Chiến tranh thương mại thực chất là chiến tranh giai cấp
28/09/26
 |
| Chiến tranh thương mại thực chất là chiến tranh giai cấp |
Kinh tế vĩ mô như truyện trinh thám
Bài viết hay về kinh tế vĩ mô quốc tế có thể đọc như truyện trinh thám. Luôn có sự kiện đáng ngờ: dòng tiền biến mất, hàng xuất khẩu không khớp, khoản nợ chạy vòng quanh thế giới. Tuy nhiên, thay vì tìm hung thủ bằng linh cảm, nhà kinh tế học lần theo bảng cân đối kế toán. Bởi trong kinh tế, mọi giao dịch đều có hai mặt. Một người mua là một người khác bán. Một người vay là một người khác cho vay. Một thâm hụt ở nơi này phải được bù bằng thặng dư ở nơi khác.
Đây là cách Matthew Klein và Michael Pettis tiếp cận trong cuốn Trade Wars Are Class Wars. Cuốn sách không nhìn chiến tranh thương mại như xung đột đơn giản giữa quốc gia này với quốc gia khác. Nó cho rằng, đằng sau các tranh chấp thương mại là cuộc xung đột sâu hơn giữa giới tinh hoa và người lao động trong từng nền kinh tế.
Luận điểm trung tâm rất rõ. Trong nhiều thập niên, giới tinh hoa ở nhiều nước tìm cách giữ lại phần lớn sản lượng kinh tế, đầu tư mạnh vào năng lực sản xuất, nhưng không chia đủ thành quả cho hộ gia đình dưới dạng lương cao hơn. Khi tiền lương bị nén, nhu cầu nội địa yếu đi. Doanh nghiệp không bán đủ hàng trong nước, phải tìm thị trường xuất khẩu. Để cạnh tranh, họ lại tiếp tục ép chi phí lao động xuống. Vòng xoáy ấy biến mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu thành cuộc chạy đua hạ lương.
Không phải ai cũng có thể xuất siêu
Vấn đề là không phải quốc gia nào cũng có thể xuất siêu. Nếu mọi quốc gia đều muốn bán nhiều hơn mua, hệ thống sẽ phải tìm bên chấp nhận nhập siêu. Trong trật tự hiện nay, vai trò ấy thuộc về Mỹ. Vì USD là đồng tiền trung tâm của thương mại và tài chính toàn cầu, thế giới cần Mỹ phát hành nhiều tài sản bằng USD hơn mức nền kinh tế Mỹ tự cần.
Điều này tạo ra dòng vốn chảy vào Mỹ và kéo theo thâm hụt tài khoản vãng lai. Hàng hóa nhập khẩu tràn vào, nhiều ngành sản xuất từng tạo ra tầng lớp trung lưu công nghiệp Mỹ bị thu hẹp. Người tiêu dùng Mỹ được hưởng hàng rẻ, giới tinh hoa ở nhiều nước hưởng lợi từ dòng lợi nhuận và tài sản, nhưng người lao động lại trả giá.
Cách nhìn này khác xa câu chuyện phổ biến rằng người Trung Quốc “thích tiết kiệm”, người Mỹ “thích tiêu dùng”, hay nước nhập siêu đơn giản là nước kém cạnh tranh. Klein và Pettis cho rằng hành vi cá nhân bị định hình bởi cấu trúc vĩ mô. Nếu tiền lương bị nén, lợi nhuận bị tích trữ và dòng vốn toàn cầu đòi tài sản USD, cán cân thương mại không còn là kết quả của sở thích tiêu dùng đơn lẻ.
Vì sao thuế quan không đủ?
Từ góc nhìn ấy, đánh thuế quan song phương không giải quyết được gốc rễ vấn đề. Nếu Mỹ đánh thuế hàng Trung Quốc, thương mại có thể đi vòng qua nước thứ ba. Hàng hóa đổi đường, nhưng mất cân đối tổng thể vẫn còn. Ví dụ như thương mại tôm hùm, khi Mỹ và Trung Quốc dựng rào thuế, giao dịch có thể đi qua Canada, khiến cán cân song phương thay đổi nhưng cán cân tổng thể gần như không đổi.
Quan trọng hơn, thâm hụt tài khoản vãng lai có thể bắt nguồn từ tài khoản vốn. Nếu thế giới muốn nắm giữ tài sản bằng USD, Mỹ sẽ chịu áp lực nhập siêu bất kể người tiêu dùng Mỹ có “muốn” nhập nhiều hay không. Vì vậy, theo Klein và Pettis, muốn giảm thâm hụt của Mỹ không thể chỉ dựa vào thuế quan. Cần nghĩ đến kiểm soát dòng vốn, tức xử lý phía tài chính của mất cân đối toàn cầu.
Từ Mỹ Latinh đến châu Âu
Cuốn sách cũng đọc lại nhiều cuộc khủng hoảng quen thuộc. Sau các chương trình điều chỉnh cơ cấu tại Mỹ Latinh trong thập niên 1980, nhiều nước quyết tâm tích trữ dự trữ ngoại hối để không phải lệ thuộc vào Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Tuy nhiên, khi nhiều chính phủ cùng tích trữ tài sản USD, tiết kiệm toàn cầu tăng lên, nhu cầu toàn cầu yếu đi. Chính cơ chế tự vệ ấy góp phần tạo ra trì trệ kéo dài.
Tại châu Âu, câu chuyện Hy Lạp và Tây Ban Nha cũng được đảo chiều. Đức thường được miêu tả như nước tiết kiệm, kỷ luật, trong khi Nam Âu bị xem là hoang phí. Nhưng nếu nhìn qua bảng cân đối, thặng dư tiết kiệm của Đức phải được đầu tư ở đâu đó. Khi tiền không chảy đủ vào hộ gia đình Đức hay hạ tầng trong nước, nó chảy ra ngoài và góp phần nuôi các mất cân đối trong khu vực đồng euro.
Bài học về tiền lương và nhu cầu
Điểm sâu nhất của cuốn Trade Wars Are Class Wars là sự đảo ngược đạo đức kinh tế cũ. Trong nền kinh tế bị giới hạn bởi nhu cầu, tiết kiệm quá mức không còn luôn là đức hạnh. Nếu ai cũng cố bán nhiều hơn mua, tiết kiệm nhiều hơn chi tiêu, nền kinh tế sẽ thiếu người mua, thiếu việc làm và thiếu tăng trưởng.
Vì vậy, vấn đề thương mại không thể tách khỏi phân phối thu nhập. Người lao động cần được hưởng phần lớn hơn từ sản lượng họ tạo ra. Tiền lương cao hơn không chỉ là công bằng xã hội, mà còn là điều kiện để nền kinh tế có đủ nhu cầu vận hành. Nhìn từ đây, chiến tranh thương mại không bắt đầu ở biên giới. Nó bắt đầu trong cách mỗi xã hội phân chia thành quả giữa vốn và lao động.
shared via phenomenalworld,
