Chưa kịp thoát chiến tranh thương mại, châu Á đối mặt cú sốc năng lượng
03/03/26
 |
| Trạm xăng ở Bắc Kinh. Dầu mỏ từ Trung Đông rất quan trọng với an ninh năng lượng của Trung Quốc. Ảnh: Maxim Shemetov |
Năm ngoái, khi Tổng thống Donald Trump liên tục điều chỉnh chính sách thuế quan trong cuộc chiến thương mại với Trung Quốc và nhiều nền kinh tế châu Á, khu vực này vẫn phần nào đứng vững trước những đợt sóng gió. Nhưng giờ đây, mối đe dọa mới đang hình thành từ Trung Đông, nơi xung đột leo thang sau tuyên bố của Trump rằng quân đội Mỹ sẽ tiếp tục không kích Iran trong nhiều tuần tới.
Nỗi lo lớn nhất không chỉ là chiến sự, mà là nguy cơ gián đoạn dòng chảy dầu mỏ, nguồn năng lượng sống còn của nhiều nền kinh tế châu Á.
Hormuz – Yết hầu của năng lượng toàn cầu
Tâm điểm chú ý của các thủ đô châu Á là eo biển Hormuz, tuyến hàng hải hẹp nằm ở biên giới phía nam Iran. Khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu đi qua đây, phần lớn trong số đó hướng tới các thị trường châu Á.
Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Ấn Độ đều phụ thuộc đáng kể vào nguồn dầu từ Trung Đông. Nếu Iran phong tỏa eo biển hoặc chiến sự kéo dài, cú sốc sẽ không chỉ mang tính khu vực mà có thể lan ra toàn cầu.
Các chuyên gia nhận định khả năng Iran phong tỏa hoàn toàn eo biển là thấp, bởi Tehran cũng phụ thuộc vào xuất khẩu dầu sang Trung Quốc để duy trì nguồn thu. Tuy nhiên, chỉ riêng rủi ro bất ổn cũng đủ khiến thị trường phản ứng mạnh. Giá dầu tăng vọt đầu tuần, tàu chở dầu phải chuyển hướng sang tuyến dài hơn, chi phí bảo hiểm leo thang và nhiều cảng bắt đầu ùn ứ.
Biến động giá và bất định địa chính trị đang làm phức tạp thêm bài toán kinh tế vốn đã mong manh của nhiều chính phủ trong khu vực.
Trung Quốc: Tăng trưởng chậm và áp lực kép
Với Trung Quốc, dầu Trung Đông đóng vai trò cốt lõi trong an ninh năng lượng. Bắc Kinh nhập khẩu hơn một nửa lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển từ khu vực này, trong đó khoảng 1/4 đến từ Iran.
Theo công ty nghiên cứu Kpler, Trung Quốc có dự trữ dầu thô đủ dùng trong khoảng 115 ngày. Nước này cũng sở hữu ba tuyến đường ống lớn, trong đó hai tuyến nhập dầu từ Nga và Kazakhstan, giảm phụ thuộc vào Trung Đông.
Tuy vậy, nếu xung đột kéo dài, Trung Quốc sẽ phải tìm nguồn thay thế với chi phí cao hơn. Trong bối cảnh nền kinh tế đang giảm tốc, thị trường bất động sản suy yếu và cạnh tranh nội địa gây áp lực giảm phát, cú sốc giá dầu có thể khiến tình hình thêm căng thẳng.
Bắc Kinh đã đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng tái tạo và xe điện trong nhiều năm, nhưng trong ngắn hạn, nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch. Cuộc chiến kéo dài sẽ đặt Trung Quốc vào thế khó: vừa phải đối phó biên lợi nhuận xuất khẩu bị thu hẹp do chiến tranh thương mại, vừa xử lý cú sốc chi phí năng lượng.
Cuộc gặp dự kiến giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump trong vài tuần tới vì thế có thể trở nên căng thẳng hơn.
Nhật Bản và Hàn Quốc: Phụ thuộc sâu sắc
Nhật Bản và Hàn Quốc dễ tổn thương hơn. Nhật nhập hơn 90% dầu qua eo biển Hormuz, trong khi Hàn Quốc phụ thuộc khoảng 70% lượng dầu thô từ Trung Đông.
Tập đoàn vận tải biển Mitsui OSK Lines của Nhật đã tạm dừng hoạt động tại Vịnh Ba Tư sau khi Iran cảnh báo tàu thuyền tránh eo biển. Dù cả hai nước đều có dự trữ lớn – Nhật khoảng 254 ngày, Hàn Quốc hơn 210 ngày – những con số này chỉ là lớp đệm ngắn hạn.
Nếu giá dầu duy trì ở mức cao, cán cân thương mại của hai nền kinh tế vốn đã chi hơn 100 tỷ USD/năm cho nhập khẩu năng lượng sẽ chịu thêm áp lực.
Tại Nhật Bản, lạm phát kéo dài đã bào mòn sức mua hộ gia đình. Các biện pháp hỗ trợ như trợ cấp tiền mặt hay giảm thuế có nguy cơ làm trầm trọng thêm gánh nặng nợ công vốn đã rất cao, đồng thời gây bất ổn thị trường trái phiếu.
Đài Loan: Điểm yếu chiến lược
Đài Loan nhập khẩu hơn 96% năng lượng, phần lớn từ Trung Đông. Khoảng 60% dầu và 1/3 khí tự nhiên hóa lỏng của hòn đảo đi qua eo biển Hormuz.
Điều này khiến Đài Loan đặc biệt nhạy cảm với biến động nguồn cung. Không chỉ là vấn đề nội địa, mà còn mang tính toàn cầu. Các tập đoàn như Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) sản xuất phần lớn chip tiên tiến của thế giới, phục vụ smartphone, xe điện và hệ thống AI. Những nhà máy này phụ thuộc vào nguồn điện ổn định.
Đài Loan có dự trữ dầu đủ dùng khoảng 120 ngày, nhưng khí tự nhiên chỉ đủ khoảng 11 ngày, theo Viện Nghiên cứu Kinh tế Đài Loan. Các công ty công nghệ lớn có máy phát điện dự phòng, song thiết bị này không thể thay thế lưới điện quốc gia trong dài hạn.
Ấn Độ và bài toán địa chính trị
Trước đây, Nga là nguồn cung dầu chính của Ấn Độ. Tuy nhiên, trong một thỏa thuận thương mại gần đây với Mỹ, New Delhi cam kết giảm phụ thuộc vào dầu Nga và chuyển sang nguồn khác, chủ yếu từ Vùng Vịnh.
Điều này đặt Ấn Độ vào thế khó nếu xung đột Trung Đông kéo dài. Tham vọng thương mại của Washington có thể vô tình va chạm với mục tiêu gây sức ép lên Iran.
Cú sốc năng lượng giữa thế cân bằng mong manh
Các nền kinh tế châu Á đã chứng tỏ khả năng thích ứng trước chiến tranh thương mại. Nhưng cú sốc năng lượng khác biệt về bản chất. Nó tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất, vận tải, tiêu dùng và cán cân vãng lai.
Trong khi nhiều nước tích cực chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, quá trình này cần thời gian và nguồn lực. Giá dầu tăng có thể làm chậm tiến trình xanh hóa, bởi lợi nhuận doanh nghiệp bị bào mòn.
Châu Á vì thế đang đứng trước thế lưỡng nan. Dự trữ chiến lược có thể giúp vượt qua vài tháng bất ổn. Nhưng nếu xung đột leo thang hoặc kéo dài, khu vực sẽ phải đối mặt với lựa chọn khó khăn giữa tăng trưởng kinh tế, ổn định tài chính và tính toán địa chính trị.
Sau khi chống chọi với chiến tranh thương mại, các nền kinh tế lớn của châu Á giờ đây phải chuẩn bị cho một phép thử mới mang tên năng lượng.
shared via nytimes,
