Muốn dự IPO SpaceX, Phố Wall trước hết phải mua Grok
08/04/26
 |
| Elon Musk quảng bá Grok, chatbot trí tuệ nhân tạo như một giải pháp chống lại sự đúng mực chính trị. Ảnh: Evelyn Hockstein/Reuters |
Các ngân hàng đầu tư từ lâu vẫn quen chiều lòng những ông chủ doanh nghiệp lớn. Nhưng Elon Musk vừa đẩy logic ấy đi xa hơn một nấc: nếu muốn tham gia một trong những đợt IPO lớn nhất lịch sử, các định chế Phố Wall trước hết phải trở thành khách hàng của ông. Yêu cầu các ngân hàng, hãng luật và kiểm toán mua thuê bao Grok không chỉ là đòn bán hàng khôn ngoan mà còn cho thấy cách Musk dùng sức hút của SpaceX để chống lưng cho mảng AI còn lép vế hơn nhiều trong đế chế, đồng thời phơi bày mức độ sẵn sàng uốn mình của Phố Wall trước quyền lực từ người giàu nhất thế giới.
Một yêu cầu không giống thông lệ, nhưng lại rất Musk
Các công ty chuẩn bị lên sàn thường có những đòi hỏi riêng với đội ngũ ngân hàng, luật sư và kiểm toán đi cùng. Không có gì lạ trong chuyện các cố vấn tài chính phải tìm cách lấy lòng thân chủ, nhất là khi thân chủ ấy sắp đem tới một thương vụ có thể tạo ra hàng trăm triệu USD phí tư vấn. Nhưng Elon Musk vẫn tìm được cách khiến cuộc chơi mang dấu ấn rất riêng.
Musk yêu cầu các ngân hàng, hãng luật, kiểm toán và các bên tư vấn khác tham gia IPO của SpaceX phải mua thuê bao Grok, chatbot AI thuộc hệ sinh thái của ông. Một số ngân hàng đồng ý chi hàng chục triệu USD và bắt đầu tích hợp Grok vào hệ thống công nghệ thông tin nội bộ. Đây không còn là vài cử chỉ thiện chí kiểu biểu tượng. Đây là điều kiện kinh doanh: muốn ngồi vào bàn thương vụ, trước hết phải trở thành người mua sản phẩm.
Có lẽ đó là cách làm rất Musk. Ông không chỉ muốn ngân hàng giúp SpaceX lên sàn. Ông còn muốn dùng chính cơn khát của Phố Wall với SpaceX để kéo thêm doanh thu về cho mảng AI.
SpaceX hấp dẫn đến mức Phố Wall sẵn sàng trước mọi điều kiện
Lý do không khó hiểu. Sau vài năm thị trường IPO tương đối nhạt nhẽo, SpaceX là đúng thứ Phố Wall đang thèm. Thương vụ được kỳ vọng huy động hơn 50 tỷ USD ở mức định giá trên 1.000 tỷ USD, biến đây thành một trong những đợt IPO lớn nhất lịch sử. Với quy mô ấy, các ngân hàng có thể chia nhau hơn 500 triệu USD phí tư vấn. Trong bối cảnh đó, việc bỏ ra vài chục triệu USD mua Grok bắt đầu trông giống một khoản “vé vào cửa” hơn là chi phí công nghệ thuần túy.
Chính tại đây, quyền lực của Musk bộc lộ rõ nhất. Grok hiện không phải sản phẩm AI mạnh nhất thị trường, bị xem là kẻ theo sau khá xa ChatGPT, Claude, Gemini. Nhưng nhờ SpaceX, Musk có thể buộc những định chế tài chính hàng đầu phải đối xử với Grok như một sản phẩm doanh nghiệp đáng mua. Biến quyền lực ở một công ty thành sức ép thương mại cho một công ty khác.
Musk còn đề nghị các ngân hàng quảng cáo trên X, mạng xã hội do ông sở hữu. Chi tiết ấy cho thấy đây không chỉ là chuyện Grok. Đây là một kiểu “cross-selling” ở cấp độ đế chế: ai muốn làm ăn với một tài sản đắt giá của Musk có thể sẽ phải nuôi thêm vài tài sản khác.
Cú hích quý giá cho Grok
Thương vụ này đặc biệt có ý nghĩa với Grok vì chatbot này vẫn đang là kẻ đến sau trong cuộc đua AI. Sau khi SpaceX sáp nhập với xAI vào tháng 2, Grok trở thành một phần của thực thể rộng hơn mà Musk muốn đẩy mạnh. Nhưng khác với ChatGPT hay Claude, Grok không nổi lên nhờ chất lượng vượt trội, mà nhờ thương hiệu Musk và định vị chống “đúng đắn chính trị”. Ông quảng bá nó như thứ không “woke”, tức không bị ràng buộc bởi các chuẩn mực mà ông cho là giả tạo của các đối thủ.
Vấn đề là định vị ấy không hẳn mang lại uy tín. Những tháng gần đây, Grok dính hàng loạt tranh cãi: chia sẻ nội dung bài Do Thái, ca ngợi Hitler, tạo hình ảnh tình dục hóa phụ nữ và trẻ em gái mà không có sự đồng thuận. Một số nước như Indonesia và Malaysia đã cấm Grok; nơi khác thì mở điều tra. Điều đó khiến sản phẩm này trở thành thương hiệu gây chú ý, nhưng không nhất thiết là một thương hiệu đáng tin trong môi trường doanh nghiệp.
Chính vì thế, việc có được các hợp đồng doanh nghiệp từ ngân hàng là món quà rất quý. Grok hiện kiếm tiền chủ yếu từ người dùng cá nhân. Các hợp đồng thuê bao từ Phố Wall sẽ giúp phần doanh thu doanh nghiệp của mảng AI trông đỡ yếu hơn ngay trước thời điểm IPO.
Musk dùng viên ngọc quý nhất để kéo phần còn lại của đế chế đi lên
Điểm cốt lõi nằm ở Starlink. Đây mới là viên ngọc quý của SpaceX, tạo ra hàng tỷ USD dòng tiền tự do từ hoạt động kinh doanh và ghi nhận khoảng 8 tỷ USD doanh thu trong năm 2024. Nói cách khác, thứ làm SpaceX hấp dẫn với nhà đầu tư không phải là chatbot Grok, cũng không phải X. Nó là một hạ tầng internet vệ tinh đang đẻ tiền thật.
Vì vậy, việc ép các cố vấn của SpaceX mua Grok trông giống động thái tái phân bổ uy tín hơn là một quyết định mua bán thuần túy. Musk đang lấy tài sản mạnh nhất trong hệ sinh thái để đỡ cho một tài sản yếu hơn. Đây không phải lần đầu ông làm điều đó. Nhưng trong bối cảnh IPO, nó mang sắc thái khác: trước khi nhà đầu tư đại chúng có cơ hội mua cổ phiếu SpaceX, chính các định chế Phố Wall phải tham gia vào logic “mua chéo” của đế chế Musk.
Phố Wall hạ mình
Hiện năm ngân hàng được kỳ vọng tham gia thương vụ gồm Bank of America, Citigroup, Goldman Sachs, JPMorgan Chase và Morgan Stanley. Các hãng luật Gibson Dunn và Davis Polk cũng tư vấn cho IPO này. Trong nhiều tháng, các ngân hàng đã có mặt tại văn phòng của SpaceX ở khu vực Los Angeles để cùng công ty soạn hồ sơ lên sàn. Nhưng vẫn chưa rõ ngân hàng nào sẽ giữ vai trò đầu mối, vị trí danh giá và thường ăn phần phí lớn hơn. Đó là lời nhắc, rằng trong một thương vụ kiểu này, không ngân hàng nào muốn làm phật ý thân chủ.
Điều đáng chú ý không phải là các ngân hàng có thích bị ép mua Grok hay không. Có lẽ nhiều người trong số họ không thích. Điều đáng chú ý là họ vẫn làm. Và việc họ làm cho thấy điều gì? Rằng thời điểm này, quyền lực của Musk không chỉ nằm ở tài sản cá nhân hay sức ảnh hưởng truyền thông. Nó nằm ở khả năng biến một tài sản mà Phố Wall khao khát thành đòn bẩy để ép Phố Wall phục vụ những phần khác trong hệ sinh thái.
Đây không chỉ là thương vụ IPO, mà là màn trình diễn quyền lực
Trong thế giới bình thường, một chatbot gây tranh cãi như Grok sẽ phải tự chứng minh sức cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm, độ an toàn và sức thuyết phục với khách hàng doanh nghiệp. Trong thế giới của Musk, con đường đó có thể được rút ngắn. Chỉ cần bạn nắm trong tay một tài sản đủ quý, ở đây là SpaceX, bạn có thể biến nhu cầu của người khác thành đòn bẩy cho chính mình.
Vì vậy, câu chuyện này hấp dẫn hơn một giai thoại hậu trường IPO. Nó cho thấy cách quyền lực doanh nghiệp đang vận hành ở cấp độ cao nhất của chủ nghĩa tư bản công nghệ Mỹ: không chỉ bằng sản phẩm nào tốt nhất, mà bằng việc ai có thể ép cả hệ sinh thái phải mua những gì họ muốn bán. Với Musk, đó là chiến thắng kép. SpaceX có được đội ngũ cố vấn tốt nhất. Còn Grok, ít nhất trong một thời gian, có được thứ quý hơn mọi chiến dịch quảng cáo: những khách hàng gần như không thể từ chối.
shared via nytimes,
