Trung Quốc muốn “bóp nghẹt” công nghiệp Ấn Độ
24/09/25
 |
| Đầu tư sản xuất của Trung Quốc từ năm 2019–2024 |
Vì sao Bắc Kinh lo sợ đối thủ duy nhất trong tương lai
Trong khi nước Mỹ dưới thời Tổng thống Trump tự làm suy yếu vai trò của mình trong nền kinh tế toàn cầu, phần còn lại của thế giới vẫn tiếp tục toàn cầu hóa. Nếu thập niên 2000 “toàn cầu hóa” đồng nghĩa với việc chuyển nhà máy sang Trung Quốc, thì giai đoạn ấy đã chấm dứt: FDI vào Trung Quốc rơi tự do, các tập đoàn đang tìm đường rút. Lý do: chi phí lao động tăng, thị trường trong nước ngày càng khép kín, và tâm lý “giảm rủi ro” trước nguy cơ xung đột.
Nhưng Trung Quốc không hề rút lui. Họ đang chuyển vai từ điểm đến FDI thành nguồn FDI. Một loạt công ty Trung Quốc đua nhau xây nhà máy và văn phòng ở nước ngoài, vừa để né thuế, vừa để tiếp cận thị trường.
Làn sóng “go global” của doanh nghiệp Trung Quốc
Hiện tượng này đã rõ rệt. Họ dựng nhà máy tại EU, Brazil, chọn các “quốc gia cầu nối” như Mexico, Việt Nam, hay tận dụng Morocco – có hiệp định thương mại cả với Mỹ lẫn EU. Nhiều nước đang phát triển và cả giàu có đều chào đón vì kỳ vọng có thêm việc làm và công nghệ.
Số liệu bề mặt có thể đánh lừa: theo Rhodium Group, nhiều “FDI ra” chỉ là “phantom FDI” – doanh nghiệp Trung Quốc giữ tiền ở ngoài rồi ghi nhận như đầu tư. Tổng giá trị công bố dự án FDI cũng thấp hơn giữa thập niên 2010. Nhưng bên trong là sự dịch chuyển chất: từ M&A (mua công ty ở Âu–Mỹ–Nhật để lấy công nghệ và chỗ đứng) sang greenfield FDI (xây mới từ đầu).
Từ năm 2022, greenfield FDI bùng lên, đặc biệt ở mảng ô tô và năng lượng. BYD và các hãng pin xe điện dẫn đầu. Ưu điểm: tạo nhà máy mới, việc làm mới, công nghệ mới cho nước sở tại – thay vì chỉ đổi chủ sở hữu. Greenfield thường chọn các nước đang phát triển vì mục tiêu giảm chi phí.
Đây là logic “đàn ngỗng bay” quen thuộc: khi chi phí nội địa tăng, sản xuất bay sang vùng rẻ hơn. Trung Quốc từng là bến đỗ; giờ đến lượt Việt Nam, Indonesia, Morocco. Lợi thế nữa là hàng sản xuất tại chỗ tránh thuế, hiểu thị trường nhanh hơn, chi phí vận chuyển thấp hơn.
Về tổng thể, làn sóng đầu tư ra của Trung Quốc có lợi: giúp Indonesia, Morocco công nghiệp hóa, và đa dạng hóa các nền kinh tế trung bình như Brazil, Mexico, Thổ Nhĩ Kỳ, Thái Lan.
Ngoại lệ lớn: Ấn Độ
Nhưng có một quốc gia Trung Quốc không muốn “chăm bón”: Ấn Độ. Theo nhiều nguồn tin, Bắc Kinh ngăn doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư vào Ấn Độ hoặc đưa thiết bị và kỹ sư sang đây. Cụ thể:
- Foxconn bị hạn chế đưa máy móc và nhân công Trung Quốc vào nhà máy Ấn Độ. Một số công nhân bị gọi về.
- Các hãng điện tử Trung Quốc khác cũng bị “chặn cửa”.
- Doanh nghiệp xe hơi Trung Quốc được chỉ thị không đầu tư ở Ấn Độ.
- Xuất khẩu thiết bị năng lượng mặt trời sang Ấn Độ bị phong tỏa.
- Máy khoan hầm do Đức sản xuất tại Trung Quốc để gửi sang Ấn Độ cũng bị ùn lại ở hải quan.
Nguyên nhân một phần là vì xung đột biên giới và “đòn ăn miếng trả miếng” chính trị. Nhưng sâu xa hơn: Bắc Kinh không muốn nuôi lớn đối thủ duy nhất có thể sánh ngang về quy mô dân số.
Ấn Độ: bước tiến đầu tiên trên con đường “Trung Quốc 2.0”?
Ấn Độ hiện là nước đông dân nhất thế giới, GDP tăng nhanh: 9,2% (2023), 6,5% (2024) – cao hơn hẳn Trung Quốc. Họ đang cố trở thành “China +1” trong chiến lược của phương Tây. Những bước đi quan trọng:
- Apple mở rộng sản xuất iPhone tại Ấn Độ, gồm cả mẫu cao cấp nhất.
- Xuất khẩu chế tạo của Ấn Độ tăng vọt: năm 2021 mới bằng 1/10 Trung Quốc, nhưng vượt tất cả các thị trường mới nổi khác trừ Mexico, Việt Nam.
- Điện tử bùng nổ: xuất khẩu tăng gấp 3 lần từ năm 2018, đạt 23 tỷ USD. Thị phần sản xuất smartphone toàn cầu từ 9% (2016) lên 19% (2025 dự kiến).
- FDI vào Ấn Độ bình quân 42 tỷ USD/năm (2020–2022), gấp đôi so với một thập niên trước.
Dù vậy, Ấn Độ vẫn vướng chính sách chưa tối ưu: thuế nhập linh kiện cao làm khó mô hình lắp ráp kiểu Trung Quốc thập niên 2000. Nhưng hạ tầng đã cải thiện mạnh, và “băng đỏ” quan liêu đang được gỡ bỏ phần nào.
Điều hấp dẫn nhất với doanh nghiệp toàn cầu: quy mô thị trường nội địa. Với 1,5 tỷ dân, nhu cầu hàng “khá tốt” (good-enough goods) khổng lồ. Khi sản lượng tăng, chi phí đơn vị giảm, năng lực cạnh tranh toàn cầu càng mạnh. Khác với Trung Quốc, Ấn Độ không có động cơ “đuổi cổ” MNCs sau khi học xong công nghệ.
Nỗi sợ Trung Quốc
Đây chính là điều khiến Bắc Kinh cảnh giác. Nếu FDI ồ ạt vào, Ấn Độ sẽ lặp lại chu trình Trung Quốc: ban đầu lắp ráp giá rẻ, rồi dần leo chuỗi giá trị, tiến tới R&D và thương hiệu riêng. Hệ quả: Ấn Độ không chỉ là “nhà máy dự phòng” mà thành đối thủ trực diện.
Ký ức còn đó: giai đoạn 2007–2012, khi các kỹ sư Hàn, Đức làm việc ở Trung Quốc, họ biết mình đang “đào tạo đối thủ”. Giờ kỹ sư Trung Quốc tại Ấn Độ cũng có cảm giác ấy. Một kỹ sư nói: “Nếu chúng tôi không sang, sẽ có người khác. Đây là thủy triều lịch sử, không ai cản nổi.”
Từ góc nhìn chiến lược, Bắc Kinh muốn một trật tự toàn cầu mới: sản xuất giá trị cao ở Trung Quốc, lắp ráp giá rẻ rải ra các nước khác, còn Ấn Độ bị giữ ở mức “dịch vụ phụ thuộc”.
Liên minh nào cho Ấn Độ?
Ấn Độ không chấp nhận kịch bản đó. Họ có đồng minh là Đức, Nhật, Hàn, Pháp – các cường quốc không muốn thế giới bị “Trung Quốc hóa”.
Lý tưởng nhất, Mỹ sẽ là đối tác then chốt. Nhưng trong giai đoạn Washington hướng nội, Ấn Độ phải xoay trục sang châu Âu, Đông Bắc Á, Canada, Úc – ký FTA, hạ thuế linh kiện nhập, tiếp tục giảm rào cản kinh doanh, mở cửa đón thêm FDI. Đây là cách tích hợp vào khối các nước giàu “không muốn Trung Quốc thống trị”.
Dù Mỹ thoái lui và Trung Quốc “kìm hãm”, sức hút tự nhiên của lao động + thị trường Ấn Độ quá lớn để bị bỏ qua. Thậm chí doanh nghiệp Trung Quốc cũng không thể dễ dàng rút: bị cấm ở phương Tây, tiêu thụ nội địa chậm lại, họ buộc phải xem Ấn Độ như một “ván cược dài hạn”.
Cuộc chơi thế kỷ
Cơ hội: Ấn Độ đang lặp lại logic của Trung Quốc những năm 2000, nhưng với quy mô thị trường còn lớn hơn và một môi trường đầu tư ngày càng cởi mở. Điện tử đã tăng tốc, smartphone đạt 19% sản lượng toàn cầu, FDI duy trì 42 tỷ USD/năm.
Rủi ro địa chính trị: Bắc Kinh sẽ làm mọi cách để trì hoãn “thăng cấp” của Ấn Độ. Doanh nghiệp cần tính tới rủi ro chuỗi cung ứng, đa dạng hóa đối tác, và tận dụng các FTA mà Ấn Độ đang đàm phán.
Trung Quốc muốn ngăn kịch bản “hai siêu cường công nghiệp”, nhưng dòng chảy lịch sử thường khó cưỡng. Nếu Ấn Độ tận dụng được cơ hội, trong hai thập kỷ tới, New Delhi sẽ trở thành trung tâm sản xuất toàn cầu, và doanh nghiệp nào đi trước sẽ gặt hái phần thưởng.
shared via noahpinion,
