Trung Quốc đang thắng cuộc đua công nghệ điện hóa
25/06/26
Năm 2006, nhiều năm trước khi Tập Cận Bình lên nắm quyền, truyền hình nhà nước Trung Quốc phát sóng loạt phim tài liệu 12 tập mang tên Sự trỗi dậy của các cường quốc. Bộ phim dựa trên cuốn The Rise and Fall of the Great Powers của Paul Kennedy, xuất bản lần đầu năm 1989, nhưng mở rộng thêm nhiều phân tích lịch sử. Qua các trường hợp như Hà Lan, Anh, Pháp, Đức, Nhật Bản, Nga, Liên Xô và Mỹ, loạt phim cố gắng lý giải vì sao quốc gia trở thành cường quốc, và vì sao một số cường quốc suy tàn.
Thông điệp khá rõ ràng, Trung Quốc nên trở thành cường quốc tiếp theo trong chuỗi lịch sử ấy.
Một trong những luận điểm quan trọng nhất của Kennedy là các cường quốc vươn lên nhờ làm chủ những công nghệ then chốt của thời đại. Từ thuốc súng, tàu buồm, động cơ hơi nước, sản xuất hàng loạt, thép, động cơ đốt trong, hóa chất công nghiệp, điện, máy bay, cho đến bán dẫn, máy tính và internet, mỗi làn sóng công nghệ đều định hình lại cán cân quyền lực toàn cầu.
Theo cách nhìn này, quốc gia không chỉ suy yếu vì kiêu ngạo hay vươn quá xa, lý do còn có thể là vì bỏ lỡ cuộc đứt gãy công nghệ. Hà Lan mất lợi thế khi cách mạng công nghiệp khiến thương mại hàng hải kiểu cũ không còn là nguồn sức mạnh quyết định. Anh từng thống trị động cơ hơi nước, nhưng không nắm được hàng không và động cơ đốt trong như Mỹ, Đức hay Nga, khiến ưu thế ban đầu dần mất giá trị.
AI không phải cuộc đua duy nhất
Ngày nay, hầu như ai cũng nhận ra trí tuệ nhân tạo là một trong những công nghệ quan trọng nhất thế giới. AI mạnh vì những gì công nghệ này trực tiếp làm được, đồng thời là khả năng đẩy nhanh tiến bộ trong nhiều lĩnh vực khác.
Ở cuộc đua này, Mỹ vẫn đang dẫn đầu. Nền tảng nghiên cứu AI tiên phong, sức mạnh bán dẫn, mạng lưới đồng minh và việc sử dụng kiểm soát xuất khẩu đúng thời điểm giúp Washington duy trì lợi thế. Các mô hình AI Trung Quốc như DeepSeek, Kimi hay những sản phẩm tương tự đang tiến gần Anthropic và OpenAI trên một số bảng xếp hạng công khai. Nhưng khoảng cách thực tế có thể lớn hơn con số được quảng bá, nhất là trong các bài kiểm tra riêng tư, nơi mô hình Mỹ vẫn giữ ưu thế rõ hơn.
Tuy nhiên, AI không phải cuộc cách mạng công nghệ duy nhất đang diễn ra. Bên cạnh AI còn có ít nhất hai làn sóng lớn khác là công nghệ điện hóa và công nghệ sinh học. Trong đó, Trung Quốc đang thể hiện ưu thế đặc biệt rõ ở cuộc cách mạng điện hóa.
Cuộc cách mạng điện mà Mỹ chưa nhìn đủ rõ
Công nghệ điện hóa không chỉ là xe điện. Đó là cả hệ sinh thái gồm pin, lưới điện, năng lượng tái tạo, động cơ điện, hệ thống lưu trữ, thiết bị điện công nghiệp và chuỗi cung ứng vật liệu. Nếu động cơ đốt trong, dầu mỏ và hóa chất từng định hình thế kỷ 20, điện hóa có thể trở thành một trong những nền tảng công nghiệp lớn của thế kỷ 21.
Trung Quốc hiểu rất rõ điều này. Bắc Kinh đầu tư mạnh vào xe điện, pin lithium, năng lượng mặt trời, turbine gió, hạ tầng sạc và các chuỗi cung ứng liên quan. Kết quả là Trung Quốc không chỉ sản xuất nhiều hơn, quốc gia này còn tạo ra năng lực công nghiệp toàn diện hơn. Từ khai thác, tinh luyện vật liệu, chế tạo pin, lắp ráp xe điện đến triển khai năng lượng tái tạo, Trung Quốc đang xây dựng hệ thống khép kín với quy mô mà ít quốc gia nào theo kịp.
Trong khi đó, Mỹ vẫn có xu hướng nhìn công nghệ chiến lược chủ yếu qua lăng kính AI và chip. Cách tiếp cận này không sai, nhưng chưa đủ. Nếu Washington dẫn đầu AI nhưng để Bắc Kinh thống trị hạ tầng điện hóa, cán cân công nghiệp tương lai vẫn có thể nghiêng về Trung Quốc. Bởi ngoài thuật toán thông minh, nền kinh tế hiện đại còn cần năng lượng rẻ, pin tốt, xe điện cạnh tranh, lưới điện linh hoạt và khả năng sản xuất hàng loạt.
Cường quốc được quyết định bởi công nghệ nền tảng
Bài học từ lịch sử các cường quốc là không phải mọi công nghệ đều có trọng lượng như nhau. Những công nghệ nền tảng, khi lan rộng vào sản xuất, năng lượng, giao thông và quân sự, có thể định hình lại vị thế quốc gia trong nhiều thế hệ.
Mỹ đang có chiến lược khá hiệu quả trong AI. Nhưng Trung Quốc đang thắng trong cuộc đua khác, ít hào nhoáng hơn nhưng có thể quan trọng không kém, cuộc đua điện hóa. Nếu thế kỷ 21 được vận hành ngày càng nhiều bằng điện, pin và năng lượng tái tạo, lợi thế của Trung Quốc không chỉ là thành công công nghiệp. Đây có thể là nền móng cho quyền lực công nghệ và địa chính trị trong nhiều thập niên tới.
shared via noahpinion,
