SpaceX hé lộ tài chính trước thương vụ IPO lịch sử
21/05/26
 |
| Đợt chào bán cổ phiếu thành công của SpaceX sẽ mang lại lợi nhuận khổng lồ cho phố Wall, các nhân viên công ty và dĩ nhiên là cả Elon Musk, vốn giàu nhất thế giới. Ảnh: Meridith Kohut |
Sau nhiều năm là một trong những công ty tư nhân bí ẩn nhất thế giới, SpaceX lần đầu công bố bức tranh tài chính khi chuẩn bị lên sàn. Doanh thu tăng mạnh nhờ tên lửa và Starlink, nhưng khoản lỗ khổng lồ vì đầu tư vào trí tuệ nhân tạo cho thấy Elon Musk đang biến SpaceX thành thứ lớn hơn một công ty vũ trụ: đế chế kết hợp tên lửa, internet vệ tinh, AI, trung tâm dữ liệu và tham vọng đưa con người ra ngoài Trái Đất.
Bức màn tài chính cuối cùng được kéo lên
Từ lâu, SpaceX là biểu tượng của tham vọng không gian tư nhân: tên lửa tái sử dụng, internet vệ tinh toàn cầu, Starship và giấc mơ đưa con người lên sao Hỏa. Tuy nhiên, về tài chính, công ty của Elon Musk vẫn là bí ẩn lớn, vì chưa niêm yết và không phải công bố định kỳ như các doanh nghiệp đại chúng.
Điều này thay đổi khi SpaceX nộp hồ sơ chuẩn bị IPO. Theo hồ sơ, doanh thu năm 2025 của công ty đạt 18,7 tỷ USD, tăng 33% so với năm trước. Trong quý I năm nay, doanh thu đạt 4,7 tỷ USD, tăng từ 4,1 tỷ USD cùng kỳ.
Những con số xác nhận điều thị trường đã đoán từ lâu: SpaceX không còn là startup vũ trụ đốt tiền thuần túy. Công ty có những mảng kinh doanh quy mô lớn, đặc biệt là phóng tên lửa và internet vệ tinh Starlink. Tuy nhiên, bức tranh không chỉ toàn màu sáng.
Doanh thu tăng, lỗ cũng tăng
Năm 2025, dù doanh thu bùng nổ, SpaceX lỗ hơn 4,9 tỷ USD, đảo chiều mạnh so với khoản lãi 791 triệu USD năm 2024. Riêng ba tháng đầu năm nay, công ty lỗ 4,3 tỷ USD, gần bằng cả năm trước đó.
Nguyên nhân chính là chi tiêu vốn tăng mạnh. Năm 2025, SpaceX chi 20,7 tỷ USD cho đầu tư, gần gấp đôi năm trước, phần lớn liên quan đến phát triển trí tuệ nhân tạo.
Đây là điểm bất ngờ nhất của hồ sơ. SpaceX không chỉ muốn được định giá như công ty tên lửa hay internet vệ tinh. Sau khi Musk sáp nhập SpaceX với xAI – công ty đứng sau chatbot Grok và sở hữu mạng xã hội X – công ty mới đang định vị mình như tập đoàn công nghệ hạ tầng cực lớn.
Qua cách kể của Musk, tương lai SpaceX không chỉ là phóng vệ tinh mà còn là trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo, nhà máy sản xuất chip AI phức tạp và các thuộc địa của con người trên Mặt Trăng.
IPO thuộc hàng lớn nhất lịch sử
SpaceX tự định giá 1,25 nghìn tỷ USD và có thể lên sàn sớm nhất vào tháng tới. Công ty có thể tìm cách huy động 50 – 75 tỷ USD từ thương vụ IPO, mức có thể đưa đây vào nhóm các đợt chào bán cổ phiếu lớn nhất từng có.
Nếu thành công, IPO của SpaceX có thể mở đường cho làn sóng niêm yết lớn trong lĩnh vực AI và công nghệ, gồm cả Anthropic và OpenAI. Tuần trước, Cerebras, hãng chip AI, mở màn làn sóng này khi tăng 68% trong ngày giao dịch đầu tiên, trở thành IPO lớn nhất năm nay và là đợt chào bán công nghệ lớn nhất từ năm 2019.
Với phố Wall, SpaceX là thương vụ trong mơ: quy mô khổng lồ, thương hiệu toàn cầu, câu chuyện tăng trưởng mạnh và nhà sáng lập nổi tiếng nhất giới công nghệ. Với Musk, đây có thể là bước đi đưa tài sản cá nhân lên một tầng mới.
Musk nắm chặt quyền kiểm soát
Hồ sơ IPO cũng cho thấy SpaceX gắn với Elon Musk chặt đến mức nào. Ông sở hữu khoảng 50% cổ phần lưu hành và kiểm soát hơn 85% quyền biểu quyết nhờ loại cổ phiếu siêu biểu quyết. Theo định giá 1,25 nghìn tỷ USD, phần sở hữu của Musk trị giá hơn 635 tỷ USD.
Điều này có nghĩa nhà đầu tư đại chúng có thể mua cổ phiếu SpaceX, nhưng không thật sự có nhiều quyền kiểm soát. Hồ sơ nêu rõ Musk sẽ có khả năng quyết định các vấn đề cần cổ đông phê chuẩn, gồm bầu hội đồng quản trị và kiểm soát hoạt động kinh doanh.
Đây là điểm quan trọng, vì Musk từng tỏ ra không ưa sự giám sát của thị trường đại chúng. Năm 2018, ông từng tìm cách đưa Tesla rời sàn, dẫn tới cuộc đấu kéo dài với Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ; ông cũng từng nói áp lực không để có một quý kinh doanh xấu có thể khiến công ty đại chúng vận hành kém hiệu quả hơn.
Lần này, nếu SpaceX lên sàn, Musk dường như đã thiết kế cấu trúc để vừa huy động tiền công chúng, vừa giữ quyền kiểm soát gần như tuyệt đối.
Starlink là cỗ máy tiền mặt
Trong các mảng kinh doanh của SpaceX, Starlink nổi bật nhất. Cuối tháng 3, dịch vụ internet vệ tinh này có 10,3 triệu thuê bao, gấp đôi so với một năm trước. Năm ngoái, Starlink ghi nhận khoảng 4,4 tỷ USD thu nhập từ hoạt động, cũng hơn gấp đôi năm trước đó.
Starlink quan trọng vì đem lại dòng tiền lặp lại, khác với mảng phóng tên lửa vốn phụ thuộc vào hợp đồng và lịch phóng. Với hàng nghìn vệ tinh trên quỹ đạo thấp, Starlink có thể cung cấp internet cho vùng xa, tàu thuyền, máy bay, quân đội và các khu vực thiếu hạ tầng viễn thông mặt đất.
Đây cũng là mảng giúp SpaceX khác biệt với nhiều công ty vũ trụ khác. Công ty không chỉ bán chuyến phóng mà sở hữu cả hạ tầng phóng, vệ tinh và dịch vụ trực tiếp tới khách hàng.
Từ tên lửa đến AI trên quỹ đạo
Hồ sơ của SpaceX cho thấy công ty đang mở rộng tham vọng sang thị trường AI khổng lồ; ước tính tổng thị trường có thể phục vụ là 28,5 nghìn tỷ USD, trong đó gồm 1,6 nghìn tỷ USD cho Starlink, 370 tỷ USD cho các giải pháp dựa trên không gian và 26,5 nghìn tỷ USD cho AI.
Con số này rất tham vọng, thậm chí gây tranh cãi; song, lại phản ánh cách Musk muốn nhà đầu tư nhìn SpaceX: không phải công ty hàng không vũ trụ truyền thống, mà là hạ tầng nền cho nền kinh tế AI và không gian.
Công ty cho biết sau khi xây hai trung tâm dữ liệu lớn tên Colossus 1 và 2 tại Tennessee, SpaceX đạt thỏa thuận cho Anthropic thuê năng lực tính toán với giá 1,25 tỷ USD mỗi tháng trong ba năm. Nếu thực hiện đúng như hồ sơ, đây là hợp đồng cực lớn, cho thấy AI có thể nhanh chóng trở thành nguồn doanh thu trọng yếu.
Rủi ro của những “cú phóng lên Mặt Trăng”
Nhà đầu tư vào SpaceX không chỉ mua kết quả hiện tại, mà mua các tham vọng chưa có tiền lệ. Chính hồ sơ công ty cũng thừa nhận mục tiêu của SpaceX “không có tiền lệ” và liệt kê nhiều rủi ro: thất bại phóng tên lửa, chi tiêu AI lớn, khả năng mở rộng Starlink và nguy cơ tổn hại danh tiếng liên quan đến Grok.
Starship là ví dụ rõ nhất. Đây là tên lửa lớn nhất của SpaceX, được Musk mô tả là phương tiện sẽ đưa người lên sao Hỏa và đưa trung tâm dữ liệu lên không gian. Tuy nhiên, Starship vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, và lịch trình của Musk thường bị hoài nghi vì quá lạc quan.
Việc SpaceX chuyển trọng tâm từ sao Hỏa sang AI, Mặt Trăng và trung tâm dữ liệu quỹ đạo cũng đặt ra câu hỏi: công ty có đang mở quá nhiều mặt trận cùng lúc hay không?
Ai thắng nếu SpaceX lên sàn?
Nếu IPO thành công, người hưởng lợi không chỉ có Musk. Từ năm 2008, các nhà đầu tư sớm như Founders Fund của Peter Thiel, đầu tư vào SpaceX, và Valor Equity Partners, do Antonio Gracias – bạn thân của Musk và thành viên hội đồng quản trị SpaceX – sáng lập, có thể thu về khoản lợi lớn.
Phố Wall cũng sẽ thắng lớn. Goldman Sachs được chọn làm nhà bảo lãnh chính, vượt qua các ngân hàng lớn như Morgan Stanley, Bank of America, Citigroup và JPMorgan Chase. Với thương vụ có thể huy động hàng chục tỷ USD, phí bảo lãnh và uy tín đi kèm là phần thưởng đáng kể. Cổ phiếu SpaceX dự kiến giao dịch trên Nasdaq với mã SPCX.
Canh bạc lớn của thị trường đại chúng
IPO của SpaceX, nếu diễn ra, sẽ là phép thử lớn cho thị trường chứng khoán trong thời đại AI. Nhà đầu tư sẽ phải định giá công ty vừa có doanh thu thật, tài sản hạ tầng thật, vị thế gần như thống trị trong phóng tên lửa Mỹ, vừa có khoản lỗ khổng lồ và những kế hoạch cực kỳ táo bạo.
SpaceX có thể là một trong những doanh nghiệp công nghệ quan trọng nhất thế kỷ 21. Tuy nhiên, hồ sơ tài chính đầu tiên cũng nhắc rằng tương lai này không miễn phí; đòi hỏi hàng chục tỷ USD vốn đầu tư, niềm tin vào Musk và sự chấp nhận rủi ro rất lớn.
Sau nhiều năm nhìn SpaceX như biểu tượng của tương lai, nhà đầu tư cuối cùng sắp được nhìn vào sổ sách của công ty. Câu hỏi bây giờ không chỉ là SpaceX có thể vươn tới các vì sao hay không, mà là thị trường đại chúng có sẵn sàng trả giá bao nhiêu cho giấc mơ đó.
shared via nytimes,
