Cuộc đua IPO của các gã khổng lồ AI
22/05/26
 |
| Ngay trong tháng tới, SpaceX đang tìm cách vượt lên trước các đối thủ bằng đợt IPO. Ảnh: Steve Nesius |
SpaceX, OpenAI và Anthropic đang bước vào cuộc đua mới. Không chỉ là cuộc đua công nghệ, đó còn là cuộc đua lên sàn chứng khoán. Sau nhiều năm huy động hàng chục tỷ USD trên thị trường tư nhân, các tập đoàn đứng ở trung tâm làn sóng trí tuệ nhân tạo nay muốn kiểm tra sức mua của nhà đầu tư đại chúng. Nếu thành công, đây có thể là một trong những giai đoạn IPO công nghệ lớn nhất trong nhiều năm qua, đồng thời mở ra câu hỏi lớn hơn, thị trường chứng khoán đã sẵn sàng định giá các công ty AI đang đốt tiền với tốc độ khổng lồ chưa.
SpaceX đang là tâm điểm đầu tiên. Công ty của Elon Musk đã công bố bản cáo bạch IPO, được xem là thương vụ có quy mô lớn nhất lịch sử. SpaceX không còn chỉ là công ty tên lửa và internet vệ tinh. Hồi đầu năm, sau khi mua lại xAI, tập đoàn này trở thành tổ hợp gồm vũ trụ, vệ tinh, hạ tầng internet và trí tuệ nhân tạo.
Theo hồ sơ S-1, năm ngoái, SpaceX đạt doanh thu 18,7 tỷ USD và 4,7 tỷ USD trong quý 1/2026. Nhưng tăng trưởng đi cùng thua lỗ lớn. Năm ngoái, công ty hợp nhất báo lỗ ròng 4,9 tỷ USD và 4,3 tỷ USD chỉ trong quý 1. Nguyên nhân chủ yếu đến từ xAI, mảng AI còn đang tiêu tốn rất nhiều vốn. Dù vậy, SpaceX vẫn tự tin nói rằng mình đang nhắm tới “thị trường có thể khai thác lớn nhất trong lịch sử nhân loại”, với quy mô ước tính 28.500 tỷ USD.
SpaceX, OpenAI và Anthropic cùng chạy tới thị trường đại chúng
Ngay khi SpaceX thu hút sự chú ý của phố Wall, OpenAI lập tức làm nóng cuộc đua. Tháng 9, chỉ khoảng ba tháng sau SpaceX, công ty đứng sau ChatGPT được cho là có thể IPO sớm nhất. Việc này trở nên khả thi sau khi OpenAI thắng vụ kiện do Elon Musk khởi xướng, ông đòi bồi thường 150 tỷ USD và muốn đảo ngược quá trình chuyển đổi của OpenAI sang mô hình vì lợi nhuận.
Mùa thu này, Anthropic, đối thủ lớn của OpenAI trong mảng mô hình nền tảng, cũng đang nhắm tới IPO. Điều này tạo ra tình thế hiếm gặp, ba công ty AI có sức hút nhất cùng muốn tiếp cận thị trường đại chúng trong khoảng thời gian rất gần nhau. Với nhà đầu tư, đây là cơ hội sở hữu cổ phần trong những cái tên định hình tương lai công nghệ. Với các công ty, đây là cách gọi thêm vốn cho cuộc đua tốn kém nhất hiện nay, xây trung tâm dữ liệu, thuê sức mạnh tính toán, mua chip và mở rộng hạ tầng AI.
Câu hỏi là liệu cả ba có đủ sức hấp dẫn để cùng hút vốn hay không. SpaceX có lợi thế nhờ hoạt động tên lửa và Starlink đang tạo doanh thu lớn, giúp bù đắp phần nào thua lỗ từ xAI. Năm ngoái, OpenAI có doanh thu hơn 13 tỷ USD nhưng dự kiến chi tới 115 tỷ USD trong bốn năm tới. Ngay trong nội bộ OpenAI, CEO Sam Altman và CFO Sarah Friar được cho là chưa hoàn toàn đồng thuận về mức độ khả thi của đợt IPO trong năm 2026.
Anthropic đưa ra câu chuyện tài chính khác. Công ty gần đây nói với nhà đầu tư rằng doanh thu quý 1 đạt 4,8 tỷ USD và dự kiến báo lãi hoạt động 559 triệu USD trong quý 2. Nhưng Anthropic cũng đang chi cực lớn cho năng lực tính toán, gồm khoản 1,25 tỷ USD/tháng trong ba năm để thuê một phần từ SpaceX.
AI cần vốn nhiều hơn bao giờ hết
Điểm chung của cả ba công ty là nhu cầu vốn khổng lồ. AI tạo sinh không giống nhiều làn sóng phần mềm trước đây, nơi doanh nghiệp có thể tăng trưởng nhanh với chi phí biên thấp. Các mô hình lớn cần chip đắt đỏ, trung tâm dữ liệu khổng lồ, điện năng ổn định, đội ngũ nghiên cứu đắt giá và chu kỳ huấn luyện – triển khai liên tục. Vì vậy, ngay cả những công ty có doanh thu lớn vẫn có thể thua lỗ nặng hoặc phải liên tục huy động vốn.
IPO vì thế không chỉ là dấu mốc danh tiếng. Đây là bước đi tài chính cần thiết để mở thêm nguồn vốn ngoài các quỹ tư nhân. Các nhà đầu tư đại chúng, quỹ hưu trí, quỹ chỉ số và quỹ tương hỗ có thể trở thành nguồn tài trợ mới cho hạ tầng AI. Nhưng đổi lại, các công ty sẽ phải minh bạch hơn, chịu áp lực lợi nhuận thường xuyên hơn và bị thị trường đánh giá từng quý.
Đây là thách thức không nhỏ. Trong thị trường tư nhân, các công ty AI có thể kể câu chuyện dài hạn về tương lai, mô hình nền tảng và trí tuệ nhân tạo tổng quát. Trên thị trường đại chúng, câu chuyện ấy phải đi kèm số liệu doanh thu, biên lợi nhuận, dòng tiền, chi phí tính toán, nghĩa vụ nợ và rủi ro cạnh tranh.
Nvidia vẫn là trái tim của cơn sốt AI
Bên cạnh cuộc đua IPO, Nvidia tiếp tục là tâm điểm của phố Wall. Tập đoàn chip này vừa báo kết quả kinh doanh vượt trội, lợi nhuận quý gần nhất tăng hơn 200% so với cùng kỳ, lên 58 tỷ USD; doanh thu tăng 85%, đạt 86,1 tỷ USD. Nvidia cũng dự báo doanh thu quý hiện tại có thể gần gấp đôi năm trước, lên 91 tỷ USD.
Jensen Huang, CEO Nvidia, nói nhu cầu đang tăng “theo đường parabol”, nhờ sự bùng nổ của các tác nhân AI và mảng trung tâm dữ liệu. Tập đoàn ước tính chi tiêu cho hạ tầng AI có thể tăng từ khoảng 1.000 tỷ USD hiện nay lên 4.000 tỷ USD năm 2030.
Tuy nhiên, cổ phiếu Nvidia không còn dễ làm hài lòng nhà đầu tư như trước. Thị trường bắt đầu lo về cạnh tranh từ chính các khách hàng lớn của Nvidia. Google đang đầu tư mạnh vào chip TPU riêng. Các hyperscaler như Amazon, Microsoft và Meta đều muốn kiểm soát nhiều hơn phần cứng AI. Nvidia cho biết sẽ tách riêng doanh thu trung tâm dữ liệu để công bố phần đến từ các hyperscaler, nhằm giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn mức độ phụ thuộc.
Vấn đề khác là Trung Quốc. Huang đã đi cùng Tổng thống Trump và các CEO khác tới Bắc Kinh, nhưng chuyến đi không dẫn đến việc nới lỏng hạn chế xuất khẩu cho doanh nghiệp Trung Quốc. Ông thừa nhận Nvidia gần như đã nhường thị trường đang tăng trưởng nhanh này cho Huawei. Dù vậy, nhu cầu từ Mỹ và các đồng minh vẫn đủ lớn để Nvidia tiếp tục báo lợi nhuận kỷ lục.
Khi phố Wall phải định giá tương lai AI
Cuộc đua IPO của SpaceX, OpenAI và Anthropic diễn ra trong bối cảnh thị trường vừa hào hứng vừa thận trọng với AI. Một mặt, nhà đầu tư không muốn bỏ lỡ những công ty có thể trở thành nền tảng công nghệ của thập niên tới. Mặt khác, chi phí đầu tư quá lớn, mức tiêu thụ vốn khổng lồ và cạnh tranh ngày càng gay gắt khiến câu hỏi về lợi nhuận dài hạn trở nên khó né tránh.
SpaceX có thể dựa vào Starlink và tên lửa để tạo câu chuyện doanh thu thực. OpenAI có lợi thế thương hiệu ChatGPT và vị trí trung tâm trong hệ sinh thái AI tiêu dùng lẫn doanh nghiệp. Anthropic có hình ảnh an toàn, doanh thu tăng nhanh và quan hệ chặt với các khách hàng lớn. Nhưng cả ba đều phải chứng minh rằng AI không chỉ là cơn sốt đầu tư, đó là mô hình kinh doanh có thể tạo dòng tiền bền vững.
Nếu các thương vụ IPO này thành công, thị trường đại chúng sẽ trở thành nguồn tài chính mới cho làn sóng AI, giống như cách các đợt niêm yết trước đây từng nuôi tham vọng của internet, thương mại điện tử và điện toán đám mây. Nếu thất bại hoặc bị định giá thấp hơn kỳ vọng, điều đó có thể buộc cả ngành AI phải điều chỉnh lại tốc độ chi tiêu.
Năm 2026 vì vậy có thể trở thành thời điểm kiểm tra thực tế của trí tuệ nhân tạo trên phố Wall. Sau giai đoạn được định giá bằng kỳ vọng, các công ty AI lớn nhất đang chuẩn bị bước vào sân chơi khắc nghiệt hơn, nơi nhà đầu tư không chỉ hỏi công nghệ có thể thay đổi thế giới hay không, câu hỏi là ai sẽ trả tiền, khi nào có lãi và liệu những khoản đầu tư hàng trăm tỷ USD vào dữ liệu, chip và trung tâm điện toán có thật sự xứng đáng.
shared via nytimes,
