Khi stablecoin trở thành “hạ tầng ngầm” của tội phạm toàn cầu
09/12/25
Trong nhiều thập kỷ, kim cương, vàng hay tác phẩm nghệ thuật từng là “kho dự trữ” quen thuộc của các tay buôn lậu, mạng rửa tiền và những cá nhân tìm cách né tránh trừng phạt quốc tế. Chúng giúp che giấu tài sản tốt nhưng lại khó vận chuyển, chậm chuyển đổi và kém linh hoạt trong chi tiêu. Kỷ nguyên kỹ thuật số đã mở ra công cụ tiện lợi hơn nhiều: stablecoin - loại tiền mã hóa neo theo đồng USD, vận hành chủ yếu ngoài tầm giám sát của hệ thống tài chính truyền thống.
Stablecoin có thể được mua bằng nội tệ, chuyển qua biên giới gần như tức thì, hoặc quay trở lại ngân hàng dưới dạng thẻ thanh toán mà không để lại nhiều dấu vết. Các dữ liệu blockchain, hồ sơ doanh nghiệp và thảo luận trên diễn đàn trực tuyến cho thấy hoạt động này ngày càng phổ biến, biến stablecoin thành phương tiện tối ưu cho những giao dịch nhạy cảm.
Báo cáo của Chainalysis cho biết tới 25 tỷ USD giao dịch bất hợp pháp có liên quan đến stablecoin trong năm ngoái. Và khi giới tài phiệt Nga, các thủ lĩnh Nhà nước Hồi giáo và nhiều nhóm bị trừng phạt khác chuyển sang dùng đồng tiền số này, sức mạnh của đòn bẩy chính sách đối ngoại quan trọng nhất của Ms, quyền lực của đồng USD và hệ thống ngân hàng toàn cầu, bị đe dọa nghiêm trọng.
Ari Redbord, cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ, nhận định: “Những kẻ xấu đang di chuyển nhanh hơn bao giờ hết. Khi có thể chuyển hàng triệu USD chỉ với vài cú nhấp chuột, trừng phạt kinh tế sẽ suy yếu đáng kể”.
Các mạng lưới rửa tiền dịch chuyển sang tiền số
Cuối tháng trước, Anh đã bắt giữ các thành viên của một mạng rửa tiền trị giá hàng tỷ USD. Mạng lưới này thậm chí mua ngân hàng tại Kyrgyzstan nhằm lách trừng phạt và hỗ trợ thanh toán cho nỗ lực quân sự của Nga. Theo Cơ quan Tội phạm Quốc gia Anh, các đối tượng thu phí để chuyển tiền kiếm từ ma túy, buôn vũ khí hay buôn người sang stablecoin Tether - đồng tiền phổ biến nhất trong nhóm stablecoin.
Sal Melki, phó giám đốc phụ trách tội phạm kinh tế của cơ quan này, cho rằng các giao dịch “từ tiền mặt sang tiền mã hóa” hiện là mảnh ghép quan trọng trong hệ sinh thái tội phạm toàn cầu.
Trong nhiều thập kỷ, Bộ Tài chính Mỹ dựa vào mạng ngân hàng và thẻ tín dụng để giám sát dòng tiền, buộc các định chế này chi hàng tỷ USD cho hạ tầng tuân thủ, xác thực danh tính và ngăn chặn giao dịch với các nhóm bị trừng phạt. Khi phần lớn giao thương toàn cầu gắn với đồng USD chảy qua các kênh này, việc né tránh trừng phạt gần như bất khả thi.
Stablecoin đã phá vỡ cơ chế đó. Với nhiều lớp trung gian, các “đồng USD kỹ thuật số” được chuyển đổi, tráo đổi và trộn lẫn trong những pool tài sản khổng lồ, khiến việc truy vết trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Thử nghiệm nhỏ và bài kiểm tra lớn của hệ thống ngân hàng
Để kiểm chứng mức độ dễ dàng khi đưa tiền mặt vào hệ sinh thái tiền mã hóa, phóng viên tìm đến một máy ATM tiền mã hóa tại Weehawken, New Jersey, để nạp 40 USD và đổi lấy stablecoin.
Chỉ vài giây sau, ví điện tử trên điện thoại nhận thông báo tiền về. Một bot Telegram ngay lập tức hướng dẫn bước tiếp theo: tạo ra số thẻ Visa nạp sẵn, có thể chi tiêu ở bất kỳ đâu. Điều đáng nói, loại thẻ này không yêu cầu định danh hay địa chỉ, tạo ra một lớp ẩn danh tương đối, dù bản chất vẫn là thẻ thanh toán quốc tế hợp pháp.
Bot Telegram đó thuộc WantToPay, công ty quảng bá các thẻ Visa và Mastercard cho người Nga muốn mua hàng quốc tế nhưng bị chặn do lệnh trừng phạt liên quan đến cuộc chiến ở Ukraine. Hàng trăm đánh giá trên diễn đàn tiếng Nga mô tả việc dùng thẻ để thanh toán Netflix, ChatGPT hay các dịch vụ mà người Nga bị cấm tiếp cận.
Công ty này đăng ký tại Hong Kong, do doanh nhân Nga điều hành từ Thái Lan. Dù WantToPay không phản hồi yêu cầu bình luận, sau khi bị liên hệ, website của công ty âm thầm gỡ bỏ mọi đề cập đến Visa/Mastercard và thông báo ngừng cấp thẻ mới.
Visa sau đó cho biết đã mở điều tra, khẳng định duy trì các tiêu chuẩn tuân thủ nghiêm ngặt. Mastercard cũng đưa ra thông điệp tương tự.
Tuy nhiên, WantToPay chỉ là một mắt xích trong chuỗi trung gian dài. Thẻ Visa của phóng viên thực chất do Dock, công ty fintech Brazil, phát hành. Dock hỗ trợ nhiều công ty phát hành thẻ Visa và Mastercard thông qua các ngân hàng đối tác, nhưng bản thân Dock không phải tổ chức tài chính được quản lý giống ngân hàng và do đó không chịu cùng mức yêu cầu tuân thủ.
Dock phủ nhận có quan hệ với WantToPay và cho biết đã hủy các thẻ nghi ngờ liên quan đến hoạt động bất hợp pháp. Song sự xuất hiện của lớp trung gian như Dock cho thấy khoảng trống giữa bên phát hành thẻ và bên giám sát tuân thủ mà giới tội phạm đang tận dụng.
Trên Telegram và nhiều nền tảng khác, phóng viên xác định ít nhất 24 công ty bán thẻ Visa/Mastercard ẩn danh nạp bằng stablecoin, với hạn mức chi tiêu lên tới 30.000 USD. Chúng đăng ký tại khắp nơi từ Costa Rica, Malta, Georgia đến Kazakhstan và Nga, phần lớn vận hành bằng bot tự động trên Telegram để xử lý đăng ký và giao dịch.
Khi luật pháp chỉ kiểm soát được một phần bề nổi
Tháng 7 vừa qua, Tổng thống Mỹ ký Đạo luật GENIUS, đạo luật được mô tả là bước tiến lớn đầu tiên nhằm xây dựng khung pháp lý liên bang cho stablecoin, thiết lập các quy tắc đảm bảo ổn định tài chính và chương trình tuân thủ chống rửa tiền.
Circle nhà phát hành stablecoin lớn thứ hai, hoan nghênh động thái này và khẳng định hợp tác với cơ quan chức năng để đóng băng tài sản khi phát hiện vi phạm. Đại diện Circle cho rằng crypto đem lại “suy đoán vô tội” nhiều hơn so với tài chính truyền thống.
Tether nhà phát hành lớn nhất với hơn 180 tỷ USD stablecoin đang lưu hành lại nhấn mạnh tính minh bạch của blockchain, cho rằng phần lớn hoạt động phi pháp diễn ra ở các thị trường thứ cấp ngoài tầm kiểm soát của công ty. Tether nói đã phối hợp cùng cơ quan thực thi toàn cầu để đóng băng hơn 3,4 tỷ USD tài sản bất hợp pháp.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo đạo luật mới có giới hạn rõ rệt: nó chủ yếu áp dụng với các sàn giao dịch có trụ sở tại Mỹ. Trong khi đó, tiền vẫn luân chuyển tự do qua các nền tảng offshore, các đồng coin không được quản lý và các hệ thống tài chính phi tập trung nơi hầu như không có yêu cầu tuân thủ.
Tether, đăng ký tại El Salvador cũng không bị điều chỉnh bởi khung luật mới này. Đáng chú ý, Tether nắm hơn 112 tỷ USD trái phiếu Kho bạc Mỹ; bất kỳ hành động cưỡng chế nào đối với Tether đều có thể gây rủi ro lan truyền tới các thị trường tài chính Mỹ.
Bức tranh còn phức tạp hơn bởi những mối liên hệ chính trị – tài chính xoay quanh Tether. Công ty có quan hệ gần gũi với gia đình Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick, người chịu trách nhiệm hạn chế xuất khẩu công nghệ nhạy cảm củchín, loại hạn chế mà nhiều đối tượng tìm cách né bằng giao dịch stablecoin. Hai con trai của ông giữ vị trí cấp cao tại Cantor Fitzgerald doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cho Tether. Cả Cantor Fitzgerald và Bộ Thương mại từ chối bình luận.
Cuộc chiến truy quét tiền mã hóa offshore vẫn chưa có hồi kết
Dù các cơ quan Mỹ và châu Âu nỗ lực siết chặt kiểm soát, hệ sinh thái tiền mã hóa ngoài lãnh thổ quản lý vẫn tiếp tục phát triển. Tại Kyrgyzstan, công ty trong năm nay đã giới thiệu thẻ Visa/Mastercard nạp bằng stablecoin neo theo đồng rúp. Dù Mỹ và châu Âu đã trừng phạt đồng coin này (A7A5), nhà phát hành, các ngân hàng và sàn hỗ trợ, token vẫn giao dịch bình thường.
Ngay trước thời điểm bị trừng phạt, sàn giao dịch chính của A7A5 đã lặng lẽ chuyển hàng chục triệu USD stablecoin sang các ví mới, nhằm tránh bị đóng băng theo lệnh của Mỹ, theo phân tích blockchain.
Những động thái như vậy cho thấy cuộc chơi “mèo vờn chuột” giữa nhà chức trách và các mạng lưới tài chính ngầm sẽ còn kéo dài. Khi hạ tầng tiền số có thể vượt biên giới trong vài giây, các kẽ hở giữa luật pháp quốc gia, trách nhiệm tổ chức tài chính và công nghệ phi tập trung đang tạo ra một hệ sinh thái rộng lớn cho những dòng tiền khó kiểm soát – đồng thời đặt ra thách thức ngày càng lớn cho các nền kinh tế phụ thuộc vào quyền lực của đồng USD.
shared via nytimes,
