Điện mặt trời Mỹ hụt nhịp khi Nhà Trắng quay lưng với năng lượng sạch
12/03/26
 |
| Cánh đồng năng lượng mặt trời ở Riesel, Texas, năm 2023. Năng lượng mặt trời dự kiến sẽ chiếm 1/2 số dự án điện mới được bổ sung trong năm nay. Ảnh: Mason Trinca |
Năm 2025, điện mặt trời vẫn là nguồn bổ sung công suất lớn nhất cho lưới điện Mỹ. Theo báo cáo của Solar Energy Industries Association (SEIA) và Wood Mackenzie, so với năm 2024, số lượng lắp đặt giảm 14%. Trong khi đó, pin lưu trữ lại lập kỷ lục. Nghịch lý chỉ ra điều đang định hình thị trường: chính sách liên bang dưới thời Tổng thống Trump tạo lực cản cho gió và mặt trời, nhưng nhu cầu điện tăng và rủi ro mất điện khiến doanh nghiệp, hộ gia đình vẫn mua “bảo hiểm” bằng pin.
Mặt trời là số một, nhưng tăng trưởng bị bẻ gãy
Báo cáo của SEIA/Wood Mackenzie cho biết Mỹ lắp đặt khoảng 43 GW điện mặt trời trong năm 2025 – giữ vị trí dẫn đầu về công suất phát điện mới năm thứ năm liên tiếp. Tuy vậy, so với năm 2024 tổng lắp đặt giảm 14%.
Điều quan trọng không chỉ là “giảm bao nhiêu”, mà là tại sao giảm. Trong một ngành đã quen với quỹ đạo đi lên, một cú hụt nhịp thường báo hiệu rủi ro lớn hơn phía trước: nhà đầu tư đòi lợi suất cao hơn, dự án bị kéo dài vì thủ tục, chuỗi cung ứng “đứng hình” chờ tín hiệu chính sách.
Chính sách liên bang: tín hiệu xấu làm thị trường chùn tay
Năm đầu Trump trở lại Nhà Trắng, trọng tâm năng lượng liên bang dịch chuyển rõ rệt về phía nhiên liệu hóa thạch và xa rời mục tiêu tái tạo. Các nguồn tin ngành và báo chí năng lượng ghi nhận tâm lý thị trường bị ảnh hưởng bởi bất định về ưu đãi và thủ tục đối với năng lượng sạch.
Chìa khóa của điện mặt trời Mỹ là vốn rẻ và tính dự đoán. Khi Washington phát đi thông điệp “không ưu tiên”, rủi ro tăng lên và dự án năng lượng, vốn có vòng đời dài, rất nhạy với rủi ro chính sách. Michelle Davis (Wood Mackenzie) nói tác động là “không thể phủ nhận”.
Pin lưu trữ: kẻ hưởng lợi từ nhu cầu “tự vệ” của hệ thống điện
Trái với mặt trời, năm 2025, lưu trữ năng lượng tăng mạnh và đạt mức cao kỷ lục, theo cùng báo cáo. Điều này phản ánh thực tế vận hành: lưới điện Mỹ đang chịu sức ép từ nhu cầu tăng, thiết bị già cỗi và thời tiết cực đoan. Pin dù đi kèm hay đứng riêng, giúp hấp thụ điện dư ban ngày và xả điện khi nhu cầu tăng vọt, đồng thời là “lá chắn” trước sự cố mất điện.
Chính trị cũng góp phần: các quan chức chính quyền Trump tỏ ra mềm hơn với pin so với mặt trời và gió, vì pin thường được kể như giải pháp “ổn định lưới” hơn là biểu tượng khí hậu. Bản thân các bang như California và Texas vẫn phê duyệt và xây dựng nhiều dự án pin quy mô lớn.
Bất ngờ ở Texas: bang dầu khí lại là tâm điểm mặt trời
Nếu có một nghịch lý “rất Mỹ”, thì đó là: Thủ phủ dầu khí Texas đang nổi lên như điểm nóng điện mặt trời quy mô lớn, thậm chí vượt California ở một số thước đo công suất mặt trời utility-scale.
Điều này cho thấy thị trường không chỉ vận hành bằng khẩu hiệu. Texas có đất rộng, quy trình cấp phép tương đối thuận, lưới truyền tải và nhu cầu điện tăng nhanh. Khi kinh tế tăng tốc và các trung tâm dữ liệu bùng nổ, nơi nào cần điện rẻ và nhanh triển khai, nơi đó sẽ kéo mặt trời và pin về phía mình, bất kể màu chính trị.
Chiến tranh Iran có thể đẩy nhanh chuyển dịch, hoặc làm nó chệch hướng
Giá dầu và khí tăng vì chiến tranh có thể tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp và hộ gia đình mua thêm tấm pin và pin lưu trữ: tự sản xuất điện là cách phòng rủi ro giá năng lượng. Nhưng phản ứng chính sách cũng có thể đi ngược: một số chính phủ, khi giá năng lượng tăng, lại chọn trợ giá nhiên liệu hóa thạch và nới mục tiêu sạch để “giảm đau” ngắn hạn.
Nói cách khác, cú sốc Trung Đông có thể là chất xúc tác cho chuyển dịch hoặc là cái cớ để trì hoãn nó. Bài học 2022 (khủng hoảng năng lượng sau Ukraine) cho thấy cả hai phản ứng đều có thể xảy ra phụ thuộc vào khu vực và chính trị.
Thế giới tăng trưởng mạnh, nhưng “hai gã khổng lồ” đang chậm lại
Wood Mackenzie dự báo điện mặt trời toàn cầu tăng mạnh trong dài hạn, với các thị trường như Ấn Độ và Saudi Arabia nổi lên. Điều đáng chú ý là đà tăng có dấu hiệu chậm lại tại Mỹ và Trung Quốc.
Với Trung Quốc, một số dự báo ngành cho rằng năm 2026 có thể chứng kiến mức giảm lắp đặt do điều chỉnh chính sách và thay đổi cơ chế lợi nhuận. Nếu Trung Quốc hạ nhiệt, tăng trưởng toàn cầu có thể “trông” yếu đi trên thống kê, dù nhiều nước khác vẫn tăng.
Lưới điện cần mặt trời nhưng thị trường cần sự chắc chắn
EIA dự báo điện mặt trời sẽ chiếm phần lớn các dự án phát điện mới trong năm tới, dấu hiệu về nhu cầu cấu trúc (điện rẻ, triển khai nhanh) vẫn còn. Nhưng cú giảm 14% của năm 2025 là lời cảnh báo: tốc độ chuyển dịch không chỉ phụ thuộc vào công nghệ, mà phụ thuộc vào tín hiệu chính sách và khả năng hấp thụ của lưới.
Nếu Washington tiếp tục tạo bất định từ ưu đãi thuế đến đánh giá môi trường – chi phí vốn tăng và dự án chậm, khiến người Mỹ trả giá đắt hơn và hệ thống kém bền vững hơn trước thời tiết cực đoan.
shared via nytimes,
