm 1967 của Alice Neel, đẩy giá lên 5,7 triệu USD, lập kỷ lục đấu giá cho nghệ sĩ này và cao hơn hơn ba lần mức ước tính cao.
Nghệ sĩ trẻ lùi lại, nghệ sĩ quá cố trở lại
Trong đại dịch, thị trường từng chứng kiến làn sóng đầu cơ vào các nghệ sĩ “siêu đương đại”. Mùa này, làn sóng ấy gần như biến mất. Các nhà đấu giá quay lại ưu tiên nghệ sĩ quá cố hoặc các họa sĩ thuộc những giai đoạn trước.
Theo dữ liệu của ARTDAI, các phiên tối và phiên ngày chỉ có 112 tác phẩm của nghệ sĩ sinh năm 1975 trở về sau, giảm gần 50% so với đỉnh tháng 5/2023. Dù vậy, sự chọn lọc vẫn đem lại kết quả tốt. Cả 11 tác phẩm của nghệ sĩ trẻ trong các phiên tối đều vượt mức ước tính cao, sáu tác phẩm lập kỷ lục đấu giá.
Tuy nhiên, tính đa dạng vẫn hạn chế. Dưới 20% trong 239 lô ở các phiên tối là tác phẩm của phụ nữ; nghệ sĩ da màu còn ít hơn. Nhiều tác phẩm của hai nhóm này vẫn bán vượt ước tính nhưng họ không phải trọng tâm của các bộ sưu tập lớn trong mùa bán này.
Người mua Mỹ vẫn giữ thế áp đảo
Trước mùa đấu giá, các nhà điều hành từng nói nhiều về vai trò đang tăng của nhà sưu tập Trung Đông. Nhưng thực tế cho thấy quyền lực vẫn tập trung chủ yếu ở Mỹ. Người mua từ vùng Vịnh thận trọng hơn trong bối cảnh khu vực bất ổn và chiến tranh Mỹ – Iran khiến ưu tiên tài chính dịch chuyển.
Sự suy giảm của nhà sưu tập Nga và Trung Quốc trong thập niên qua khiến các nhà đấu giá vẫn chưa tìm được nhóm khách hàng thay thế đủ mạnh. Mùa này, các nhà sưu tập Mỹ siêu giàu tiếp tục mua phần lớn tác phẩm cao cấp. Ngoại lệ đáng chú ý là ngôi sao nhạc pop Đài Loan Jay Chou, người mua bức “La Séance du Matin” năm 1924 của Henri Matisse với giá 20 triệu USD tại Sotheby’s.
Dù vậy, ngay cả thương vụ của Chou cũng phản ánh cơ chế mới của thị trường. Ông không mua bằng cuộc đấu giá bốc đồng trong phòng. Thương vụ này thông qua bảo đảm trước, kèm khoản hoàn lại 800.000 USD từ Sotheby’s. Mùa đấu giá 2,5 tỷ USD vì thế không chỉ cho thấy niềm tin đã trở lại, mà còn cho thấy niềm tin ấy được thiết kế, bảo hiểm và kiểm soát kỹ lưỡng đến mức nào.
shared via nytimes,
