Trung Quốc siết đất hiếm, doanh nghiệp Mỹ đối mặt nguy cơ đứt nguồn cung
23/06/26
 |
| Mỏ lộ thiên chứa đất hiếm của MP Materials tại Mountain Pass, California. Ảnh: Steve Marcus |
Trung Quốc vừa nhắm vào chương trình của chính phủ Mỹ nhằm giảm phụ thuộc vào nam châm đất hiếm nhập khẩu từ Trung Quốc, động thái có nguy cơ thổi bùng trở lại căng thẳng thương mại với Tổng thống Donald Trump.
Theo các hạn chế mới, doanh nghiệp Trung Quốc sẽ bị cấm xuất khẩu một số kim loại đất hiếm cho hai công ty đang dẫn đầu nỗ lực của chính quyền Trump trong việc hồi sinh ngành đất hiếm Mỹ. Đây là các vật liệu thiết yếu trong nhiều sản phẩm, từ ô tô đến drone quân sự, trong khi Trung Quốc gần như kiểm soát toàn bộ nguồn cung toàn cầu.
Tháng 10/2025, sau cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Hàn Quốc, Trump từng nói Bắc Kinh đã đồng ý nối lại nguồn cung đất hiếm cho Mỹ khi cần. Tuy nhiên, quan chức Trung Quốc chưa từng công khai miêu tả thỏa thuận theo cách này. Hội nghị tiếp theo giữa hai nhà lãnh đạo tại Bắc Kinh tháng trước cũng không tạo thêm tiến triển đáng kể về nguồn cung đất hiếm.
Đòn đánh vào chuỗi cung ứng Mỹ
Tại hội nghị G7 ở Pháp tuần trước, các nước công nghiệp lớn cam kết giảm phụ thuộc vào bất kỳ nhà cung cấp nào, với mục tiêu đến năm 2030 không quá 60% nhập khẩu đất hiếm đến từ một quốc gia. Nhưng thực tế hiện nay vẫn rất bất cân xứng. Thế giới phụ thuộc vào Trung Quốc khoảng 90% nguồn cung đất hiếm nhẹ, được dùng trong lọc dầu, đánh bóng kính và sản xuất nam châm.
Với đất hiếm nặng, vị thế của Trung Quốc còn áp đảo hơn. Bắc Kinh tinh luyện hơn 98% nguồn cung toàn cầu. Đây là các phụ gia quan trọng trong nam châm hiệu suất cao, chip AI, laser và nhiều công nghệ khác. Trong 14 tháng qua, Trung Quốc đã sử dụng lợi thế này như công cụ thương mại.
Từ tháng 4/2025, Bắc Kinh áp đặt kiểm soát nghiêm ngặt với xuất khẩu bảy nguyên tố đất hiếm, phần lớn là đất hiếm nặng, cùng các loại nam châm làm từ chúng. Trung Quốc phân loại các vật liệu này là hàng hóa lưỡng dụng, có thể dùng cả trong dân sự lẫn quân sự. Bên ngoài Trung Quốc, các hạn chế đã gây gián đoạn sản xuất ô tô, robot, thiết bị quân sự và nhiều sản phẩm khác.
MP Materials và USA Rare Earth bị nhắm tới
Động thái mới nhất của Trung Quốc cấm tổng cộng 10 công ty Mỹ, gồm một số doanh nghiệp có liên hệ trực tiếp với quân đội, mua thêm sản phẩm lưỡng dụng từ Trung Quốc. Trong danh sách có hai công ty đất hiếm lớn nhất Mỹ là MP Materials và USA Rare Earth.
Chính quyền Trump, bao gồm Bộ Quốc phòng, đã rót hàng trăm triệu USD vào hai doanh nghiệp này để khôi phục năng lực sản xuất nam châm đất hiếm trong nước, ngành gần như đã biến mất tại Mỹ trong thế kỷ 21.
MP Materials sở hữu mỏ đất hiếm lớn nhất Mỹ tại Mountain Pass, California, cùng nhà máy tinh luyện lớn để tách bốn nguyên tố đất hiếm nhẹ từ quặng. Công ty cũng đang xây các nhà máy nam châm đất hiếm ở Texas, ban đầu để cung cấp cho General Motors, đồng thời có thỏa thuận cung ứng nam châm cho các nhà thầu quân sự.
USA Rare Earth đã khôi phục thiết bị sản xuất nam châm từng bị bỏ không ở Stillwater, Oklahoma, và theo đuổi nhiều thương vụ mua lại nhằm xây dựng chuỗi cung ứng nội địa. Thương vụ đang chờ hoàn tất sẽ giúp công ty kiểm soát Serra Verde của Brazil, doanh nghiệp đã bắt đầu sản xuất lượng nhỏ dysprosium, loại đất hiếm nặng dùng để làm nam châm chịu nhiệt.
Cuộc đua khó khăn ngoài Trung Quốc
Các hạn chế mới tạo thêm rào cản pháp lý cho Mỹ trong bối cảnh nguồn cung đất hiếm chủ chốt từ Trung Quốc gần như đã bị siết chặt. Từ tháng 4/2025, dữ liệu hải quan Trung Quốc cho thấy xuất khẩu dysprosium sang Mỹ đã dừng. Đây là vật liệu cần cho nhiều hệ thống ô tô hoạt động ở nhiệt độ cao như ghế điện, hệ thống lái và phanh.
Nhà sản xuất có thể thay dysprosium bằng terbium, loại đất hiếm nặng đắt hơn, nhưng kể từ tháng 10, Trung Quốc không xuất khẩu terbium sang Mỹ. Một số công ty nhỏ tìm được nguồn thay thế từ tái chế ở châu Âu, song quy mô này quá nhỏ so với kế hoạch sản xuất hàng nghìn tấn nam châm mỗi năm của MP Materials và USA Rare Earth.
Các doanh nghiệp có thể giảm nhu cầu dysprosium hoặc terbium bằng kỹ thuật gọi là khuếch tán biên hạt, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn. MP Materials và USA Rare Earth đang vướng kiện tụng sở hữu trí tuệ liên quan đến công nghệ này.
Tháng 11, Trung Quốc dự kiến áp dụng các hạn chế xuất khẩu đất hiếm toàn cầu nghiêm ngặt hơn. Điều này khiến cuộc đua xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm ngoài Trung Quốc của Mỹ càng trở nên cấp bách, nhưng cũng cho thấy Washington khó thoát nhanh khỏi thế phụ thuộc đã hình thành trong nhiều thập niên.
shared via nytimes,
