Nút thắt vô hình: Thiếu hụt Helium đang đe dọa ngành chip toàn cầu
30/03/26
 |
| Cảng Đài Trung là một trong ba cảng ở Đài Loan có khả năng tiếp nhận và lưu trữ khí thiên nhiên hóa lỏng. Ảnh: Lam Yik Fei |
Loại khí tưởng nhỏ bé nhưng giữ vai trò sống còn
Khi chiến sự ở Trung Đông bước sang tháng thứ hai, nguy cơ ít được chú ý đang âm thầm phủ bóng lên nền kinh tế toàn cầu. Nguy cơ thiếu hụt Helium, loại khí không màu, không mùi, nhẹ hơn không khí nhưng không thể thay thế trong sản xuất chip bán dẫn, nền tảng của trí tuệ nhân tạo và nhiều thiết bị điện tử hiện đại.
Helium là sản phẩm phụ của quá trình xử lý khí tự nhiên và hiện chủ yếu được sản xuất tại Mỹ và Qatar. Khi sản lượng ở Qatar bị ngưng trệ trong tháng này, thị trường thế giới mất đi khoảng 1/3 nguồn cung. Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn sau khi Iran tấn công cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất của Qatar, làm hư hại các dây chuyền sản xuất Helium mà theo giới phân tích có thể mất nhiều năm để khôi phục hoàn toàn.
Nếu nguồn cung tiếp tục bị bóp nghẹt, các hãng sản xuất chip hàng đầu như TSMC, Samsung và SK Hynix có thể gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động dây chuyền. Điều này không chỉ ảnh hưởng tới ngành bán dẫn mà còn kéo theo hệ lụy với toàn bộ hệ sinh thái công nghệ, từ iPhone của Apple đến các máy chủ AI của Nvidia.
Helium thường được biết đến nhiều nhất qua những quả bóng bay, nhưng ứng dụng công nghiệp của nó có ý nghĩa lớn hơn rất nhiều. Đây là chất lỏng lạnh nhất trên Trái Đất, được dùng để làm mát nam châm siêu dẫn trong máy chụp cộng hưởng từ MRI. Vì vậy, nếu thiếu hụt kéo dài, tác động sẽ vượt xa ngành chip, lan sang nghiên cứu khoa học, y tế và cả ngành hàng không vũ trụ.
Vì sao ngành chip đặc biệt phụ thuộc vào Helium?
Trong quá trình sản xuất bán dẫn, Helium được sử dụng ở nhiều công đoạn khác nhau. Khi các máy móc siêu chính xác khắc những mạch điện cực nhỏ lên các tấm wafer silicon, Helium được bơm từ phía dưới để giữ nhiệt độ ổn định. Sau khi các tấm wafer được rửa bằng hóa chất, Helium tiếp tục được sử dụng để thổi sạch phần tồn dư độc hại.
Vì thế, Helium không chỉ là vật tư phụ trợ mà là một phần thiết yếu của dây chuyền sản xuất chip hiện đại. Nếu thiếu loại khí này, nhiều công đoạn sẽ không thể diễn ra bình thường.
Các nhà phân tích cho rằng tác động lên ngành bán dẫn có thể chưa xuất hiện ngay lập tức, bởi nhiều công ty vẫn còn lượng Helium dự trữ, cùng với số hàng đã lên đường sang châu Á trước khi chiến sự bùng phát. Nhưng câu hỏi lớn nằm ở chỗ, lượng hàng tồn hiện tại có thể kéo dài bao lâu, trong khi toàn bộ mạng lưới thương mại Helium toàn cầu đang buộc phải tái tổ chức để tránh eo biển Hormuz, tuyến vận tải vốn gần như bị tê liệt từ khi chiến dịch quân sự Mỹ - Israel bắt đầu.
Phil Kornbluth, cựu lãnh đạo trong ngành khí công nghiệp và hiện là chuyên gia tư vấn về Helium, cho biết khoảng 200 container chuyên dụng dùng để vận chuyển Helium đã bị mắc kẹt tại eo biển Hormuz ngay từ thời điểm đầu xung đột. Để tái bố trí những container này, nạp lại khí và đưa hàng tới tay khách mua có thể mất nhiều tháng.
Theo ông, tình hình hiện tại giống như cơn sóng thần còn đang ở ngoài khơi xa, chưa ập vào bờ ngay lúc này, nhưng sớm muộn cũng sẽ tới.
TSMC cho biết họ đang theo dõi sát diễn biến và chưa thấy tác động nghiêm trọng ở thời điểm hiện tại. Samsung và SK Hynix từ chối bình luận.
Không dễ gì thay thế nguồn cung đã mất
Giữa lúc các hãng chip chạy đua để đáp ứng nhu cầu khổng lồ từ thị trường AI, khả năng duy trì sản xuất của họ sẽ phụ thuộc một phần vào việc các nhà cung cấp khí công nghiệp có xoay xở được nguồn Helium thay thế hay không.
Ngay trong tuần này, tại thành phố Đài Trung ở bờ tây Đài Loan, tập đoàn khí công nghiệp Air Liquide của Pháp đã khai trương nhà máy gần một trong số ít cảng của hòn đảo có khả năng tiếp nhận và lưu trữ khí tự nhiên hóa lỏng cùng Helium. Trước khi chiến sự nổ ra, khoảng 1/3 lượng khí tự nhiên của Đài Loan và phần lớn Helium mà nước này sử dụng đều đến từ Qatar.
Armelle Levieux, Phó chủ tịch Air Liquide, cho biết công ty đang đánh giá mức tồn kho của khách hàng và tìm cách bảo đảm nguồn cung, đồng thời đa dạng hóa nguồn Helium. Nhưng thay thế nguồn cung đã mất không đơn giản như mua thêm hàng từ Mỹ rồi chất đầy kho.
Giống khí tự nhiên hóa lỏng, Helium phải được vận chuyển trong các container chuyên dụng có thể duy trì trạng thái lỏng. Với Helium, điều này đồng nghĩa nhiệt độ lưu trữ phải gần bằng độ không tuyệt đối, tương đương môi trường ngoài không gian. Ở mức nhiệt như vậy, Helium được xem là vật liệu nguy hiểm, chỉ một số loại xe tải và tàu chuyên biệt mới có thể chuyên chở.
Các container vận chuyển được cách nhiệt bằng nitơ lỏng, chất này hấp thụ nhiệt trong suốt hành trình. Nhưng hiệu quả đó chỉ có giới hạn. Khi lượng nitơ cạn dần, Helium sẽ ấm lên, giãn nở nhanh thành khí và trở nên nguy hiểm để lưu trữ.
Richard Brook, cựu lãnh đạo Air Liquide và hiện là CEO Garrison Ventures, công ty tư vấn trong ngành Helium, cho biết các nhà sản xuất chip thường chỉ có thể duy trì khoảng một tháng rưỡi nguồn cung dự trữ. Nếu để lâu hơn, Helium bắt đầu nóng lên và không còn an toàn.
Arisa Liu, Giám đốc tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Đài Loan, cho rằng trong vài tháng tới, các công ty chip vẫn có thể trụ được nếu các nhà cung cấp nhanh chóng tìm được nguồn thay thế và điều thêm container về khu vực.
Hàn Quốc dễ tổn thương hơn cả
Trong số các nước sản xuất chip lớn của châu Á, Hàn Quốc bị đánh giá là một trong những bên dễ tổn thương nhất. Theo Fitch Ratings, khoảng 2/3 lượng Helium nhập khẩu của nước này năm ngoái đến từ Qatar. Ngoài ra, theo Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng nước này, Hàn Quốc còn phụ thuộc mạnh vào Trung Đông với hơn 10 loại nguyên liệu và thiết bị dùng trong sản xuất bán dẫn.
Trong khi đó, các công ty bán dẫn Hàn Quốc, những nhà sản xuất chip nhớ rất quan trọng với AI, vốn đã phải vật lộn để đáp ứng nhu cầu toàn cầu tăng mạnh. Giá chip đã bị đẩy lên cao, nếu Helium trở thành hàng hiếm, chi phí sản xuất sẽ còn chịu thêm áp lực.
Khi thị trường rơi vào tình trạng thiếu hụt, Helium thường chảy về phía những người sẵn sàng trả giá cao nhất. Trong các đợt khan hiếm trước đây, các hãng bán dẫn với túi tiền dồi dào thường trả cao hơn các ngành khác, khiến những lĩnh vực cũng phụ thuộc lớn vào Helium như dược phẩm hay chẩn đoán hình ảnh y khoa rơi vào thế thiếu nguồn cung.
Richard Brook nhận định ngành bán dẫn sẽ trả bất kỳ giá nào cần thiết để có Helium. Bởi cái giá của việc dừng một nhà máy chip là quá lớn, các hãng này sẽ sẵn sàng vượt giá mọi đối thủ khác để giữ cho dây chuyền không bị ngắt quãng.
Nếu chiến sự tiếp tục kéo dài và các tuyến vận tải vẫn tắc nghẽn, Helium có thể trở thành nút thắt vô hình nhưng cực kỳ nguy hiểm trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Trong nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào AI, loại khí tưởng như nhỏ bé có thể nhanh chóng trở thành điểm nghẽn chiến lược của cả thế giới.
shared via nytimes,
