Thỏa thuận khoáng sản tỷ USD và lợi ích của gia đình Trump
30/06/26
 |
| Những tàn tích của các công trình Liên Xô đã xây dựng cho làng công nhân giờ đây trông như thị trấn ma dang dở nằm giữa các mỏ Vonfram trên thảo nguyên Kazakhstan. Ảnh: Sergey Ponomarev |
Tháng 9 năm ngoái, tại khách sạn St. Regis ở New York, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick gặp Tổng thống Kazakhstan, Kassym-Jomart Tokayev, để chốt thỏa thuận mà Washington coi là ưu tiên chiến lược. Trong cuộc gặp, Tổng thống Donald Trump tham gia qua điện thoại. Kết quả là Kazakhstan đồng ý cho công ty Mỹ ít được biết đến tiếp cận một trong những mỏ Vonfram chưa khai thác lớn nhất thế giới.
Vonfram là kim loại cực kỳ quan trọng với Mỹ. Nhờ độ cứng, mật độ cao và khả năng chịu nhiệt lớn, Vonfram được dùng trong đầu đạn tên lửa, máy bay chiến đấu, chip máy tính và nhiều hàng hóa chiến lược khác. Khi Trung Quốc siết xuất khẩu Vonfram và khoáng sản quan trọng, Washington càng muốn tìm nguồn cung thay thế.
Nhưng thương vụ Kazakhstan không chỉ là câu chuyện an ninh chuỗi cung ứng. Theo tờ New York Times, các con trai của Trump và gia đình ông Lutnick cũng có quan hệ tài chính với những đối tác liên quan đến dự án mà chính quyền Trump đang hỗ trợ.
Từ ưu tiên chiến lược đến lợi ích gia đình
Trước khi thỏa thuận được ký, chính quyền Trump đã chấp thuận sơ bộ các đề nghị tài trợ liên bang có thể lên tới 1,6 tỷ USD cho công ty Mỹ hiện có tên Kaz Resources, đơn vị dự kiến phát triển mỏ Vonfram tại vùng nông thôn Kazakhstan.
Chỉ vài tuần sau cuộc đàm phán ở St. Regis, các nhà đầu tư liên quan đến Dominari Securities, công ty đặt tại Trump Tower ở New York và do Donald Trump Jr. cùng Eric Trump sở hữu một phần, đã cùng các đối tác mua 20% cổ phần trong một pháp nhân liên quan đến dự án Kazakhstan.
Cùng thời điểm, Cantor Fitzgerald, công ty đầu tư do gia đình Lutnick kiểm soát và được các con trai ông giám sát, giúp nhà đầu tư chính trong thương vụ huy động 210 triệu USD cho pháp nhân liên quan. Những vòng gọi vốn như vậy thường đem lại cho Cantor hàng triệu USD phí dịch vụ.
Ngày 6/11, thỏa thuận với Kazakhstan cuối cùng được ký, sáu ngày sau khoản đầu tư có liên quan đến hai con trai Trump và các đối tác. Khoản đầu tư này khi ấy không được công bố công khai.
Cơn sốt khoáng sản quan trọng
Vụ Kazakhstan không phải trường hợp đơn lẻ. Theo hồ sơ liên bang được tờ New York Times rà soát, một hoặc cả hai gia đình Trump và Lutnick có quan hệ tài chính với ít nhất 14 công ty đang làm việc với chính phủ Mỹ trong các thương vụ khoáng sản quan trọng. Các công ty này hoặc đã được chính quyền Trump đề nghị hỗ trợ tài chính, hoặc đang có hồ sơ xin phép trước Bộ Thương mại, cơ quan do Lutnick phụ trách. Tổng giá trị tài trợ liên bang đã được cung cấp hoặc đang được xem xét vượt 8,9 tỷ USD.
Sau khi trở lại Nhà Trắng, Trump thúc đẩy mạnh việc tài trợ cho khai khoáng chiến lược. Theo thống kê của BMO Capital Markets, chính phủ Mỹ đã phê duyệt có điều kiện hoặc chính thức 60 dự án khoáng sản quan trọng trên toàn cầu, với tổng hỗ trợ 18,6 tỷ USD dưới dạng vay, bảo lãnh hoặc tài trợ khác. Đây là quy mô lớn nhất lịch sử Mỹ.
Động lực rất rõ ràng. Mỹ gần như không còn khai thác Vonfram trong nước, trong khi Trung Quốc thống trị thương mại toàn cầu về kim loại này. Khi Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu, giá Vonfram chuẩn ngoài Trung Quốc tăng gấp sáu lần trong một năm. Với Kazakhstan, các thỏa thuận này là cơ hội để quốc gia Trung Á không giáp biển nâng vị thế trong ngoại giao khoáng sản. Nước này có thể sản xuất và xử lý 25 trong số 60 loại hàng hóa nằm trong danh sách khoáng sản quan trọng của Mỹ.
Những câu hỏi về xung đột lợi ích
Tâm điểm dự án là Pini Althaus, giáo sĩ Do Thái sinh tại Australia, sau chuyển đến Mỹ và tham gia lĩnh vực khoáng sản quan trọng. Ông là Chủ tịch điều hành Kaz Resources và công ty liên quan sẽ khai thác mỏ Vonfram Kazakhstan. Althaus nói các cuộc thảo luận với chính phủ Mỹ đã bắt đầu từ thời chính quyền Biden và dự án không hưởng đặc quyền chính trị.
Tuy vậy, ông thừa nhận việc gia đình Trump có liên quan tài chính có thể gây thắc mắc. “Tôi có thể hiểu vì sao hình ảnh này khiến một số người khó chịu.” Ông khẳng định dự án vượt xa bất kỳ tổng thống hay gia đình nào.
Nhà Trắng và Bộ Thương mại bác bỏ mọi gợi ý rằng chính quyền đang trộn lẫn chính sách công với lợi ích gia đình. Người phát ngôn Nhà Trắng nói ưu tiên duy nhất của chính quyền là lợi ích của người dân Mỹ và bảo vệ chuỗi cung ứng chiến lược.
Tuy nhiên, các nghị sĩ Dân chủ cảnh báo đây là dấu hiệu đáng lo. Dân biểu Maxine Dexter cho rằng Quốc hội cần bảo đảm tiền thuế được dùng vì lợi ích công, không phải để làm lợi cho người nhà hoặc các bên thân cận với chính quyền Trump.
Dự án chưa khai thác, lợi ích đã xuất hiện
Đến nay, khoản hỗ trợ 1,6 tỷ USD của chính phủ Mỹ cho dự án Kazakhstan vẫn chưa được giải ngân và còn cần thêm phê duyệt. Công ty của Althaus đang thực hiện nghiên cứu khả thi cuối cùng, trong khi mục tiêu sản xuất được đặt vào khoảng năm 2030.
Nhưng điều này không có nghĩa chưa ai kiếm được tiền. Hồ sơ liên bang cho thấy Cantor Fitzgerald và Dominari Securities đã nhận phí cho các dịch vụ liên quan đến huy động vốn và chuỗi giao dịch. Việc niêm yết Kaz Resources thông qua sáp nhập ngược cũng có thể cho phép nhà đầu tư giao dịch cổ phiếu trước khi bất kỳ lượng Vonfram nào được khai thác.
Với Washington, dự án có thể giúp giảm phụ thuộc vào Trung Quốc trong kim loại chiến lược. Nhưng với cách các lợi ích chính sách và lợi ích gia đình giao nhau, thỏa thuận Kazakhstan cũng cho thấy cuộc đua khoáng sản quan trọng của Mỹ đang đi kèm câu hỏi nhạy cảm. Ai thật sự hưởng lợi từ những khoản hỗ trợ khổng lồ của nhà nước?
shared via nytimes,
