Bắc Kinh muốn người dân giữ tiền ở trong nước
17/06/26
 |
| Ảnh: Dongyan Xu |
Bức tường mới quanh tiền bạc
Từ lâu, Bắc Kinh đã dựng nhiều bức tường giữa người dân Trung Quốc và thế giới bên ngoài. “Vạn lý tường lửa” chặn dòng thông tin; kiểm soát hộ chiếu và lệnh cấm xuất cảnh hạn chế đi lại. Nhưng tiền bạc từng là ngoại lệ.
Trong thỏa thuận ngầm giữa nhà nước và người dân, các giới hạn chính trị có thể được chấp nhận, miễn các gia đình vẫn có khoảng tự do tích lũy, bảo vệ và âm thầm đa dạng hóa tài sản. Thỏa thuận đó đang rạn nứt.
Hai năm qua, người dân Trung Quốc ngày càng đầu tư vào chứng khoán nước ngoài, nhất là thị trường Mỹ. Gần đây, Bắc Kinh bắt đầu đóng các kênh không chính thức nối hộ gia đình với thị trường vốn toàn cầu. Chính quyền yêu cầu trong hai năm, một số công ty môi giới ở Hong Kong và Singapore, vốn có nhiều khách hàng đại lục, phải đóng dần các tài khoản này. Các quy định về đầu tư ra nước ngoài cũng được mở rộng lần đầu tiên bao trùm cả cá nhân, kèm đe dọa tịch thu những khoản “lợi bất hợp pháp” được định nghĩa mơ hồ.
Tại Hong Kong, cửa ngõ lâu đời của nhà đầu tư đại lục ra thế giới, ngân hàng và công ty môi giới siết điều kiện mở tài khoản. Một số công ty nói với khách hàng họ có thể bán cổ phiếu Mỹ nhưng không được mua thêm. RedNote, ứng dụng mạng xã hội Trung Quốc, thông báo trấn áp các bài viết hướng dẫn mở tài khoản giao dịch cổ phiếu Mỹ.
Vì sao dòng tiền muốn ra ngoài
Bắc Kinh tìm cách huy động của cải tư nhân phục vụ chiến lược nhà nước về tự chủ công nghệ và “phục hưng dân tộc”. Tháng 1, trong bài phát biểu lớn, Chủ tịch Tập Cận Bình nói tự do tài chính phải đặt dưới an ninh quốc gia; Trung Quốc phải đề phòng rủi ro từ mở cửa và cả những rủi ro bị đối thủ địa chính trị “cố ý tạo ra”.
Căng thẳng Mỹ – Trung cũng thu hẹp cơ hội của nhà đầu tư Trung Quốc. Tuần trước, SpaceX loại nhà đầu tư Trung Quốc khỏi đợt IPO kỷ lục. Nhưng Bắc Kinh dựng tường tài chính đúng lúc người dân có nhiều lý do nhất để tìm nơi sinh lời tốt hơn cho tiền tiết kiệm.
Ở Mỹ, cổ phiếu và trái phiếu là kênh mặc định cho tiết kiệm dài hạn. Tại Trung Quốc, nhà đầu tư cá nhân thường né thị trường cổ phiếu A-share, xem đây là nơi đầu cơ chịu ảnh hưởng của chính sách, tin đồn và can thiệp bất ngờ của nhà nước. Thị trường này có nhiều biệt danh, trong đó có “máy xay thịt”.
Trong hai thập niên, tầng lớp trung lưu Trung Quốc đổ tiền vào bất động sản. Nhà không chỉ để ở, còn là kế hoạch hưu trí, quỹ học đại học và tài sản cho con cháu. Theo khảo sát năm 2020 của ngân hàng trung ương Trung Quốc, gần 1/3 hộ gia đình đô thị sở hữu hai căn hộ, hơn 10% sở hữu từ ba căn trở lên.
Năm 2021, sau khi thị trường nhà đất sụp đổ, niềm tin vào tài sản nền tảng ấy lung lay. Người Trung Quốc, vốn tiết kiệm nhiều vì mạng lưới an sinh mỏng, càng phòng thủ hơn. Đến cuối năm 2025, tiền gửi ngân hàng của hộ gia đình đạt tương đương 24.400 tỷ USD, gần gấp ba sau một thập niên.
Lợi suất thấp và áp lực giữ vốn
Vấn đề là số tiền ấy sinh lời ngày càng kém. 3/4 tiết kiệm hộ gia đình nằm trong tiền gửi có kỳ hạn, nhưng lãi suất đã giảm còn khoảng 1%. Trong khi đó, tài khoản tiết kiệm lợi suất cao tại Mỹ có thể trả tới khoảng 4%. Cùng lúc, thị trường chứng khoán Mỹ tiếp tục tăng. Với tầng lớp trung lưu am hiểu tài chính, thị trường nước ngoài trở thành hàng rào phòng vệ trước tăng trưởng chậm, bất định chính trị và lợi suất nội địa suy yếu.
Năm 2025, Viện Tài chính Quốc tế, hiệp hội có trụ sở tại Washington, ước tính dòng vốn cư dân chảy ra khỏi Trung Quốc đạt 809 tỷ USD, mức cao nhất từng ghi nhận. Cùng năm, theo Boston Consulting Group, Hong Kong vượt Thụy Sĩ trở thành trung tâm quản lý tài sản xuyên biên giới lớn nhất thế giới, một phần nhờ dòng tiền từ đại lục.
Nhưng Bắc Kinh ngày càng xem dòng của cải ấy là thiếu tinh thần yêu nước. Hồ Tích Tiến, cựu tổng biên tập Global Times và là tiếng nói thân chính quyền nổi bật, viết trên Weibo về các biện pháp mới phục vụ “lợi ích tổng thể của xã hội Trung Quốc”. Theo ông, nếu nhà đầu tư mua thêm cổ phiếu A và bớt mua cổ phiếu Mỹ, hoặc bớt vội bán nhà ở Trung Quốc để mua bất động sản phương Tây, tác động chung sẽ tích cực.
Giữ tiết kiệm ở trong nước và lãi suất thấp là điều sống còn với Bắc Kinh. Chính quyền địa phương, vốn nợ nần lớn, đang tái cơ cấu nợ và dựa vào nguồn vốn nội địa rẻ nhằm giảm gánh lãi vay, hiện ngốn khoảng 1/5 doanh thu. Đồng thời, tiền tiết kiệm trong nước tài trợ cho các khoản đầu tư khổng lồ vào hạ tầng, robot, bán dẫn và các ngành được coi là then chốt cho tự chủ và an ninh quốc gia.
Nhưng đó không phải nơi các nhà đầu tư tinh vi muốn ở lại. Một nhân viên công nghệ họ Xu cho biết từ năm 2023, ông chuyển vào tài khoản môi giới Mỹ ở mức cao nhất trong giới hạn luật Trung Quốc cho phép. Giờ đây, trước các rào cản tài chính mới, câu hỏi ông đặt ra trở nên gai góc hơn: “Tiền còn là của tôi không?”
shared via nytimes,
