Cơn sốt địa nhiệt mới trong cuộc đua năng lượng sạch
20/05/26
 |
| Địa điểm khoan của Vema Hydrogen tại Thetford Mines, Quebec. Ảnh: Ian Willms |
Hơn một năm qua, Tổng thống Donald Trump và các đồng minh liên tục công kích điện gió, điện mặt trời, đồng thời thúc đẩy nhiên liệu hóa thạch. Nhưng có dạng năng lượng sạch đứng ngoài làn sóng chỉ trích đó, địa nhiệt. Đây là nguồn điện khai thác nhiệt lượng bên trong lòng đất, tạo ra điện gần như không phát thải và có thể vận hành ổn định hơn nhiều nguồn tái tạo khác.
Tuần trước, Fervo, công ty địa nhiệt có trụ sở tại Houston, ra mắt trên thị trường chứng khoán và huy động được 1,89 tỷ USD trong đợt IPO. Đây là thương vụ IPO công nghệ sạch lớn nhất từ trước đến nay, đưa định giá Fervo lên hơn 10 tỷ USD. Sự kiện này cho thấy giới đầu tư đang đặt cược mạnh hơn vào lĩnh vực từng bị xem là quá chậm, quá đắt và quá khó mở rộng.
Vì sao địa nhiệt được chú ý?
Nguyên lý địa nhiệt không mới, nhưng thế hệ công ty mới đang tiếp cận lĩnh vực này theo cách khác. Những doanh nghiệp như Fervo sử dụng kỹ thuật vay mượn từ ngành dầu khí để khoan sâu xuống lòng đất, tiếp cận nguồn nhiệt tự nhiên. Khi nước được đưa vào các tầng đá nóng, nhiệt lượng tạo thành hơi nước hoặc nước nóng áp suất cao để vận hành tuabin phát điện.
Sức hấp dẫn của địa nhiệt đến từ bối cảnh nhu cầu điện tại Mỹ tăng nhanh. Các trung tâm dữ liệu, hoạt động công nghiệp và xe điện đang khiến hệ thống điện chịu áp lực lớn. Trong khi đó, nhiều dự án điện gió và điện mặt trời bị chậm hoặc hủy, tuabin khí tự nhiên cũng đang thiếu nguồn cung. Chính quyền Trump đã tìm cách kéo dài tuổi thọ một số nhà máy than, nhưng khoảng cách giữa nhu cầu và nguồn cung điện vẫn rất lớn.
Điểm mạnh lớn nhất của địa nhiệt là khả năng cung cấp điện nền liên tục. Khác với điện mặt trời chỉ phát khi có nắng, hoặc điện gió phụ thuộc vào gió, địa nhiệt có thể vận hành ổn định suốt ngày đêm. Đây là điều ngành năng lượng gọi là “always-on base load power”, tức nguồn điện nền luôn sẵn sàng. Với lưới điện ngày càng phụ thuộc nhiều vào năng lượng mặt trời, địa nhiệt có thể đóng vai trò cân bằng rất quan trọng.
Hiện Mỹ có khoảng 3.800 megawatt công suất địa nhiệt truyền thống. Nhưng tiềm năng lý thuyết lớn hơn rất nhiều. Cơ quan Năng lượng Quốc tế ước tính, năm 2050, nếu được đầu tư đủ, địa nhiệt có thể đáp ứng 15% nhu cầu năng lượng toàn cầu. Wood Mackenzie, công ty nghiên cứu năng lượng, thậm chí đặt câu hỏi liệu địa nhiệt có trở thành “cơn sốt vàng tiếp theo” tại Bắc Mỹ hay không.
Vốn đầu tư bắt đầu đổ vào
Trong nhiều năm, các công ty địa nhiệt gặp khó khi gọi vốn. Nhà đầu tư nghi ngờ khả năng thương mại hóa vì dự án cần vốn lớn, thời gian phát triển dài và rủi ro kỹ thuật cao. Nhưng tình hình thay đổi khi nhu cầu điện sạch, ổn định và quy mô lớn tăng mạnh.
Fervo không phải cái tên duy nhất. Các công ty như XGS Energy và Quaise Energy cũng đang cố gắng tham gia thị trường. Nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm và tập đoàn lớn đã rót hàng tỷ USD vào thế hệ startup địa nhiệt mới, kỳ vọng họ có thể biến kinh nghiệm khoan dầu khí thành lợi thế trong khai thác nhiệt dưới lòng đất.
Tim Latimer, CEO Fervo và là người từng làm trong ngành dầu khí, cho biết trước đây nhà đầu tư hoài nghi sâu sắc đến mức cả hệ sinh thái địa nhiệt khó huy động vốn. Nhưng nay họ bắt đầu nhận ra cơ hội, khi nước Mỹ cần nhiều công nghệ khác nhau để lấp khoảng trống điện năng.
Địa nhiệt có lợi thế chính trị hiếm có. Trong khi chính quyền Trump tìm cách hủy dự án điện gió ngoài khơi và làm chậm phát triển điện mặt trời, Bộ Năng lượng Mỹ gần đây công bố khoản hỗ trợ 171 triệu USD cho các thử nghiệm địa nhiệt. Một phần lý do là địa nhiệt có liên hệ gần gũi với ngành dầu khí thông qua kỹ thuật khoan, địa chất và vận hành mỏ. Đây là điểm khiến công nghệ này dễ được chấp nhận hơn trong môi trường chính trị vốn nghiêng về nhiên liệu hóa thạch.
Chặng đường thương mại hóa còn dài
Dù triển vọng lớn, địa nhiệt chưa thể nhanh chóng giải quyết cơn khát điện của Mỹ. Các nhà phân tích cho rằng ngay cả khi được chính phủ hỗ trợ, lĩnh vực này vẫn cần nhiều năm mới có thể đóng góp đáng kể vào nguồn cung điện quốc gia.
Thách thức đầu tiên là đưa các nhà máy thương mại vào vận hành. Nhà máy thương mại đầu tiên của Fervo tại Utah dự kiến bắt đầu phát điện lên lưới trong năm nay. Nhưng một vài dự án thành công chưa đủ chứng minh ngành địa nhiệt có thể mở rộng nhanh ở quy mô toàn quốc.
Thách thức thứ hai là kết nối lưới điện. Ngay cả khi các nhà máy được xây dựng vẫn phải đối mặt với cùng vấn đề như nhiều nguồn điện khác, hệ thống lưới điện Mỹ đã cũ, thiếu đầu tư và có hàng dài dự án chờ đấu nối. Nguồn điện tốt vẫn có thể bị mắc kẹt nếu không thể truyền tải đến nơi tiêu thụ.
Thách thức thứ ba là chi phí. Hiện địa nhiệt vẫn đắt hơn nhiều nguồn điện khác, gồm khí tự nhiên và điện mặt trời. Một số tập đoàn lớn như Google đã đồng ý trả giá cao hơn để hỗ trợ ngành non trẻ này. Nhưng để phát triển đại trà, địa nhiệt cuối cùng phải cạnh tranh được về giá.
Lựa chọn sạch nhưng chưa phải phép màu
Địa nhiệt đang hưởng lợi từ thời điểm đặc biệt khi nhu cầu điện tăng nhanh, điện gió và mặt trời vướng rào cản, lưới điện cần nguồn ổn định, giới đầu tư muốn tìm lĩnh vực công nghệ sạch mới sau nhiều năm thất vọng với một số mảng khác. Fervo vì vậy trở thành biểu tượng cho kỳ vọng rằng năng lượng sạch không nhất thiết chỉ xoay quanh gió và mặt trời.
Tuy nhiên, “cơn sốt vàng” địa nhiệt vẫn mới ở giai đoạn đầu. Công nghệ cần chứng minh khả năng vận hành ổn định, giảm chi phí, mở rộng nhanh và vượt qua nút thắt lưới điện. Nếu làm được, địa nhiệt có thể trở thành mảnh ghép quan trọng trong hệ thống điện sạch, đặc biệt khi thế giới cần nguồn điện không phát thải nhưng có thể chạy liên tục. Nếu không, lĩnh vực này có nguy cơ lặp lại số phận của nhiều công nghệ sạch từng được kỳ vọng lớn nhưng mất nhiều năm mới tìm được chỗ đứng thực sự.
shared via nytimes,
