Kinh tế Trung Quốc tăng trưởng nhờ đầu tư hạ tầng
16/04/26
 |
| Hội chợ thương mại xuất nhập khẩu miền nam Trung Quốc. Ảnh: Jade Gao/Agence France-Presse |
Trong nhiều năm, kinh tế Trung Quốc có phản xạ quen thuộc mỗi khi chững lại: xây thêm. Khi thị trường bất động sản suy yếu, người tiêu dùng bớt chi tiêu và doanh nghiệp mất tự tin, Bắc Kinh lại quay về công thức cũ: đổ tiền vào đường sắt, lưới điện, cống ngầm, cảng biển và mọi loại hạ tầng có thể dựng lên đủ nhanh để giữ đà tăng trưởng. Quý I năm nay cho thấy công thức vẫn còn hiệu lực. Nhưng càng rõ hơn điều Bắc Kinh chưa giải quyết được: làm sao khiến các hộ gia đình chịu mở hầu bao trở lại.
Số liệu mới công bố cho thấy GDP Trung Quốc tăng 1,3% so với quý cuối năm 2025; nếu duy trì nhịp này, tăng trưởng cả năm sẽ tương đương khoảng 5,3%. So với cùng kỳ năm trước, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới tăng 5%, nhỉnh hơn dự báo của giới phân tích. Xét bề ngoài, đây là kết quả đáng khích lệ, nhất là khi Trung Quốc vẫn đang chật vật với thị trường nhà ở suy giảm và môi trường thương mại quốc tế ngày càng thù địch.
Nhưng các con số cũng cần được đọc thận trọng. Một phần lý do khiến tăng trưởng năm nay khởi sắc hơn là vì cơ quan thống kê cho biết nửa đầu năm trước thực chất yếu hơn mức từng báo cáo. Nói cách khác, điểm xuất phát thấp hơn khiến cú bật hiện nay trông “đẹp” hơn. Điều quan trọng nằm ở cấu trúc tăng trưởng: động cơ chính không phải người tiêu dùng, mà là nhà nước và khu vực sản xuất.
Người dân thắt lưng buộc bụng
Điểm yếu dễ thấy là tiêu dùng. Đà lao dốc kéo dài của giá nhà làm xói mòn tài sản hộ gia đình vốn gắn rất chặt với bất động sản. Khi cảm thấy mình nghèo đi trên giấy tờ, người dân có xu hướng dè sẻn hơn ngoài đời thật. Đó là điều đang xảy ra. Doanh số bán lẻ quý I chỉ tăng 2,4% so với cùng kỳ năm trước; riêng tháng 3, mức tăng còn 1,7%, thấp hơn kỳ vọng phần lớn nhà kinh tế. Doanh số xe hơi giảm 17% sau khi chính phủ thu hẹp các khoản trợ cấp từng thổi bùng sức mua vào năm ngoái.
Đằng sau tỷ lệ ấy là không khí dè dặt kéo dài. Các nhà hàng Trung Quốc đóng cửa hàng loạt, còn những nơi vẫn mở thì vắng khách. Chuỗi Xiao Nan Guo, từng là biểu tượng của ẩm thực Thượng Hải ở phân khúc trung - cao cấp, sau khi đạt đỉnh 139 điểm bán vào năm 2015, đã đóng gần hết các cơ sở còn lại hồi đầu tháng 2. Đó không chỉ là câu chuyện thương hiệu. Nó phản ánh thực tế: tầng lớp trung lưu Trung Quốc ít sẵn sàng tiêu dùng hơn trước, dù nền kinh tế trên giấy vẫn tăng trưởng khá.
Nhà nước kéo nền kinh tế đi tiếp
Trong lúc ví tiền của người dân khép lại, cánh tay nhà nước lại mở ra. Đầu tư hạ tầng tăng 8,9% trong quý I so với năm trước, với dòng tiền dồn vào lưới điện, hệ thống thoát nước và đường sắt. Trung Quốc từ lâu đã dùng đầu tư công như công cụ chống suy giảm. Khi bất động sản không còn là cỗ máy tăng trưởng như trước, hạ tầng được gọi trở lại sân khấu.
Vấn đề là chiến lược ngày càng kém bền vững hơn trước. Chính quyền địa phương và cấp tỉnh ngập trong nợ sau nhiều năm vay mượn để xây dựng. Cái giá của việc kéo tăng trưởng bằng bê tông và thép vì thế tăng lên. Một tuyến đường sắt mới có thể giúp GDP quý này đẹp hơn; nó không nhất thiết tạo ra mức tiêu dùng đủ mạnh để sửa những mất cân đối sâu hơn của nền kinh tế.
Đó là nghịch lý quen thuộc của Trung Quốc hiện nay. Bắc Kinh vẫn giữ nền kinh tế chạy, nhưng phải dùng những động cơ cũ bù cho những động cơ mới chưa trưởng thành đủ.
Xuất khẩu tiếp tục gánh việc
Nếu hạ tầng là cột đỡ, thì xuất khẩu là cột còn lại. Trong phần lớn giai đoạn suy thoái nhà ở từ năm 2021 tới nay, nhu cầu bên ngoài đã giúp nhà máy Trung Quốc giữ việc làm và nhịp độ sản xuất. Quý I năm nay, xuất khẩu tăng với tốc độ nhanh nhất theo quý trong hơn bốn năm, dẫn đầu là xe điện tăng 78% và pin lithium tăng 50%. Nói cách khác, khi người tiêu dùng Trung Quốc bớt mua sắm, thế giới lại giúp hấp thụ công suất dư thừa của các nhà máy Trung Quốc.
Điều này giải thích vì sao sản xuất công nghiệp vẫn tương đối vững. Các ngành dựa nhiều vào thép như đóng tàu và sản xuất xe hơi, đang hưởng lợi từ nguồn thép nội địa rẻ do dư cung và chính quyền không muốn đóng các nhà máy thép quốc doanh. Khi xuất khẩu thép thô bị chặn bởi thuế quan ở nước ngoài, Trung Quốc chuyển phần dư thừa ấy sang hàng hóa hoàn chỉnh như xe và tàu, những mặt hàng đôi khi đối mặt với ít rào cản hơn. Ở Diêm Thành, một chủ doanh nghiệp nhỏ cung cấp khí acetylene và oxygen xưởng đóng tàu cho biết đơn hàng nhiều đến mức không xuể.
Song phụ thuộc vào xuất khẩu là kiểu mong manh khác. Không rõ đà này kéo dài được bao lâu. Thuế quan, giá nguyên liệu tăng vì chiến sự Iran và các rào cản thương mại mới dần siết lại biên độ tăng trưởng bên ngoài của Trung Quốc. Bắc Kinh có thể xuất khẩu nhiều hơn hôm nay nhưng thế giới thì không đủ kiên nhẫn.
Cú hích AI và cái giá của nhập khẩu
Một điểm đáng chú ý khác trong số liệu quý I là sự bùng nổ nhập khẩu chất bán dẫn. Khi Trung Quốc tăng tốc xây các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo, lượng chip nhập khẩu vọt lên, riêng tháng 3 tăng 54% so với cùng kỳ năm trước tính theo USD. Điều này vừa phản ánh tham vọng công nghệ của Trung Quốc, vừa cho thấy điểm yếu quen thuộc: nền kinh tế vẫn cần nhập khẩu nhiều linh kiện cốt lõi cho cuộc đua AI.
Sự phụ thuộc càng đắt đỏ khi đồng nhân dân tệ yếu. Bắc Kinh giữ đồng tiền ở mức thấp để hỗ trợ xuất khẩu, khiến hàng Trung Quốc cạnh tranh hơn ở nước ngoài. Nhưng đồng tiền yếu cũng làm nhập khẩu đắt lên, đặc biệt là chip, loại hàng hóa mà nhu cầu đang tăng rất nhanh. Một lần nữa, cái được ở phía này lại kéo theo cái mất ở phía kia.
Bất động sản vẫn là vết thương chưa lành
Dù hạ tầng và xuất khẩu giữ được tăng trưởng, bất động sản vẫn là phần kéo lùi tâm lý và của cải hộ gia đình. Ở một thị trấn gần Diêm Thành, một người dân họ Shao cho biết giá căn hộ trong khu ông sống giảm hơn một nửa trong vòng một năm, ngay cả khi giá giảm sâu cũng không đủ kéo người mua quay lại. Đó là hình ảnh tiêu biểu cho thị trường nhà ở Trung Quốc hiện nay: quá nhiều căn hộ trống, quá ít người sẵn sàng đem tiền tiết kiệm mua thêm tài sản đang mất giá.
Xây dựng nhà ở giảm mạnh suốt bốn năm qua, và vì rơi quá sâu, dư địa giảm thêm không còn nhiều. Nếu giá nhà có thể ổn định vào năm tới như một số nhà kinh tế dự báo, lực cản từ bất động sản có thể vẫn còn nhưng bớt nặng hơn. Dẫu vậy, điều đó không đồng nghĩa với hồi phục.
Tăng trưởng thiếu bền vững
Quý I vì vậy mang đến kết luận hai mặt. Trung Quốc vẫn có khả năng giữ tăng trưởng quanh mức mà chính quyền mong muốn. Bộ máy công quyền đủ lớn, đủ linh hoạt và quyết liệt để bơm hạ tầng, giữ nhà máy hoạt động và tận dụng mọi khoảng trống của thương mại toàn cầu. Nhưng đây chưa phải nền kinh tế khỏe mạnh theo nghĩa rộng. Tiêu dùng nội địa vẫn thiếu lực. Nhà đất vẫn suy. Xuất khẩu tiếp tục gánh phần việc của hộ gia đình. Mỗi động lực cứu tăng trưởng hôm nay đều đi kèm một dạng mong manh mới: nợ công cao hơn, phụ thuộc xuất khẩu nhiều hơn, nhập khẩu chip đắt đỏ hơn.
Tóm lại, kinh tế Trung Quốc vẫn đang tiến về phía trước. Nhưng nó tiến nhờ nhà nước rải thêm thép, xi măng và tín dụng xuống con đường tăng trưởng chứ chưa phải vì người dân thật sự tin rằng ngày mai đủ sáng để họ tiêu tiền mạnh tay hơn hôm nay.
shared via nytimes,
