Trung Quốc hưởng lợi tương đối từ khủng hoảng eo Hormuz
30/06/26
 |
| Nhà máy của hãng sản xuất ô tô điện Zeekr tại Ninh Ba, Trung Quốc. Nguồn lực dồi dào giúp Bắc Kinh tránh được những ảnh hưởng tồi tệ nhất từ cuộc chiến ở Iran. Ảnh: Qilai Shen |
Cú sốc năng lượng làm lệch cán cân châu Á
Chiến tranh tại Iran và việc eo biển Hormuz gần như bị đóng gây tổn thất kinh tế nặng cho nhiều quốc gia. Nhiều ngành công nghiệp rơi vào khó khăn khi giá năng lượng, phân bón và hóa chất tăng mạnh. Nhưng cuộc khủng hoảng này cũng có thể mang lại cho Trung Quốc lợi thế cạnh tranh tương đối.
Dù cú sốc năng lượng và gián đoạn chuỗi cung ứng từ chiến tranh cũng tạo sức ép với Trung Quốc, nước này phần lớn tránh được làn sóng lạm phát và những hệ quả kinh tế – chính trị dây chuyền mà nhiều nền kinh tế khác phải đối mặt. Thứ Hai, theo báo cáo công bố của The Asia Group, công ty tư vấn có trụ sở tại Washington, nguyên nhân nằm ở dự trữ dầu khí và nguồn cung năng lượng sạch của Trung Quốc. Những yếu tố này giúp Bắc Kinh hấp thụ cú sốc tốt hơn và củng cố vị thế của Trung Quốc như điểm đến sản xuất cạnh tranh.
Báo cáo xem xét tác động của gián đoạn tại eo Hormuz đối với kinh tế và chính trị châu Á, đưa ra kết luận cuộc khủng hoảng cho thấy khả năng của Bắc Kinh trong việc dùng giá cả, kiểm soát xuất khẩu, trợ cấp và tỷ giá được quản lý nhằm giảm chấn động kinh tế. Đồng thời các gián đoạn do Mỹ khơi mào giúp Trung Quốc tự quảng bá như đối tác ổn định hơn, đồng thời thúc đẩy nhu cầu toàn cầu đối với công nghệ năng lượng sạch như pin mặt trời, pin lưu trữ và xe điện, những ngành Trung Quốc đang thống trị.
Kurt Campbell, chủ tịch kiêm đồng sáng lập The Asia Group và cựu thứ trưởng Ngoại giao Mỹ dưới thời Biden, nói: “Khó mà không đi tới kết luận Trung Quốc là bên thắng”.
Hormuz không chỉ là dầu
Trong ba tháng qua, gián đoạn sản xuất và vận tải năng lượng do chiến tranh tại Iran đẩy giá dầu khí toàn cầu lên cao. Châu Á, trung tâm sản xuất lớn nhất thế giới, đặc biệt phụ thuộc vào Trung Đông về năng lượng và sản phẩm công nghiệp. Khu vực này nhận 80% dầu và 90% khí tự nhiên qua eo Hormuz.
Nhưng tác động không dừng ở thị trường năng lượng. Chiến tranh còn cản trở sản xuất và vận chuyển một số sản phẩm thiết yếu: naphtha dùng để sản xuất nhựa và hóa chất; helium dùng trong nhà máy bán dẫn và máy chụp cộng hưởng từ; sulfur cần cho tinh luyện đồng, nickel và các khoáng sản quan trọng trong pin xe điện và hệ thống điện.
Chính quyền Trump tuyên bố đã đạt được m thỏa thuận hòa bình, và giao thông qua eo Hormuz từng có dấu hiệu phục hồi. Tuy nhiên, vài ngày gần đây,lại xuất hiện các cuộc tấn công và đe dọa mới. Dù lệnh ngừng bắn quay lại đúng hướng, nhiều nhà phân tích nhận định hậu quả chiến tranh sẽ còn kéo dài. Nguy cơ eo biển bị đóng trở lại hoặc tàu thuyền bị tấn công có thể làm chi phí bảo hiểm tăng và khuyến khích doanh nghiệp tìm các tuyến đường dài hơn, đắt hơn nhằm tránh Hormuz.
Tại Trung Quốc, các nhà máy sản xuất hóa chất, kim loại và sợi tổng hợp vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn sulfur, helium và naphtha nhập khẩu qua eo Hormuz. Nhưng nước này tránh được phần lớn tác động từ giá năng lượng toàn cầu tăng bằng cách dùng dự trữ năng lượng, áp hạn chế xuất khẩu và đặt hạn ngạch cho các nhà máy lọc dầu.Trong tháng 5, nhập khẩu dầu của Trung Quốc giảm hơn 30% so với cùng kỳ năm trước, để lại lượng dầu lớn trên thị trường toàn cầu cho các nước khác mua.
Các đối thủ khu vực chịu sức ép lớn hơn
Theo báo cáo, gián đoạn chuỗi cung ứng hiện nay tạo thách thức nghiêm trọng hơn nhiều cho các nền kinh tế châu Á khác. Báo cáo sử dụng AI mô hình hóa nhiều kịch bản về cách chính phủ, doanh nghiệp và các chủ thể khác phản ứng trước các diễn biến khác nhau tại eo Hormuz.
Ở Ấn Độ, giá phân bón, nhiên liệu và thực phẩm tăng khiến phe đối lập gia tăng áp lực lên chính phủ. Chi phí phân bón cao, cộng với triển vọng mùa mưa yếu, có thể đè nặng lên hơn 40% lực lượng lao động Ấn Độ làm việc ngành trong nông nghiệp.
Tại Nhật Bản, trợ cấp nhiên liệu tương đương khoảng một nửa ngân sách quốc phòng. Giá năng lượng cao hơn có thể làm tăng thêm áp lực tài khóa. Giá và tình trạng thiếu hụt nhôm, naphtha – những nguyên liệu dùng trong sản xuất phụ tùng ô tô khiến các hãng xe Nhật phải cắt giảm và trì hoãn sản xuất.
Tác động chính trị và kinh tế còn rõ hơn ở Đông Nam Á, nơi nhiều quốc gia là nước nhập khẩu ròng năng lượng. Các chính phủ phải vay khẩn cấp và kéo dài trợ cấp để giảm sốc cho nền kinh tế. Philippines chứng kiến đình công lao động và tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia. Tại Indonesia, các nhà sản xuất nickel thiếu axit sulfuric phải cắt giảm sản lượng, trong khi du lịch Bali suy giảm vì giá vé máy bay tăng.
Trong cú sốc năng lượng ấy, nhiều nước Đông Nam Á tìm tới Trung Quốc mua pin mặt trời, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin và xe điện. Xuất khẩu các sản phẩm này của Trung Quốc đã tăng vọt. Khủng hoảng cũng có thể làm suy yếu nhận thức về sức cạnh tranh sản xuất của Đông Nam Á, từ đó làm chậm xu hướng các công ty rời Trung Quốc để đặt nhà máy tại các thị trường khác.
Lợi thế của Bắc Kinh chưa phải chiến thắng tuyệt đối
Tác động của việc eo Hormuz bị đóng đối với Mỹ hạn chế hơn nhiều nhờ năng lực sản xuất năng lượng trong nước. Tuy nhiên, báo cáo cho rằng khủng hoảng vẫn có thể gây hậu quả tiêu cực với một số lĩnh vực như AI. Chuỗi cung ứng châu Á đang chịu sức ép trong các ngành sản xuất bán dẫn, máy biến áp, hệ thống năng lượng, đồng và nhiều vật liệu phục vụ xây trung tâm dữ liệu tại Mỹ.
Câu hỏi lớn nhất hiện nay là cuộc khủng hoảng kéo dài bao lâu. Ông Campbell nhận xét tác động lên nhiều quốc gia và chuỗi cung ứng “sâu và lớn”, và có thể xấu đi nếu khủng hoảng tiếp diễn. Nhật Bản, Hàn Quốc và một số quốc gia khác đã dùng cạn nhiều phần dự trữ từng giúp họ chống đỡ cú sốc kinh tế ban đầu.
ông Campbell nói: “Ở nhiều năng lực, từ nhiên liệu máy bay đến nhiều loại dầu diesel, về cơ bản chúng ta gần như chạy đến cạn”.
Vì vậy, Trung Quốc không miễn nhiễm trước khủng hoảng Hormuz. Nhưng so với nhiều đối thủ châu Á, Bắc Kinh bước vào cú sốc với kho dự trữ lớn hơn, công cụ chính sách mạnh hơn và vị thế thống trị trong các ngành năng lượng sạch được săn đón hơn. Trong cuộc khủng hoảng bóc trần sự mong manh của chuỗi cung ứng khu vực, đó là lợi thế đáng kể.
shared via nytimes,
