Thế giới chờ đợi Eo biển Hormuz mở lại
14/05/26
 |
| Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết so với mức trước chiến tranh, sản lượng dầu từ các nước vùng Vịnh Ba Tư thấp hơn hơn 14 triệu thùng/ngày, khiến lượng dự trữ dầu toàn cầu cạn kiệt với tốc độ kỷ lục. Ảnh: Reuters |
Chừng nào Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải hẹp ngoài khơi bờ biển phía nam Iran chưa được mở lại hoàn toàn, cuộc khủng hoảng năng lượng đang bao trùm kinh tế toàn cầu chưa thể kết thúc. Đây là cảnh báo của Fatih Birol, giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), một trong những nhà kinh tế năng lượng có ảnh hưởng nhất thế giới.
Nhưng dù tuyến đường này thông suốt trở lại, triển vọng phía trước vẫn đầy bất định.
Thứ Ba, trong cuộc phỏng vấn với The New York Times tại Paris, ông Birol cho biết các nỗ lực quốc tế nhằm giảm thiểu tác động từ sự gián đoạn nghiêm trọng trong sản xuất và xuất khẩu dầu khí ở Trung Đông có thể không đủ ngăn tình hình xấu thêm. Cú sốc năng lượng lan mạnh sang nông nghiệp toàn cầu, trong thời gian tới, giá phân bón tăng có nguy cơ đẩy giá lương thực lên cao.
Ông Birol nói: “Giải pháp quan trọng nhất cho vấn đề là mở cửa hoàn toàn và vô điều kiện Eo biển Hormuz. Nhưng hiện tại, chúng ta còn rất xa tình huống đó, và vì vậy, thiệt hại kinh tế vẫn tiếp diễn.”
Cú sốc nguồn cung lịch sử
Trong nhiều tuần qua, ông Birol liên tục cảnh báo về tổn thất sâu rộng từ cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran. IEA nhận định xung đột gây ra “sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu.” Thứ Tư, cơ quan này cho biết, so với mức trước chiến tranh, sản lượng dầu từ các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư đã thấp hơn hơn 14 triệu thùng/ngày, khiến dự trữ toàn cầu bị rút xuống với tốc độ kỷ lục.
Trong những tuần đầu xung đột, trước đà tăng vọt của giá năng lượng, IEA điều phối đợt xuất kho dầu dự trữ lớn nhất trong lịch sử giữa các nước thành viên, với tổng cộng 400 triệu thùng. Ông Birol cho biết, trong tương lai, cơ quan này có thể tiếp tục tổ chức thêm các đợt xả kho.
Khoảng 40 quốc gia cũng đang làm theo một số khuyến nghị của IEA nhằm giảm nhu cầu năng lượng, từ tăng trợ cấp giao thông công cộng đến khuyến khích làm việc tại nhà. Trong bối cảnh nguồn cung bị siết chặt, các biện pháp tiết giảm nhu cầu trở thành phần quan trọng trong bộ công cụ ứng phó khẩn cấp.
IEA đặt trụ sở tại Paris và có khoảng 500 nhân viên, hoạt động như viện nghiên cứu năng lượng toàn cầu, phần lớn được tài trợ bởi các quốc gia được họ tư vấn chính sách. Cơ quan ra đời sau cú sốc dầu mỏ từ lệnh cấm vận dầu Arab năm 1973-74, với vai trò đối trọng với Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC).
An ninh năng lượng trở lại trung tâm
Tương tự cuộc khủng hoảng thập niên 1970 buộc nhiều nền kinh tế xem xét lại sự phụ thuộc vào dầu mỏ, cuộc xung đột hiện nay nhiều khả năng có thể tái định hình lâu dài các dòng chảy năng lượng và liên minh địa kinh tế. Theo ông Birol, nhiều nước bắt đầu cân nhắc không chỉ giá cả, mà cả an ninh nguồn cung khi chọn nơi mua nhiên liệu.
Ông cho biết các nhà xuất khẩu Trung Đông cần nhiều thời gian phục hồi hình ảnh nhà cung cấp đáng tin cậy. Cùng lúc, ông cố gắng thúc giục các quốc gia khác, trong đó có Canada, tăng xuất khẩu. Brazil và Australia cũng có thể làm điều đó theo thời gian, nhất là nếu các nước châu Á tìm nguồn cung mới.
Ông Birol nói: “Các ưu tiên về an ninh năng lượng sẽ chi phối chính sách năng lượng trong vài năm tới”. Các nước sẽ tìm cách tăng sản lượng nội địa nhiều nhất có thể. Nguồn cung bổ sung không chỉ đến từ năng lượng tái tạo, mà còn từ hạt nhân và than đá.
Dấu hiệu tái sắp xếp dần xuất hiện. Tuần này, Nigeria đề nghị tăng cường quan hệ với IEA và trở thành “quốc gia liên kết”, qua đó hợp tác với các thành viên khác về an ninh năng lượng, dữ liệu và chính sách. Đây là lần đầu tiên một thành viên OPEC – tổ chức do Ả rập Saudi chi phối đề nghị tham gia mạng lưới IEA theo hình thức này.
IEA cũng tích cực xây dựng quan hệ với Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE), nước gần đây rời OPEC sau gần sáu thập niên là thành viên. Thứ Tư, ông Birol cho biết đã trao đổi với Sultan Al Jaber, một bộ trưởng đồng thời là lãnh đạo công ty dầu khí nhà nước, về “các hướng đi nhằm xây dựng quan hệ thể chế” giữa UAE và IEA.
Trung Quốc có vị thế khác
Tuần này, tổng thống Trump mô tả lệnh ngừng bắn với Iran là “thoi thóp”. Trung Quốc, quốc gia mua dầu Iran lớn nhất, cho đến nay chưa hỗ trợ Iran, cũng chưa đưa ra kế hoạch mở lại Eo biển Hormuz.
Dù nhiều nền kinh tế châu Á phụ thuộc nặng vào dầu khí đi qua eo biển này, ông Birol nhận xét Trung Quốc ở vị thế có khả năng chống chịu tốt. Hơn một nửa doanh số ô tô mới tại Trung Quốc là xe điện. ông nhận định:“ Điều này không xuất phát từ tham vọng môi trường, đây là chính sách an ninh năng lượng.”
Trung Quốc cũng có 1,2 tỷ thùng dầu dự trữ, tương đương tổng mức dự trữ của toàn bộ thành viên IEA cộng lại. Ông nói: “Tôi rất hy vọng hội nghị thượng đỉnh giữa lãnh đạo hai nền kinh tế lớn sẽ bàn đến vấn đề an ninh năng lượng, vì lợi ích của hai nước, của châu Á và toàn thế giới,”
Châu Á trước cú thức tỉnh
ông Birol nói: “Với châu Á, cuộc khủng hoảng là ‘hồi chuông cảnh tỉnh lớn’”. Khu vực vốn là động lực của kinh tế toàn cầu cần phải xem lại chiến lược năng lượng sau khi trở nên quá phụ thuộc vào Trung Đông. Hiện châu Á mua khoảng 90% lượng khí tự nhiên hóa lỏng Trung Đông sản xuất.
Điều này có thể khiến than đá được sử dụng nhiều hơn, và trở thành diễn biến đáng lo đối với nỗ lực toàn cầu nhằm rời xa các nhiên liệu hóa thạch gây biến đổi khí hậu.
Đồng thời, ông Birol dự báo xe điện sẽ tăng trưởng rất mạnh, kéo theo tác động lớn với ngành sản xuất ô tô. Trong bối cảnh đó, xe Trung Quốc có thể tiếp tục bào mòn vị thế thống trị của các thương hiệu Nhật Bản và Hàn Quốc.
Nhiên liệu bay tiếp tục trở thành điểm nghẽn
Một rủi ro khác chưa được giải tỏa là nhiên liệu hàng không. Ông Birol nói: “Tôi luôn xem nhiên liệu hàng không là thách thức nghiêm trọng”. Trước đó, ông từng dự báo châu Âu có thể cạn nhiên liệu bay trong sáu đến tám tuần nếu không tìm được nguồn cung thay thế.
ông khẳng định: “Tôi không ngạc nhiên nếu việc cắt giảm chuyến bay tiếp tục và giá vé tăng lên, tình hình vẫn rất nghiêm trọng về nguồn cung nhiên liệu hàng không.”
shared via nytimes,
