Elon Musk và khả năng tạo ra “siêu sáp nhập” giữa SpaceX và Tesla
18/06/26
 |
| Một số nhà đầu tư và người hâm mộ Elon Musk, người đứng đầu Tesla và SpaceX, cho rằng ông nên sáp nhập hai công ty này. Ảnh: Mikayla Whitmore và Meridith Kohut của tờ The New York Times |
Sau khi SpaceX thực hiện đợt chào bán cổ phiếu lần đầu lớn nhất lịch sử, phố Wall bắt đầu nghĩ đến kịch bản lớn hơn, Elon Musk có thể sáp nhập SpaceX với Tesla, qua đó gom phần lớn đế chế kinh doanh vào tập đoàn công nghệ trị giá khoảng 4.000 tỷ USD.
Ý tưởng này đang được nhiều người hâm mộ, nhà đầu tư, chuyên gia phân tích và cả lãnh đạo SpaceX nhắc đến. Về lý thuyết, thương vụ sẽ kết hợp công ty tên lửa, dịch vụ internet vệ tinh Starlink, xe điện, pin, năng lượng mặt trời, trí tuệ nhân tạo, robot, taxi tự hành, trung tâm dữ liệu quỹ đạo và mạng xã hội X vào hệ sinh thái khổng lồ. Một số người gọi viễn cảnh này là “Elon Inc.”.
Nhưng nếu thương vụ diễn ra, Musk gần như sẽ tự thương lượng với chính mình. Ông kiểm soát SpaceX và là cổ đông lớn nhất của Tesla. Điều này chắc chắn làm dấy lên tranh cãi pháp lý, đặc biệt từ những cổ đông cho rằng lợi ích họ bị xem nhẹ.
Rào cản pháp lý không dễ ngăn Musk
Theo các chuyên gia pháp lý, dù một số cổ đông có thể phản đối, họ khó có khả năng chặn được Musk. Lý do nằm ở luật doanh nghiệp tại Texas, nơi Tesla và SpaceX đều đặt trụ sở pháp lý. So với Delaware, Texas khiến nhà đầu tư bất mãn khó kiện ban lãnh đạo hơn nhiều.
Năm 2018, sau khi Musk phản ứng gay gắt với phán quyết của tòa Delaware liên quan đến gói thù lao của ông, Tesla chuyển từ Delaware sang Texas. Năm 2024, SpaceX cũng chuyển sang Texas. Tại Delaware, bất kỳ cổ đông bị thiệt hại nào cũng có thể kiện công ty. Còn tại Texas, cổ đông muốn khởi kiện phải nắm ít nhất 3% cổ phần.
Ngưỡng này rất cao. Với giá trị thị trường hiện tại của Tesla khoảng 1.500 tỷ USD, nhóm cổ đông phản đối phải gom lượng cổ phiếu trị giá khoảng 45 tỷ USD mới đạt điều kiện. Những tổ chức lớn như Vanguard hay Fidelity có thể tiến gần ngưỡng đó, nhưng các quỹ này hiếm khi tham gia các vụ kiện kiểu này.
Thương vụ được hậu thuẫn bởi người hâm mộ Musk
Nếu sáp nhập, nhiều chuyên gia dự đoán SpaceX, công ty có giá trị thị trường lớn hơn, sẽ đề nghị đổi cổ phiếu lấy cổ phiếu Tesla để lập công ty mới. Theo luật Texas, thương vụ cần 2/3 cổ đông Tesla thông qua. Musk hiện kiểm soát khoảng 20% quyền biểu quyết tại Tesla, trong khi nhiều cổ đông còn lại vẫn dành sự ủng hộ rất lớn cho ông.
Tesla cũng có HĐQT thường xuyên hậu thuẫn các ý tưởng của Musk. Hai công ty từ lâu đã chia sẻ một số lãnh đạo, nguồn lực và quan hệ kinh doanh. Một số thành viên HĐQT có quan hệ bạn bè hoặc làm ăn lâu năm với Musk. Gần đây, SpaceX bổ nhiệm Roelof Botha, người từng làm việc với Musk tại PayPal và có quỹ đầu tư rót vốn vào nhiều công ty của Musk, trở thành thành viên HĐQT.
Dù vậy, sự ủng hộ của cổ đông Tesla không phải vô hạn. Nếu điều khoản sáp nhập quá có lợi cho SpaceX và khiến cổ đông Tesla chịu thiệt, làn sóng phản đối có thể xuất hiện. Một số chuyên gia cho rằng Musk vẫn phải giữ được cảm giác công bằng tối thiểu để không đánh mất sự đồng thuận của nhà đầu tư.
Những điểm cộng về công nghệ và chiến lược
Gwynne Shotwell, chủ tịch kiêm giám đốc vận hành SpaceX, không bác bỏ khả năng sáp nhập. Bà nói việc kết hợp SpaceX và Tesla có thể khiến cuộc sống của Musk dễ dàng hơn, đồng thời thừa nhận hai công ty có nhiều điểm cộng hưởng trong tương lai.
Trên thực tế, hai doanh nghiệp đã có nhiều liên kết. SpaceX và Tesla dự định cùng sản xuất chip AI tại nhà máy Terafab và phát triển phần mềm AI thông qua dự án Macrohard. Tesla từng đầu tư vào xAI, công ty đã sáp nhập với SpaceX trong năm nay. Trong hai năm qua, Tesla cũng bán hàng trăm triệu USD pin và xe cho SpaceX.
Với nhà đầu tư ủng hộ thương vụ, sự kết hợp này có logic chiến lược. Tesla có chuyên môn về bán dẫn, pin, sản xuất quy mô lớn và xây dựng trung tâm dữ liệu. SpaceX có năng lực phóng hàng hóa lên quỹ đạo với chi phí thấp, điều kiện cần để phát triển các trung tâm dữ liệu chạy bằng năng lượng mặt trời trong không gian. Nếu mô hình này thành công, mảng AI của SpaceX có thể có lợi thế trước Anthropic, OpenAI và các đối thủ khác.
Rủi ro lớn nhất là thị trường quay đầu
Các cơ quan quản lý về lý thuyết có thể xem xét thương vụ dưới góc độ chống độc quyền hoặc an ninh quốc gia, vì đây sẽ là sự kết hợp giữa AI, robot, truyền thông, xe điện và không gian. Tuy nhiên, khi Tổng thống Trump còn tại nhiệm, giới chuyên gia cho rằng khả năng Mỹ chặn thương vụ không cao, nhất là khi Musk có quan hệ chính trị sâu rộng với Đảng Cộng hòa.
Châu Âu cũng có thể đặt câu hỏi, giống cách từng gây sức ép với Google, Meta hay Apple. Nhưng để chứng minh công ty hợp nhất SpaceX – Tesla thống trị ngành cụ thể sẽ không đơn giản.
Vì vậy, trở ngại lớn nhất có thể không nằm ở tòa án hay cơ quan quản lý, mà ở giá cổ phiếu. Khi thị trường tăng, cổ đông thường hài lòng vì ai cũng kiếm được tiền. Nhưng nếu cổ phiếu lao dốc, các câu hỏi về quản trị, xung đột lợi ích và quyền lực quá lớn của Musk sẽ trở nên gay gắt hơn nhiều.
shared via nytimes,
