SpaceX lên sàn, Elon Musk đem giấc mơ ra gọi vốn
02/04/26
 |
| Elon Musk, người đứng đầu hãng sản xuất ô tô điện Tesla và nhiều công ty khác, đã thành lập SpaceX vào năm 2002. Ông từng tuyên bố mục tiêu tạo ra một loài sinh vật đa hành tinh. Ảnh: Jason Henry |
Đợt IPO được chờ đợi của SpaceX có thể trở thành một trong những thương vụ lớn nhất lịch sử. Nhưng đằng sau cơn sốt ấy không chỉ là câu chuyện về tên lửa, vệ tinh hay sao Hỏa. Đó còn là phép thử lớn nhất đối với Elon Musk: liệu ông đang đưa công ty mạnh nhất lên sàn để mở ra kỷ nguyên mới, hay nuôi tiếp canh bạc mà chính đế chế đó chưa tự gánh nổi?
Một vụ IPO đủ làm chao đảo Phố Wall
SpaceX đã nộp hồ sơ mật để chuẩn bị IPO. Nếu thương vụ diễn ra đúng như kỳ vọng, Elon Musk muốn huy động từ 50 – 75 tỷ USD, với mục tiêu niêm yết vào tháng 6. Chỉ riêng quy mô cũng đủ biến đợt IPO này thành một trong những màn ra mắt thị trường ngoạn mục nhất. Nhưng điều khiến giới tài chính háo hức không chỉ là số tiền. Đó là cảm giác rằng họ sắp được mua một phần của huyền thoại công nghệ lớn cuối cùng còn đứng ngoài sàn chứng khoán.
Với mức định giá hơn 1.000 tỷ USD, SpaceX sẽ bước vào câu lạc bộ cực hiếm những công ty chạm ngưỡng nghìn tỷ trước hoặc ngay khi niêm yết. Sau Saudi Aramco, rất ít doanh nghiệp lên sàn với tham vọng lớn đến thế. Đó là dấu hiệu cho thấy thị trường vẫn còn nguyên cơn đói với những tài sản vừa có quy mô thật, vừa có câu chuyện đủ lớn để nuôi trí tưởng tượng của nhà đầu tư. Và không ai hiểu điều đó rõ hơn Musk. Ông từ lâu đã chứng minh trên thị trường hiện đại, vốn không chỉ chạy theo lợi nhuận. Nó chạy theo tầm nhìn được kể đủ hay.
Trong đế chế Musk, chỉ SpaceX vừa biết bay vừa biết kiếm tiền
Không phải công ty nào của Musk cũng đứng trên cùng nền móng. Tesla từng được thị trường yêu bằng niềm tin vào tương lai xe điện. X là tài sản lao đao. xAI vẫn đang cố chứng minh nó là doanh nghiệp, chứ không chỉ là phần mở rộng của thương hiệu Musk. SpaceX thì khác. Đây là công ty hiếm hoi trong đế chế vừa có sức hút biểu tượng, vừa có doanh thu đủ thật để khiến nhà đầu tư bớt cảm giác mình đang mua một giấc mơ thuần túy.
SpaceX hiện chiếm năm trong sáu vụ phóng vào không gian tại Mỹ. Starlink trở thành dịch vụ internet vệ tinh có vai trò chiến lược, phục vụ cả chính phủ Mỹ, quân đội Ukraine và nhiều khách hàng khác. Trong năm 2024, riêng Starlink đã tạo ra 8 tỷ USD doanh thu. Musk nói doanh thu toàn SpaceX có thể chạm 15,5 tỷ USD trong năm 2025. Những con số ấy cho thấy đây không còn là một startup sống bằng slide thuyết trình và bản đồ sao Hỏa. Mà là một cỗ máy thương mại thật sự, chỉ là nó vận hành trong ngành có hào quang hơn phần lớn các ngành còn lại.
IPO không chỉ để tưởng thưởng cho người chiến thắng
Một đợt IPO như vậy dĩ nhiên sẽ mang lại món quà khổng lồ cho lãnh đạo, nhân viên, nhà đầu tư đến sớm và các ngân hàng bảo lãnh. Với Musk, người đang nắm khoảng 44% SpaceX theo dữ liệu năm 2022, IPO có thể là bước nhảy vọt về tài sản cá nhân. Phố Wall sẽ được chia phí hàng trăm triệu USD. Những người đi cùng SpaceX từ sớm sẽ có dịp hiện thực hóa một phần giá trị giấy tờ thành của cải thật. Đó là mặt sáng dễ thấy nhất của thương vụ.
Nhưng ánh sáng càng mạnh thì cái bóng càng rõ. Một phần tiền huy động có thể được dùng để tài trợ cho xAI, bổ sung vốn lưu động, thậm chí mua lại và xóa bớt khoản nợ mà Twitter trước đây phải gánh sau thương vụ Musk thâu tóm công ty này năm 2022. Tóm lại, công ty tốt nhất trong hệ sinh thái Musk có thể sắp được dùng để chống đỡ cho những phần yếu hơn của hệ sinh thái ấy.
Đó là điểm khiến đợt IPO này không chỉ là câu chuyện “mở khóa giá trị”. Nó còn là bài toán phân bổ rủi ro. Nhà đầu tư có thể tin vào tên lửa tái sử dụng, vào Starlink, vào vị thế gần như độc tôn của SpaceX trong không gian Mỹ. Nhưng họ có muốn số tiền của mình, trực tiếp hay gián tiếp, trở thành oxy cho X và xAI không? Chính tại đây, sự mê hoặc của Musk bắt đầu va vào thứ khô khan hơn nhiều: kỷ luật của thị trường vốn.
Lên sàn đồng nghĩa Musk phải nói ít đi, số liệu nhiều hơn
Musk chưa bao giờ thật sự yêu thích thị trường công khai theo nghĩa truyền thống. Ông thích kể chuyện hơn giải trình. Thích kiểm soát nhịp điệu kỳ vọng hơn là để lịch công bố kết quả kinh doanh buộc mình phải trả lời. Tesla từng chứng kiến điều đó. Twitter cũng vậy, nhưng theo cách ngược lại: Musk mua rồi đưa hẳn công ty rời sàn, như thể muốn thoát khỏi sự giám sát của công chúng đầu tư.
IPO của SpaceX buộc ông phải chấp nhận một luật chơi khác. Một công ty đại chúng không thể chỉ sống bằng những lời hứa về sao Hỏa, trung tâm dữ liệu AI ngoài quỹ đạo hay một tương lai “dư dả bền vững” nơi robot và trí tuệ nhân tạo xóa bỏ nghèo đói. Nó phải công bố số liệu, chịu chất vấn, giải thích tiến độ và chứng minh rằng những dự án ngốn hàng chục tỷ USD kia có logic kinh tế chứ không chỉ có sức gợi. Từ trước đến nay, SpaceX được hưởng lợi từ một vùng mờ rất tiện lợi: đủ nổi tiếng để được ca tụng, nhưng đủ kín để chưa bị soi như một công ty niêm yết. Một khi lên sàn, vùng mờ ấy sẽ hẹp lại.
Vấn đề nằm ở chỗ nhiều tham vọng mới của Musk nghe giống khoa học viễn tưởng hơn là kế hoạch kinh doanh. Trung tâm dữ liệu AI ngoài không gian. Thuộc địa trên Mặt trăng. Con người lên sao Hỏa. Tất cả đều đắt đỏ, chưa được chứng minh và có thể mất nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ, trước khi tạo ra thứ mà thị trường công khai gọi là lợi nhuận.
Phố Wall vẫn có thể đặt cược vào câu chuyện này
Dù chiến tranh và bất ổn kinh tế treo lơ lửng, thời điểm hiện tại lại khá hợp với Musk. Thị trường đang thèm những câu chuyện lớn. AI. Không gian. Hạ tầng của tương lai. Doanh nghiệp có thể chiếm lĩnh một lát cắt then chốt của trật tự mới. SpaceX hội đủ mọi yếu tố ấy. Nếu OpenAI và Anthropic thực sự chuẩn bị cho IPO, SpaceX hoàn toàn có thể là phát súng mở màn cho một chu kỳ niêm yết mới, nơi định giá được kéo lên bởi lời hứa về vị thế thống trị trong tương lai hơn là lợi nhuận của hiện tại.
Những người lạc quan vì thế có lý do để hưng phấn. Ark Invest từng dự đoán SpaceX có thể đạt giá trị 2.500 tỷ USD vào năm 2030. Nhưng những người hoài nghi cũng không thiếu lý lẽ. Một nhà đầu tư nói: Musk đang tận dụng “cửa sổ” hiện tại để cấp vốn cho mọi sự điên rồ cùng lúc, bằng cách dùng hào quang của SpaceX để giữ tất cả những quả bóng trên không. Câu nói ấy sắc lạnh, nhưng khó gọi là bất công.
IPO của SpaceX, nhưng phép thử dành cho Musk
Đợt lên sàn không chỉ buộc nhà đầu tư định giá SpaceX mà buộc họ định giá Elon Musk. Ông có thể biến một công ty tên lửa thành cỗ máy tiền mặt cho cả hệ sinh thái; tin những lời hứa lặp đi lặp lại về sao Hỏa cuối cùng sẽ thành một thứ gì đó hơn là truyền thuyết; tin việc gom các tài sản mạnh và yếu vào một chiếc ô là chiến lược dài hạn, chứ không phải chữa cháy ngắn hạn.
Vì vậy, thương vụ vừa lấp lánh vừa nguy hiểm. Nó có thể là đỉnh cao của đế chế Musk: dùng công ty mạnh nhất để tài trợ tương lai. Nhưng cũng có thể phơi bày sự thật ít hào nhoáng: rằng ngay cả một doanh nhân bậc thầy trong việc biến câu chuyện thành vốn cũng không thể trốn mãi khỏi quy tắc cũ nhất của thị trường. Khi giấc mơ quá đắt, ai cũng phải trả tiền. Nếu SpaceX thật sự lên sàn như dự kiến, người trả tiền không chỉ là Musk mà là công chúng đầu tư.
shared via nytimes,
