John Malone và văn hóa quyền lực thị trường trong kinh doanh Mỹ
08/06/26
Trong cuốn hồi ký Born to Be Wired, John Malone, tỷ phú truyền thông, thành viên HĐQT Warner và một trong những nhân vật quyền lực nhất ngành cáp Mỹ, kể lại sự nghiệp như hành trình của nhà kiến tạo. Nhưng qua cách ông miêu tả các thương vụ, những cuộc đối đầu với chính quyền và triết lý đặt hiệu quả vốn lên trên mọi thứ, cuốn sách cũng vô tình phơi bày một chuyển động lớn hơn của kinh tế Mỹ, sự trỗi dậy của quyền lực thị trường, tài chính hóa doanh nghiệp và tư duy tối đa hóa lợi suất cổ đông.
Malone không phải cái tên quen thuộc với công chúng như Elon Musk, Mark Zuckerberg hay Jeff Bezos. Ông hiếm khi xuất hiện trước ánh đèn, nhưng ảnh hưởng trải rộng trong truyền thông, giải trí và hạ tầng cáp Mỹ. Từ TCI, Liberty Media, Discovery, SiriusXM, Formula One, Atlanta Braves, Live Nation, Ticketmaster đến Warner, dấu vết của Malone hiện diện trong cách người Mỹ xem truyền hình, dùng cáp, mua vé hòa nhạc, tiêu thụ thể thao và tiếp cận nội dung giải trí.
Năm 1981, tại Jefferson City, Missouri, khi thành phố tìm cách đàm phán để cư dân có giá truyền hình cáp tốt hơn, đại diện của TCI được cho là đã đe dọa Elmer Smalling, chuyên gia tư vấn của thành phố, rằng công ty biết nơi ông sống, nơi ông làm việc, các khoản nợ và sẽ dùng thông tin đó để hủy hoại sự nghiệp. Vụ việc không khiến Malone bị loại khỏi giới kinh doanh. TCI vẫn được gia hạn quyền khai thác, Malone về sau trở thành huyền thoại trong mắt phố Wall.
Từ kỹ sư thành tín đồ tài chính hóa
Malone sinh năm 1941 tại Connecticut, trong gia đình có cha là kỹ sư của General Electric. Từ nhỏ, ông yêu thích máy móc, xe hơi và truyền hình. Trong hồi ký, Malone miêu tả mình là người nhút nhát, hướng nội, có khả năng tập trung cực độ và nhớ gần như nguyên văn các phần sách đã đọc. Ông nhìn sự tách biệt cảm xúc như lợi thế, giúp bản thân xử lý những bài toán phức tạp mà người khác bỏ qua.
Sau Yale, Malone làm việc tại Bell Labs của AT&T, biểu tượng khoa học – công nghệ Mỹ. Nhưng thay vì bị cuốn hút bởi nghiên cứu khoa học, ông quan tâm nhiều hơn đến kỹ thuật tài chính. Ở tuổi 27, ông trình bày trước HĐQT AT&T ý tưởng mua lại cổ phiếu để tăng lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu. Đề xuất bị từ chối. Khoảnh khắc ấy khiến Malone nhận ra ông không phù hợp với tổ chức đặt sự ổn định và trách nhiệm công cộng lên trên tối đa hóa lợi suất vốn.
Từ đó, thế giới quan của Malone định hình rõ hơn. Với ông, doanh nghiệp trước hết là cấu trúc để tối ưu dòng tiền, giảm thuế, tăng quy mô và đẩy giá trị cổ đông lên cao nhất. Các rào cản từ nhà nước, cộng đồng hay cơ quan điều tiết bị nhìn như lực cản cần vượt qua.
TCI và quyền lực của quy mô
Sau thời gian ở McKinsey và Jerrold Electronics, Malone gia nhập TCI, công ty cáp tại Colorado. Tại đây, ông triển khai chiến lược gom thị trường với tốc độ chóng mặt. Từ năm 1973–1989, TCI mua 482 công ty, trung bình gần hai tuần lại có một thương vụ. Malone hiểu rằng ngành cáp là trò chơi của quy mô. Càng kiểm soát nhiều hệ thống cáp, công ty càng có quyền lực trước thành phố, nhà cung cấp nội dung và người tiêu dùng.
Ông cũng phổ biến cách nhìn tài chính mới trong ngành. Thay vì tập trung vào lợi nhuận ròng, Malone đề cao EBITDA, tức lợi nhuận trước lãi vay, thuế, khấu hao và phân bổ. Chỉ số này giúp các công ty nhiều nợ và khấu hao lớn trông hấp dẫn hơn với nhà đầu tư, đồng thời làm mờ phần nghĩa vụ thuế. Ông còn sử dụng các cấu trúc phức tạp như cổ phiếu theo dõi, cho phép nhà đầu tư mua vào từng mảng kinh doanh riêng.
Đến đầu thập niên 1980, TCI đã kiểm soát gần 1/4 thị trường cáp Mỹ. Malone không chỉ nắm dây dẫn vào nhà dân, ông còn đầu tư vào hàng loạt kênh nội dung như CNN, AMC, Family Channel, QVC, Starz và BET. Thay vì sở hữu toàn bộ để tránh rắc rối chống độc quyền, ông thường nắm cổ phần chiến lược, đủ để tạo ảnh hưởng và hưởng lợi từ sự phát triển của cả hệ sinh thái.
Phi điều tiết và hệ quả với người tiêu dùng
Năm 1984, chính quyền Reagan thông qua Đạo luật Chính sách Truyền thông Cáp, gỡ bỏ nhiều kiểm soát giá và quyền quản lý của chính quyền địa phương. Đây là thắng lợi lớn cho Malone và ngành cáp. Nhưng hệ quả đến rất nhanh. Chỉ trong vài năm, giá cáp tăng 61%, chất lượng dịch vụ đi xuống. Sau này, Malone thừa nhận ông quá tập trung vào tăng trưởng đến mức bỏ qua chăm sóc khách hàng.
Sự bất mãn của người dân kéo TCI vào các phiên điều trần tại Quốc hội. Thượng nghị sĩ Al Gore gọi Malone là “vua của Cable Cosa Nostra”, ví ông với mafia. Trong hồi ký, Malone miêu tả mình như người nhút nhát bị chính trị gia công kích. Nhưng cách kể ấy bỏ qua phần quan trọng, TCI bị chỉ trích vì những chiến thuật ép buộc, đe dọa và khai thác quyền lực thị trường để gây sức ép lên thành phố, đối tác và người tiêu dùng.
Đạo luật Cáp năm 1992 đưa một phần điều tiết trở lại. Chính phủ đặt giá và áp thêm quy tắc tiện ích công với ngành. Trong hai năm đầu, giá giảm 17%. Áp lực ấy cũng buộc các công ty cáp tìm công dụng mới cho mạng lưới, thúc đẩy truyền hình kỹ thuật số và modem cáp. Tuy vậy, trong cách nhìn của Malone, đổi mới luôn là thành quả của doanh nghiệp, chính phủ chủ yếu là lực cản.
Người mở đường cho thời đại tài phiệt công nghệ
Malone thuộc thế hệ tỷ phú truyền thông chuyển tiếp giữa thời New Deal còn nhiều điều tiết và thời các tài phiệt công nghệ thống trị hiện nay. Ông cùng Rupert Murdoch, Barry Diller, Craig McCaw, Sumner Redstone và Ted Turner đã tái tổ chức truyền thông Mỹ theo mô hình tập trung quyền lực, tài chính hóa và mở rộng không ngừng. Malone đi trước để Mark Zuckerberg có thể chạy.
Điều mâu thuẫn là khi nhìn sang Big Tech, Malone lại kêu gọi chính phủ hành động. Ông kể từng hỏi Zuckerberg vì sao Facebook muốn mua đứt đối thủ thay vì chỉ nắm cổ phần nhỏ. Zuckerberg được cho là đáp rằng hiện chưa có phản ứng đáng kể nào từ chính phủ khi Facebook mua WhatsApp hay Instagram. Malone ngạc nhiên trước sự dễ dãi ấy, dù chính ông từng dành phần lớn sự nghiệp để chống lại giám sát và điều tiết.
Với Netflix, Malone đổ lỗi cho các quy định như net neutrality, cho rằng nền tảng này hưởng lợi từ mạng lưới do ngành cáp đầu tư. Ở đây lộ rõ mâu thuẫn trong tư duy, khi cần tự do thị trường, ông phản đối chính phủ; khi đối thủ mới lớn hơn xuất hiện, ông nhìn thấy nhu cầu điều tiết.
Triết lý “con số phải tăng”
Điều đáng chú ý nhất trong Born to Be Wired không chỉ là các thương vụ, đó còn là thế giới quan phía sau. Malone không đơn thuần là tỷ phú ham tiền. Ông mang niềm tin gần như tôn giáo vào hiệu quả vốn. Tiền là bảng điểm đạo đức. Nếu 1 USD đầu tư năm 1973 biến thành 3.950 USD năm 2024, điều này với ông là bằng chứng của cuộc đời kinh doanh đúng đắn.
Nhưng triết lý ấy đã góp phần tạo ra văn hóa doanh nghiệp nơi quyền lực thị trường được xem là tài năng, cưỡng ép được gọi là đàm phán cứng rắn, né thuế trở thành kỹ thuật tài chính, cộng đồng, khách hàng và người lao động bị đẩy xuống sau lợi suất vốn. Doanh nghiệp trở thành cỗ máy phục vụ cổ đông.
shared via thebignewsletter,
