Vì sao quỹ chỉ số chưa giúp cổ phiếu SpaceX bứt phá?
09/07/26
 |
| Kể từ khi bắt đầu giao dịch vào tháng trước, giá cổ phiếu của SpaceX trì trệ, khiến nhiều nhà quan sát thị trường ngạc nhiên. Ảnh: Karsten Moran |
Cổ phiếu SpaceX đang giảm trong giao dịch trước giờ mở cửa, kéo dài chuỗi suy yếu suốt nhiều tuần qua. Điều đáng chú ý là diễn biến này xảy ra đúng lúc công ty tên lửa và trí tuệ nhân tạo của Elon Musk chính thức gia nhập Nasdaq 100, chỉ số tập hợp các doanh nghiệp công nghệ lớn nhất thị trường.
Thông thường, việc được đưa vào chỉ số lớn sẽ tạo lực đẩy cho cổ phiếu. Các quỹ đầu tư thụ động mô phỏng chỉ số buộc phải mua cổ phiếu mới được thêm vào danh mục. Lực mua này thường khiến giá tăng, ít nhất trong ngắn hạn. Nhưng với SpaceX, điều này chưa xảy ra như kỳ vọng.
Nghiên cứu của hai nhà nghiên cứu Trường Kinh doanh Harvard, Marco Sammon và Chris Murray, cho thấy các công ty được đưa nhanh vào chỉ số CRSP do Morningstar vận hành thường tăng trung bình khoảng 5%. SpaceX thậm chí còn gây chú ý vì được nhiều nhà cung cấp chỉ số lớn điều chỉnh quy tắc để đưa vào sớm sau IPO. Nasdaq, FTSE Russell và CRSP đều thay đổi tiêu chí trước đợt niêm yết của SpaceX tháng trước, giúp công ty đủ điều kiện gia nhập sớm. Riêng S&P Dow Jones Indices, đơn vị vận hành S&P 500, từ chối làm theo.
“Lực mua bắt buộc” không tạo cú hích
Việc SpaceX được đưa vào chỉ số nhanh như vậy được cho là sẽ tạo ra sự kiện “mua bắt buộc”. Hanno Lustig, giáo sư tài chính tại Trường Kinh doanh Stanford, từng dự báo các nhà đầu tư thụ động có thể đã mua tới 18,5% lượng cổ phiếu SpaceX đang giao dịch công khai trước đầu tuần này.
Về lý thuyết, đây là lực cầu rất lớn. Khi một cổ phiếu được thêm vào chỉ số lớn, các quỹ mô phỏng chỉ số không có nhiều lựa chọn. Họ phải mua để danh mục bám sát chỉ số. Cơ chế này từng tạo ra nhiều đợt tăng giá mạnh cho các cổ phiếu mới gia nhập chỉ số, nhất là khi lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng không lớn.
Nhưng trên thực tế, giá cổ phiếu SpaceX tương đối ì ạch. Sammon nói ông từng kỳ vọng cổ phiếu sẽ tăng mỗi khi các quỹ lớn mua vào từng lô lớn trong ba tuần qua. Thay vào đó, giá gần như đi ngang, rồi suy yếu. Diễn biến này khiến nhiều nhà quan sát đặt câu hỏi. Nếu các quỹ chỉ số đã mua mạnh, ai đang bán ra đủ nhiều để hấp thụ toàn bộ lực cầu ấy?
Khả năng là nhiều quỹ phòng hộ và nhà đầu tư lớn đã mua sớm cổ phiếu SpaceX với mục tiêu bán lại nhanh cho các quỹ chỉ số. Đây là chiến lược quen thuộc trong các đợt tái cân bằng chỉ số. Nhà đầu tư chủ động đi trước dòng tiền thụ động, “lật” cổ phiếu khi lực mua bắt buộc xuất hiện.
Theo tờ Bloomberg, tháng trước, Millennium Management đã kiếm được 3,7 tỷ USD từ các giao dịch kiểu tái cân bằng chỉ số, nhằm tận dụng những thời điểm quỹ chỉ số buộc phải mua cổ phiếu. Nếu điều tương tự xảy ra với SpaceX, lực mua từ quỹ chỉ số có thể đã bị hóa giải bởi lực bán chốt lời của các nhà đầu tư vào sớm. Nói cách khác, dòng tiền thụ động không nâng giá vì đã có người chờ sẵn để bán.
SpaceX không còn là tâm điểm duy nhất của AI
Lý do khác là khẩu vị của nhà đầu tư đã dịch chuyển. Dù SpaceX được xem là công ty vừa thuộc lĩnh vực tên lửa, vừa gắn với trí tuệ nhân tạo, dòng tiền muốn đặt cược vào AI hiện đang tập trung mạnh hơn vào nhóm chip nhớ. Sự kiện đáng chú ý trong tuần là màn ra mắt giao dịch tại Mỹ của SK Hynix, hãng chip Hàn Quốc có cổ phiếu đã tăng 238% tại Seoul trong năm nay.
Trong mắt một số nhà quan sát thị trường, lúc này, SpaceX chỉ là “phần phụ” của làn sóng AI. Nhà đầu tư vẫn lạc quan dài hạn, nhưng tâm lý lo ngại bong bóng AI đang khiến nhiều tài sản công nghệ đắt đỏ chịu áp lực. Việc SpaceX gia nhập Nasdaq 100 vì thế không đủ để xóa đi các câu hỏi về định giá, tốc độ tăng trưởng và mức độ bền vững của cơn sốt hiện tại.
Không thể phủ nhận SpaceX vẫn là công ty đặc biệt. Sau IPO, doanh nghiệp của Elon Musk huy động hơn 85 tỷ USD và từng được định giá 1.770 tỷ USD, nhờ vị thế dẫn đầu trong phóng tên lửa, vệ tinh và các tham vọng AI. Nhưng quy mô khổng lồ ấy cũng khiến cổ phiếu khó tăng mạnh hơn nếu không có thêm câu chuyện tăng trưởng đủ mới.
Với công ty đã được định giá gần 2.000 tỷ USD, thị trường sẽ không chỉ nhìn vào vị thế biểu tượng hay tên tuổi Elon Musk. Nhà đầu tư muốn thấy doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền và khả năng biến các mảng như vệ tinh, tên lửa, quốc phòng hoặc AI thành nguồn tiền ổn định. Khi mức định giá phản ánh rất nhiều kỳ vọng tương lai, chỉ một tín hiệu chững lại cũng có thể khiến cổ phiếu chịu áp lực.
Bài kiểm tra cho thị trường thụ động
Diễn biến của SpaceX cho thấy ngay cả “lực mua bắt buộc” từ quỹ chỉ số cũng không phải chiếc đũa thần. Khi nhà đầu tư chủ động đoán trước được dòng tiền, khi cổ phiếu được định giá quá cao, hoặc khi tâm lý thị trường chuyển sang thận trọng, việc gia nhập chỉ số lớn có thể không tạo ra cú bật như thường lệ.
Điều này cũng phản ánh nghịch lý của đầu tư thụ động trong thị trường hiện đại. Quỹ chỉ số có thể tạo ra dòng tiền khổng lồ, nhưng dòng tiền ấy ngày càng bị các nhà giao dịch chuyên nghiệp dự đoán, định giá trước và khai thác. Khi cổ phiếu lớn như SpaceX được đưa vào chỉ số, cơ hội ngoài thuộc về công ty, còn thuộc về những người biết đón đầu các quỹ buộc phải mua.
Với SpaceX, câu hỏi không chỉ là có bao nhiêu quỹ chỉ số phải mua cổ phiếu. Câu hỏi lớn hơn là sau khi lực mua kỹ thuật ấy kết thúc, ai sẽ tiếp tục mua và vì lý do gì. Nếu nhà đầu tư tin SpaceX có thể biến tên lửa, vệ tinh và AI thành nguồn lợi nhuận khổng lồ, cổ phiếu vẫn còn dư địa. Nhưng nếu thị trường bắt đầu nghi ngờ mức định giá gần 2.000 tỷ USD, việc lọt vào Nasdaq 100 chỉ là cột mốc danh nghĩa.
SpaceX đã bước vào hàng ngũ công ty công nghệ lớn nhất thị trường. Nhưng cột mốc ấy cũng đi kèm bài kiểm tra mới, chứng minh sự cuồng nhiệt của phố Wall không chỉ đến từ các quỹ buộc phải mua, mà từ niềm tin thật sự vào năng lực kiếm tiền dài hạn của công ty.
shared via nytimes,
