Nợ công Mỹ vượt quy mô nền kinh tế, Washington vẫn thờ ơ
14/05/26
 |
| Tại Quốc hội, phản ứng với nợ công của Mỹ dường như khá im lặng, bất chấp nhiều năm lo ngại của các thành viên Đảng Cộng hòa, đặc biệt là về sự cần thiết phải kiềm chế chi tiêu ngân sách. Ảnh: Kenny Holston |
Tuần trước, chính phủ Mỹ nhận được tín hiệu đáng lo ngại, quy mô nợ liên bang có thể đã vượt tổng sản lượng kinh tế cả nước. Theo các ước tính ban đầu, đây là trường hợp mất cân đối hiếm gặp, từng chỉ xuất hiện trong những hoàn cảnh đặc biệt như giai đoạn đại dịch và sau Thế chiến II. Nhưng tại Washington, cột mốc này gần như không tạo ra phản ứng đáng kể. Rất ít nhà hoạch định chính sách công khai thừa nhận đây là cảnh báo mới về tình trạng tài khóa yếu đi của chính phủ Mỹ.
Vấn đề cốt lõi vốn đã được ghi nhận từ lâu. Nợ Mỹ tăng mạnh vì chi tiêu liên bang vượt xa nguồn thu thuế, trong khi dân số già đi nhanh chóng làm tăng chi phí cho các chương trình của chính phủ. Nỗi lo của các nhà kinh tế là Mỹ đang tiến dần tới cuộc khủng hoảng tài khóa, khi nợ lớn đến mức chính phủ ngày càng khó chi trả lãi vay đang tăng. Tuy nhiên, các cảnh báo này nhiều năm qua vẫn không đủ sức buộc Washington thay đổi hướng đi.
Nợ vượt GDP, tín hiệu cảnh báo biểu tượng
Theo hồ sơ liên bang, trong tháng 3, tổng nợ công do công chúng nắm giữ của Mỹ đạt khoảng 31.260 tỷ USD. Trong khi đó, GDP danh nghĩa, tức quy mô sản lượng tính theo giá hiện hành, đạt 31.210 tỷ USD trong 12 tháng, kết thúc vào tháng 3, theo dữ liệu được công bố tuần trước và phân tích của Ủy ban Vì một Ngân sách Liên bang Có trách nhiệm, tổ chức ủng hộ giảm thâm hụt.
Như vậy, tỷ lệ nợ/GDP đã nhích lên trên 100%. Lần gần nhất điều này xảy ra chỉ trong một giai đoạn ngắn năm 2020, khi đại dịch làm nền kinh tế suy sụp và chính phủ phải chi hàng nghìn tỷ USD cứu trợ khẩn cấp.
Marc Goldwein, Phó Chủ tịch cấp cao của ủy ban, cho rằng cột mốc này có ý nghĩa biểu tượng mạnh. Nếu nợ tiếp tục tăng nhanh hơn nền kinh tế, chi phí vay của chính phủ sẽ ngày càng đắt đỏ, vì nhà đầu tư đòi lợi suất cao hơn để mua trái phiếu Mỹ. Khi đó, nền kinh tế có thể rơi vào vòng xoáy nợ, nơi lãi vay tăng khiến chính phủ phải vay nhiều hơn, khiến chi phí vay cao hơn.
Trên Đồi Capitol, phản ứng khá mờ nhạt, dù phe Cộng hòa nhiều năm qua thường nhấn mạnh nhu cầu thắt chặt tài khóa. Dân biểu Jodey Arrington, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Hạ viện thuộc Đảng Cộng hòa, gọi mức nợ mới là “đèn đỏ nhấp nháy” với nền kinh tế, nhưng cũng thừa nhận cả hai đảng đều có trách nhiệm khi “mộng du bước xuống vách đá”.
Chính quyền Trump cũng không trực tiếp bình luận về việc nợ vượt GDP. Kush Desai, người phát ngôn Nhà Trắng nói tình hình tài khóa đã cải thiện dưới thời Trump, nhờ các nỗ lực cắt “lãng phí, gian lận và lạm dụng” trong chi tiêu liên bang.
Chính sách của Trump có thể làm bài toán khó hơn
Các nhà kinh tế không cho rằng Mỹ đang đối mặt thảm họa tức thì. Nếu tăng trưởng tăng tốc và chi tiêu chậm lại, bức tranh tài khóa có thể bớt căng trong ngắn hạn. Trong ba tháng đầu năm, kinh tế Mỹ tăng trưởng khoảng 2% tính theo năm. Các cố vấn của Trump từ lâu nói tăng trưởng sẽ tăng tốc nhờ chương trình nghị sự của tổng thống và các xu hướng mới như trí tuệ nhân tạo, dù chiến tranh với Iran đã khiến một số chuyên gia hạ kỳ vọng.
Tuy vậy, rủi ro vẫn lớn. Trong sáu tháng đầu năm tài khóa hiện tại, thâm hụt ngân sách liên bang đã giảm. Nhưng chính quyền Trump ước tính mức thâm hụt cả năm tài khóa 2026 vẫn có thể lên khoảng 2.000 tỷ USD, thậm chí tăng so với năm ngoái.
Trong năm qua, dù nắm đa số tại Quốc hội, Đảng Cộng hòa gần như không cắt giảm được nhiều chi tiêu. Những khoản tiết kiệm nhỏ đạt được dùng để bù một phần cho chi phí cắt giảm thuế của Trump. Gói giảm thuế này dự kiến vẫn làm tăng nợ thêm hơn 4.000 tỷ USD trong những năm tới.
Bài toán còn phức tạp hơn vì chính phủ Mỹ bắt đầu hoàn trả hàng tỷ USD thu được từ các mức thuế toàn cầu của Trump, vốn từng được quảng bá là công cụ kinh tế then chốt nhưng nay bị coi là bất hợp pháp. Các khoản hoàn trả đầu tiên dự kiến tới tay doanh nghiệp trong tuần tới. Cùng lúc, Washington phải đối mặt với chi phí tiềm tàng rất lớn từ cuộc chiến Iran.
Lãi suất trái phiếu và nguy cơ lan ra nền kinh tế
Trước khi nợ vượt GDP, ba hãng xếp hạng tín nhiệm lớn đều đã hạ bậc tín nhiệm của Mỹ, viện dẫn các ràng buộc tài khóa kéo dài và chưa được giải quyết. Mối lo lớn là nếu nợ không được kiểm soát, nhà đầu tư sẽ yêu cầu mức lợi tức cao hơn khi nắm giữ trái phiếu chính phủ Mỹ. Điều này khiến Washington phải vay với chi phí đắt hơn.
Dưới thời Trump, lợi suất trái phiếu Mỹ đã nhiều lần tăng, gần đây nhất do chiến tranh Iran. Trong tuần này, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm có lúc lên khoảng 5% trước khi hạ nhiệt. Chi phí đó không chỉ là vấn đề của Bộ Tài chính Mỹ. Khi lợi suất trái phiếu chính phủ tăng, lãi suất vay của người tiêu dùng và doanh nghiệp cũng thường tăng theo.
Joe Seydl, chuyên gia kinh tế thị trường cao cấp tại J.P. Morgan Private Bank, nói mức nợ hiện nay đã tạo áp lực tăng lên lãi suất và có tác động kinh tế thực. Tuy vậy, ông cũng nhấn mạnh tình hình chưa dẫn tới cuộc khủng hoảng tài khóa.
Trong báo cáo thường niên tháng 2, Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO), dự báo nợ liên bang do công chúng nắm giữ sẽ vượt tốc độ tăng trưởng kinh tế trong năm nay và tiếp tục xấu đi. Cơ quan này ước tính nợ công Mỹ cuối năm 2036 sẽ tăng lên 120% GDP. Nếu điều này xảy ra, CBO cảnh báo rủi ro khủng hoảng tài khóa sẽ tăng, làm suy giảm niềm tin vào đồng USD và hạn chế khả năng Quốc hội phản ứng với các biến cố bất ngờ, thúc đẩy kinh tế hoặc tăng cường quốc phòng.
Một số nước như Nhật Bản, Hy Lạp và Italy cũng có nợ vượt sản lượng hằng năm. Nhưng nền kinh tế các quốc gia này không lớn như Mỹ, đồng tiền của họ không giữ vai trò trung tâm trong hệ thống tài chính toàn cầu như đồng USD.
Hai đảng cùng né các quyết định khó
Tại Washington, cảnh báo từ CBO chủ yếu tạo ra công kích chính trị qua lại hơn là hành động thực chất. Cả hai đảng từ lâu đều tránh xử lý các điểm căng lớn nhất trong ngân sách, đặc biệt là tương lai tài chính của Medicare và Social Security.
Năm ngoái, hai đảng thậm chí hiếm hoi đồng thuận trong việc bác nhiều nỗ lực cắt chi tiêu của Trump, nhằm bảo vệ các chương trình giáo dục, y tế, lao động và xã hội phục vụ hàng triệu gia đình. Điều này thúc đẩy Nhà Trắng tìm cách tự cắt các chương trình bằng các biện pháp có thể vướng pháp lý.
Trong khi đó, Đảng Cộng hòa dưới thời Trump vẫn làm nợ tăng thêm, chủ yếu thông qua gói cắt giảm thuế. William McBride, Kinh tế trưởng của Tax Foundation, tổ chức thường ủng hộ thuế thấp, nói các đợt giảm thuế có thể đã “đẩy nhanh điều không thể tránh”, đưa những mức nợ cao và nguy hiểm đến sớm hơn vài năm.
Vấn đề còn có thể nặng hơn nếu Trump theo đuổi kế hoạch tăng mạnh chi tiêu quân sự. Từ năm tài khóa tới, tổng thống muốn ngân sách quốc phòng lên gần 1.500 tỷ USD, mức tăng lớn nhất lịch sử hiện đại. Sau khi tuyên chiến với Iran, ông còn gợi ý chính quyền có thể xin thêm tiền cho cuộc xung đột này.
Nếu khoản tăng cho Lầu Năm Góc trở thành một phần thường trực của ngân sách mà không có nguồn tài trợ tương ứng, nợ công Mỹ sẽ chịu sức ép lớn hơn. Khi đó, không chỉ các nhà kinh tế hay tổ chức xếp hạng tín nhiệm chú ý. Như McBride cảnh báo, thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ cũng sẽ nhận ra điều đó.
shared via nytimes,
