SpaceX thực sự đáng giá bao nhiêu?
23/06/26
 |
| Ảnh: Giulio Bonasera |
Cổ phiếu bay như tên lửa
Những ngày đầu sau khi lên sàn, nhìn cổ phiếu SpaceX giao dịch chẳng khác nào xem vụ phóng tên lửa thành công. Mọi thứ đều ngoạn mục. SpaceX có đợt IPO lớn nhất lịch sử, đưa Elon Musk trở thành người đầu tiên trên thế giới có tài sản nghìn tỷ USD. Đến thứ Năm, giá trị thị trường của công ty đạt khoảng 2.400 tỷ USD. Có thời điểm SpaceX chỉ đứng sau Nvidia, Alphabet và Apple về vốn hóa. Dù trải qua hai ngày giao dịch khó khăn, công ty vẫn nằm trong nhóm 10 cổ phiếu lớn nhất.
Nhưng câu hỏi quan trọng hơn: SpaceX có thật sự xứng đáng với vị trí ấy không? Giá cổ phiếu hiện nay có phản ánh giá trị doanh nghiệp không?
Có lý do để nghi ngờ. Musk là nhà sáng tạo hiếm có, với thành tựu thực sự tại Tesla và SpaceX. Với nhiều người hâm mộ, năng lực ấy đủ biện minh cho mức giá rất cao. Tuy nhiên, xét theo các thước đo truyền thống, giá SpaceX rất khó bảo vệ. Công ty đang lỗ, nhưng đó chưa phải vấn đề lớn nhất.
Điều đáng ngại hơn, mua SpaceX đồng nghĩa đặt cược vào giấc mơ khoa học viễn tưởng. Bản cáo bạch của công ty nói rõ SpaceX hướng tới “thiết lập thuộc địa lâu dài của con người trên Sao Hỏa với ít nhất một triệu cư dân”. Musk nhiều lần khẳng định tận tụy với mục tiêu biến loài người thành giống loài liên hành tinh.
Tham vọng có thể nuốt lợi nhuận
Trong tương lai, dự án Sao Hỏa có thể hút cạn mọi khoản lợi nhuận SpaceX tạo ra . Ngay cả khi công ty thành công rực rỡ ở các mảng khác, tham vọng này vẫn có thể khiến SpaceX phá sản. Musk nổi tiếng là người không lùi bước, và thiết kế quyền lực tại SpaceX theo cách rất khó bị thay thế. Ông kiểm soát hơn 80% cổ phần có quyền biểu quyết.
Nếu Musk muốn đổ toàn bộ dòng tiền tương lai của SpaceX vào sứ mệnh Sao Hỏa, ông có thể làm vậy. Một ngày nào đó, điều này có thể tạo ra của cải khổng lồ, nhưng khó xảy ra sớm. Trong lúc chờ đợi, gánh nặng tài chính rất lớn. Nhìn từ góc độ đó, SpaceX với tư cách doanh nghiệp thậm chí có thể không đáng giá.
Dù vậy, SpaceX vẫn có nhiều điểm mạnh. Công ty giữ vai trò thống trị chương trình không gian của Mỹ và là nhà thầu quân sự. Hệ thống internet vệ tinh tốc độ cao Starlink chứng minh giá trị địa chính trị, đồng thời trở thành trung tâm lợi nhuận đmở rộng. Tên lửa tái sử dụng, tần suất phóng nhanh và tải trọng lớn giúp Starlink có lợi thế chi phí, liên tục cải thiện mạng lưới. Nếu AI được triển khai rộng trong xe hơi, robot và thiết bị di động, nhu cầu kết nối chất lượng cao mọi nơi có thể tăng, và Starlink được hưởng lợi.
AI, dữ liệu và những canh bạc mới
Đồng thời, cơn sốt cổ phiếu AI hỗ trợ định giá SpaceX, dù chatbot Grok của công ty chưa cùng đẳng cấp với sản phẩm của OpenAI hay Anthropic, hai doanh nghiệp được kỳ vọng có IPO nghìn tỷ USD trong năm nay. Google, Meta và các công ty Trung Quốc như DeepSeek cũng là đối thủ đáng gờm.
SpaceX dùng cổ phiếu được định giá cao để mua Cursor, startup AI viết mã, qua đó tăng trọng lượng trong cuộc đua AI. Công ty cũng đang xây các trung tâm dữ liệu lớn tại Mỹ, nơi có công suất dư thừa. Một phần năng lực tính toán này được hai đối thủ Google và Anthropic thuê lại, với tổng số tiền hơn 2 tỷ USD/tháng. Ngoài ra, SpaceX đang xây nhà máy khổng lồ sản xuất chip silicon cho bản thân, Tesla và các công ty khác.
Nhưng các dự án táo bạo nhất vẫn rất khó định giá. Musk nói muốn đưa những trung tâm dữ liệu khổng lồ lên quỹ đạo Trái Đất để khai thác năng lượng mặt trời gần như vô hạn. Douglas Natelson, giáo sư vật lý tại Đại học Rice, đánh giá “trung tâm dữ liệu trong không gian không có ý nghĩa”, vì khó làm mát vật thể lớn trong không gian và phần cứng tính toán cao cấp sẽ bị hư hại bởi bức xạ.
Morningstar xếp các trung tâm dữ liệu quỹ đạo vào kịch bản lạc quan của SpaceX, với xác suất thành công 7%. Họ gán xác suất 43% cho tương lai không có trung tâm dữ liệu không gian, và 50% cho kết quả “sản phẩm tối thiểu khả thi”, trong đó một số trung tâm dữ liệu quỹ đạo có thể vận hành thương mại. Morningstar bỏ qua nhiều tham vọng khác, gồm các sứ mệnh Mặt Trăng và thuộc địa liên hành tinh, vì có thể hút vốn lớn, pha loãng cổ đông và cho kết quả rất khó đoán. Kết luận: cổ phiếu SpaceX chỉ đáng khoảng 63 USD, bằng 1/3 giá hôm thứ Năm vừa rồi.
Aswath Damodaran, giáo sư tài chính Đại học New York, lạc quan hơn nhưng cũng chỉ định giá SpaceX ở mức 98 USD, nhỉnh hơn một nửa giá hôm thứ Năm.
Định giá giấc mơ
Vấn đề càng rõ khi nhìn vào tỷ lệ giá trên doanh thu. Khi tỷ lệ này vượt 40 lần, cổ phiếu rất đắt và xác suất sinh lời tốt giảm mạnh. Thứ Năm tuần vừa rồi, giá cổ phiếu SpaceX vượt 130 lần, có nghĩa nếu doanh thu giữ ở mức năm ngoái, công ty cần 130 năm bán hàng để đạt giá trị thị trường hiện tại.
Theo FactSet, Nvidia giao dịch ở mức khoảng 20 lần doanh thu, trong khi tạo ra lợi nhuận khổng lồ. SpaceX thì chưa. Năm ngoái, công ty lỗ 4,9 tỷ USD trên doanh thu 18,7 tỷ USD.
Những người lạc quan có lý khi nói doanh thu SpaceX tăng nhanh, nhờ cho thuê năng lực trung tâm dữ liệu trên mặt đất. Starlink và nhiều vụ phóng tên lửa đã có lãi, và doanh thu đều tăng. AI cũng có thể trở thành nguồn lợi nhuận, khi doanh nghiệp Mỹ đầu tư hàng trăm tỷ USD vào hạ tầng AI.
Nhưng nhà đầu tư không thể quên tham vọng lớn nhất của Musk. Nếu tin SpaceX có thể tới Sao Hỏa, xây thuộc địa và kiếm tiền từ đó, cổ phiếu có thể đáng giá hơn nhiều hiện nay. Công việc quân sự mật cũng có thể bất ngờ trở thành mỏ vàng. Nếu không có những biến số ấy, SpaceX đang bị định giá quá cao.
Có lẽ SpaceX không nên được xem như khoản đầu tư thông thường, đó là hy vọng và giấc mơ. Nếu mua cổ phiếu lúc này, nhà đầu tư phải trả khoản phụ phí rất lớn cho vai trò lãnh đạo của Musk, đồng thời chấp nhận rủi ro về việc ông thực sự làm đúng như điều đã nói trên truyền thông: đưa trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo và cuối cùng đưa con người tới Sao Hỏa.
shared via nytimes,
