Xuất nhập khẩu Trung Quốc lập kỷ lục giữa áp lực giá năng lượng
11/05/26
 |
| Triển lãm ô tô Bắc Kinh, nơi trưng bày hàng trăm xe điện, cho thấy xe điện Trung Quốc được xuất khẩu với số lượng kỷ lục. Ảnh: Gilles Sabrié |
Tháng 4, xuất nhập khẩu Trung Quốc lập kỷ lục khi hàng điện tử, máy móc, bán dẫn và xe điện tiếp tục tăng mạnh, giá dầu cao đẩy hóa đơn nhập khẩu lên mức mới. Tuy nhiên, phía sau những con số tưởng như thể hiện sức mạnh là nghịch lý: thặng dư thương mại lớn của Trung Quốc cũng phản ánh sức mua nội địa giảm và phụ thuộc ngày càng lớn vào thị trường bên ngoài.
Xuất khẩu tăng trước chuyến thăm của ông Trump
Tháng 4, xuất khẩu Trung Quốc sang Mỹ tăng 11,3% so với cùng kỳ năm ngoái, thời điểm các mức thuế “Liberation Day” của Tổng thống Donald Trump từng khiến nhập khẩu hàng Trung Quốc vào Mỹ sụt giảm mạnh.
Cùng kỳ, nhập khẩu Trung Quốc từ Mỹ chỉ tăng 9%; thặng dư thương mại Trung Quốc với Mỹ nới rộng thêm 13%, ngay trước chuyến thăm Bắc Kinh dự kiến của ông Trump vào tuần tới.
Mất cân bằng thương mại từ lâu là điểm nóng trong quan hệ Mỹ-Trung. Bắc Kinh thường sử dụng các cơ chế mua hàng do nhà nước điều phối tại những lĩnh vực lớn như nông sản và máy bay thương mại để quản lý dòng nhập khẩu từ Mỹ. Cách làm này giúp Trung Quốc duy trì tình trạng bán sang Mỹ nhiều gấp 3 – 5 lần lượng hàng mua vào – điều ông Trump và các cố vấn nhiều lần chỉ trích.
Bán dẫn, máy móc và xe điện kéo xuất khẩu
Tháng 4, động lực chính của xuất khẩu Trung Quốc đến từ các ngành công nghiệp chế tạo có giá trị cao; xuất khẩu bán dẫn tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái. Các nhà sản xuất Trung Quốc hưởng lợi từ làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo, dù nước này chưa thể tự sản xuất một số loại chip nhanh và tiên tiến nhất.
Nhìn rộng hơn, xuất khẩu điện tử và máy móc tăng 20% so với cùng kỳ. Trung Quốc tiếp tục ghi dấu trong các lĩnh vực xe điện và năng lượng tái tạo. Tháng 4, xuất khẩu xe điện tăng 52,8%, khi các sản phẩm như tuabin gió và tấm pin mặt trời vẫn là thế mạnh của các nhà sản xuất Trung Quốc.
Những con số cho thấy Trung Quốc vẫn giữ vị trí trung tâm trong chuỗi cung ứng công nghiệp toàn cầu. Khi thế giới tăng nhu cầu với thiết bị điện tử, hạ tầng AI, xe điện và công nghệ năng lượng sạch, nhà máy Trung Quốc tiếp tục là bên hưởng lợi lớn.
Giá dầu đẩy nhập khẩu lên kỷ lục
Chiều ngược lại, nhập khẩu Trung Quốc tăng mạnh, song nguyên nhân lớn đến từ giá năng lượng. Trung Quốc thường đóng vai trò như bộ giảm xóc của thị trường dầu toàn cầu. Khi giá dầu thấp, Bắc Kinh mua thêm để bổ sung kho dự trữ khổng lồ; cắt giảm lượng mua khi giá tăng cao.
Tháng trước, khi giá dầu lên mạnh, khối lượng dầu Trung Quốc nhập khẩu giảm xuống mức thấp nhất kể từ tháng 7/2022, thời điểm Thượng Hải phong tỏa hai tháng vì Covid-19 và nhu cầu năng lượng lao dốc.
Tuy nhiên, giá dầu tăng nhanh hơn mức giảm về khối lượng. Vì vậy, hóa đơn nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc vẫn tăng 13% so với cùng kỳ năm trước. Tháng 4, chi phí năng lượng cao góp phần đẩy tổng nhập khẩu của nước này tăng 25,3%, lên mức kỷ lục 274,6 tỷ USD. Đồng thời, xuất khẩu tăng 14,1%, đạt kỷ lục 359,4 tỷ USD.
Thặng dư lớn không chỉ là sức mạnh
Vài năm qua, Trung Quốc duy trì thặng dư thương mại lớn và mở rộng với phần lớn thế giới. Nước này chỉ thâm hụt với số ít đối tác, chủ yếu là các nền kinh tế xuất khẩu hàng hóa cơ bản quy mô lớn như Brazil và Australia.
Liên minh châu Âu và nhiều nước phát triển hiện đối mặt với thâm hụt thương mại tăng nhanh với Trung Quốc. Trong khi, nhiều nền kinh tế duy trì thặng dư với Mỹ để bù đắp phần thâm hụt với Trung Quốc, đôi khi thông qua việc tái đóng gói hoặc trung chuyển hàng Trung Quốc sang thị trường Mỹ.
Tuy nhiên, thặng dư thương mại khổng lồ Trung Quốc không nhất thiết là dấu hiệu của nền kinh tế khỏe mạnh. Một phần nguyên nhân nằm ở tiêu dùng nội địa yếu. Sau nhiều năm giá nhà giảm, tài sản và tiết kiệm của tầng lớp trung lưu bị bào mòn, khiến nhiều hộ gia đình thắt chặt chi tiêu.
Khi người tiêu dùng trong nước giảm mua sắm, từ hàng nhập khẩu đến ô tô nội địa, các nhà sản xuất Trung Quốc càng có thêm động lực đưa hàng ra nước ngoài. Nói cách khác, xuất khẩu mạnh phản ánh năng lực công nghiệp, song cũng cho thấy nhu cầu trong nước chưa phục hồi đủ vững.
Sức bền và giới hạn của mô hình xuất khẩu
Chu Thiên, giáo sư kinh tế tại Trường Kinh doanh Quốc tế Trung Quốc - châu Âu ở Thượng Hải, nhận định dữ liệu thương mại mới cho thấy kinh tế Trung Quốc vẫn có sức bền ở thương mại và chuỗi cung ứng công nghiệp.
Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo chi tiêu nội địa yếu và thặng dư thương mại có dấu hiệu chững lại cho thấy tăng trưởng kinh tế sẽ tiếp tục đối mặt với thách thức lớn tại phần còn lại của năm.
Các con số tháng 4 vì thế mang hai thông điệp trái chiều. Một mặt, Trung Quốc vẫn là cỗ máy xuất khẩu lớn của thế giới, đặc biệt ở các lĩnh vực bán dẫn, máy móc, xe điện và năng lượng tái tạo. Mặt khác, nền kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào nhu cầu bên ngoài để bù đắp sức mua nội địa yếu.
Điều này khiến thương mại Trung Quốc trở thành vấn đề nhạy cảm hơn trước chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump. Với Mỹ, thặng dư song phương nới rộng có thể làm tăng áp lực chính trị về thuế quan và đàm phán thương mại. Với Trung Quốc, kỷ lục xuất nhập khẩu là bằng chứng về năng lực công nghiệp, nhưng cũng là lời nhắc rằng tăng trưởng bền vững không thể chỉ dựa vào việc bán nhiều hơn cho phần còn lại của thế giới.
shared via nytimes,
