Cơn sốt IPO nghìn tỷ USD và cái bẫy cho nhà đầu tư nhỏ
01/06/26
 |
| Ông Musk, người vốn giàu nhất thế giới, có thể sớm trở thành tỷ phú nghìn tỷ đầu tiên. Ảnh: Brendan Smialowski/Agence France-Presse |
SpaceX, OpenAI và Anthropic có thể trở thành những công ty đại chúng vĩ đại. Tuy nhiên, nếu bước lên sàn với mức định giá khổng lồ, phần thưởng lớn nhất nhiều khả năng sẽ thuộc về người trong cuộc; nhà đầu tư phổ thông phải mua giấc mơ với giá quá đắt.
Khi giấc mơ công nghệ được định giá trước
Elon Musk hiếm khi nghĩ nhỏ. Người giàu nhất thế giới có thể sớm trở thành nghìn tỷ phú đầu tiên nếu SpaceX, hãng tên lửa và vệ tinh của ông, lên sàn với mức định giá ít nhất 1.250 tỷ USD, thậm chí cao hơn. Cùng lúc, OpenAI của Sam Altman và Anthropic của Dario Amodei cũng được kỳ vọng chuẩn bị cho các đợt IPO khổng lồ, với mức định giá mục tiêu quanh 900 tỷ USD mỗi công ty.
Những con số khiến thị trường choáng ngợp. Chúng hứa hẹn những ngày giao dịch đầu tiên náo nhiệt, những dòng tít lớn và những khối tài sản mới cho nhà sáng lập, nhân viên kỳ cựu và các nhà đầu tư sớm. Tuy nhiên, với phần còn lại của thị trường – những người sẽ sở hữu cổ phần qua quỹ tương hỗ, quỹ hưu trí, ETF hoặc mua trực tiếp trên sàn – đây có thể là thời điểm nguy hiểm. Công ty tuyệt vời không có nghĩa là khoản đầu tư tuyệt vời. Giá phải trả mới là thứ quyết định.
Không thể tránh hoàn toàn cơn sốt
Nếu bạn sở hữu quỹ chỉ số chứng khoán Mỹ diện rộng, nhiều khả năng bạn sẽ sớm nắm một phần SpaceX, OpenAI hoặc Anthropic, dù có muốn hay không. Các tổ chức xây dựng chỉ số lớn như CRSP, FTSE Russell và MSCI cho biết sẽ đưa những doanh nghiệp này vào chỉ số trong thời gian ngắn sau IPO. Nasdaq cũng chuẩn bị đưa các công ty mới niêm yết vào Nasdaq 100. S&P Dow Jones Indices đang lấy ý kiến về việc cho các IPO khổng lồ gia nhập nhanh hơn vào các chỉ số lớn.
Với nhà đầu tư dài hạn trong các quỹ chỉ số rộng, điều này không nhất thiết đáng lo. Lý do là tỷ trọng ban đầu của những công ty này trong chỉ số có thể vẫn nhỏ hơn vẻ ngoài của con số định giá. Thứ được tính vào chỉ số không phải toàn bộ giá trị công ty, mà chủ yếu là lượng cổ phiếu tự do giao dịch trên thị trường, tức “float”. Với SpaceX, OpenAI và Anthropic, ban đầu, tỷ lệ cổ phiếu đưa ra công chúng dự kiến dưới 10% tổng giá trị công ty. Phần còn lại nằm trong tay nhà sáng lập, nhân viên và nhà đầu tư sớm.
Ngay cả khi SpaceX bán tới 75 tỷ USD cổ phiếu ra công chúng, con số vẫn chỉ là lát nhỏ trong thị trường chứng khoán Mỹ trị giá khoảng 66.000 tỷ USD. Trong các quỹ chỉ số lớn, nó sẽ có mặt, nhưng không đủ để làm lệch danh mục. Nhà đầu tư mua riêng cổ phiếu vì sợ bỏ lỡ cơ hội.
Định giá càng cao, cửa thắng càng hẹp
Lịch sử IPO chỉ ra bài học: mua cổ phiếu mới lên sàn ở mức định giá quá cao thường không có lợi cho nhà đầu tư phổ thông. Jay Ritter, giáo sư Đại học Florida và chuyên gia hàng đầu về IPO, theo dõi dữ liệu hàng thập niên. Ông đặc biệt chú ý tới tỷ lệ giá trên doanh thu, tức thị trường đang trả bao nhiêu đồng cho một đồng doanh số hằng năm của công ty.
Từ năm 1980 – 2024, với các IPO Mỹ có doanh thu ít nhất 100 triệu USD, khi tỷ lệ giá trên doanh thu vượt 40 lần, kết quả ba năm sau thường rất xấu. Tính từ giá chào bán dành cho người trong cuộc, các cổ phiếu này kém thị trường trung bình 15,4%. Tính từ giá đóng cửa ngày giao dịch đầu tiên – mức nhà đầu tư phổ thông thường phải mua – chúng kém thị trường tới 58,5%. Đây là điểm đáng chú ý với SpaceX, OpenAI và Anthropic. SpaceX có doanh thu 18,7 tỷ USD năm ngoái và lỗ 4,9 tỷ USD. Nếu công ty được định giá trên 1.000 tỷ USD, tỷ lệ giá trên doanh thu có thể nằm trong khoảng 60-106 lần. Con số của OpenAI và Anthropic còn chưa rõ, nhưng nhiều khả năng vượt xa ngưỡng 40 lần. Để nhà đầu tư mua ở mức giá này kiếm được tiền, các công ty không chỉ thành công, họ phải thành công ngoạn mục, liên tục và gần như hoàn hảo.
Bài học từ Magnificent Seven
Những người lạc quan có thể nói rằng Apple, Microsoft, Amazon, Nvidia, Google, Tesla và Meta cũng từng bị xem là đắt đỏ. Họ đúng, nhưng chỉ một phần. Theo tính toán của Ritter, khi nhóm Magnificent Seven lên sàn, tỷ lệ giá trên doanh thu trung bình của họ chỉ khoảng 10,7 lần ở giá chào bán và 13,3 lần ở giá đóng cửa ngày đầu tiên. Ba năm sau, nhóm này nhìn chung là khoản đầu tư xuất sắc, với mức sinh lời trung bình 46,3% tính từ giá đóng cửa ngày đầu.
Nói cách khác, những gã khổng lồ công nghệ vĩ đại hôm nay không lên sàn với mức định giá nằm ngoài tầng khí quyển như các IPO mới đang được thảo luận. Nhà đầu tư thời đó được mua giấc mơ công nghệ với giá còn để lại khoảng trống cho sai lầm, bất định và thời gian. SpaceX, OpenAI và Anthropic có thể cũng trở thành những doanh nghiệp vĩ đại. SpaceX đang định hình lại ngành không gian và vệ tinh. OpenAI và Anthropic nằm ở trung tâm cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, thị trường dường như định giá trước phần lớn câu chuyện. Khi kỳ vọng quá cao, chỉ cần tăng trưởng chậm lại, chi phí vượt dự báo hoặc cạnh tranh gay gắt hơn, cổ phiếu có thể chịu áp lực lớn.
Người trong cuộc thắng trước
Các IPO khổng lồ thường là ngày hội của nhà sáng lập, nhân viên, nhà đầu tư sớm và ngân hàng bảo lãnh. Họ sở hữu cổ phần từ khi công ty còn tư nhân, ở mức giá thấp hơn nhiều. Khi doanh nghiệp lên sàn, họ có thể mở khóa tài sản, dù thường phải chờ hết thời hạn hạn chế bán cổ phiếu. Nhà đầu tư phổ thông bước vào sau. Họ mua khi câu chuyện được kể rực rỡ nhất, khi truyền thông đẩy kỳ vọng lên cao nhất và khi giá đã phản ánh niềm tin rằng công ty sẽ thống trị tương lai. Đây không phải lúc dễ kiếm lợi nhuận.
Sau thời hạn “lockup”, nhiều cổ phiếu nội bộ có thể được bán ra, làm tăng lượng cổ phiếu tự do trên thị trường. Các chỉ số và quỹ có thể điều chỉnh từ từ để tránh gây sốc giá, nhưng nguồn cung cổ phiếu tăng vẫn là yếu tố nhà đầu tư cần lưu ý.
Cách tỉnh táo trước cơn mê
Không cần tẩy chay các IPO này. Với nhà đầu tư quỹ chỉ số rộng, việc sở hữu chúng như một phần nhỏ của thị trường là hợp lý. Mục tiêu của quỹ chỉ số là nắm toàn bộ thị trường, không cố đoán công ty nào sẽ thắng hay thua. Tuy nhiên, mua riêng cổ phiếu SpaceX, OpenAI hay Anthropic trong cơn hưng phấn là chuyện khác. Khi định giá lên cao đến mức mọi kịch bản tốt đẹp gần như được tính sẵn, biên an toàn gần như biến mất.
Công nghệ thường tạo ra những công ty thay đổi thế giới. Tuy nhiên, thị trường cũng có thói quen biến tương lai thành khẩu hiệu rồi bán cho công chúng ở giá đắt nhất. Nhà đầu tư nhỏ không nên nhầm giữa việc ngưỡng mộ doanh nghiệp và việc trả bất kỳ giá nào để sở hữu cổ phiếu. SpaceX có thể đưa con người xa hơn vào vũ trụ. OpenAI và Anthropic có thể định hình lại trí tuệ nhân tạo. Song trên thị trường chứng khoán, ngay cả tương lai vĩ đại cũng có thể trở thành khoản đầu tư tồi nếu được mua với giá quá cao.
shared via nytimes,
