Cuộc cách mạng xanh của Trung Quốc
20/08/26
Từ những mỏ than cũ ở vùng đông bắc đến các siêu nhà máy xe điện miền nam, Trung Quốc đang tìm cách viết lại mô hình phát triển. Trong tầm nhìn Bắc Kinh, chuyển dịch xanh không chỉ là câu chuyện khí hậu, mà là nền tảng cho trật tự kinh tế mới: nhà nước dẫn dắt công nghệ, doanh nghiệp mở rộng quy mô, xã hội được huy động vào cuộc đấu tranh dài hạn.
Từ mỏ than chết đến giấc mơ năng lượng sạch
Từ năm 2005, tại Fuxin, thành phố công nghiệp cũ tại tỉnh Liêu Ninh, mỏ than ngoài đô thị đóng cửa. Chính quyền địa phương biến nơi này thành công viên sinh thái, trồng cỏ, mở đường chạy bộ và dựng bảo tàng đá quý, thủ công địa phương. Song dưới lòng đất, các vỉa than vẫn âm ỉ cháy, thỉnh thoảng phả khói chứa lưu huỳnh và methane lên không trung.
Fuxin là hình ảnh của một Trung Quốc muốn biến nền tảng công nghiệp cũ thành lợi thế sản xuất tua-bin gió và thiết bị năng lượng tái tạo. Các dự án điện gió với công suất 6,8 GW được phát triển, như lối thoát cho thành phố than đang già đi.
Khi tăng trưởng cũ không còn đủ
Năm 2022, nắng nóng kéo dài khiến Trung Quốc nhìn rõ giới hạn của mô hình phát triển. Sông hồ cạn nước, cháy rừng quét qua vùng núi quanh Trùng Khánh, hạn hán gây mất điện nhiều tuần ở các thành phố như Thành Đô. Cùng lúc, chính sách chống dịch nghiêm ngặt làm đứt mạch tăng trưởng liên tiếp bốn thập niên, ngành bất động sản – biểu tượng của tăng trưởng rơi vào trạng thái đóng băng.
Trong bối cảnh ấy, Bắc Kinh bắt đầu tìm trung tâm tinh thần khác cho quốc gia. Với giới lãnh đạo Trung Quốc, khủng hoảng khí hậu không chỉ là hiểm họa mà còn là cơ hội để xây dựng nền kinh tế mới: công nghệ do nhà nước dẫn dắt, hướng vào trong, chuẩn bị cho khủng hoảng và thay thế tính chính danh từng dựa chủ yếu vào tăng trưởng bằng một tinh thần “cùng đấu tranh”.
Trật tự mới của điện gió, pin và xe điện
Đích đến của tầm nhìn là trung hòa carbon, xe điện đại trà, pin lưu trữ năng lượng tái tạo từ sa mạc và vùng núi; sau đó truyền về các đô thị qua hệ thống đường dây điện cao áp chuyên dụng. Bắc Kinh đặt mục tiêu tăng gấp đôi công suất điện mặt trời và điện gió lắp đặt vào năm 2025, sớm hơn năm năm so với cam kết ban đầu cho năm 2030.
Trung Quốc hướng nguồn lực nhà nước vào công nghệ có thể xuất khẩu toàn cầu. Nước này chuyển từ mô hình xuất khẩu hàng tiêu dùng sang phương án trang bị và tài trợ cho quá trình chuyển dịch năng lượng thế giới.
Cách mạng xanh Trung Quốc
Tại miền bắc, thay vì đào than hay luyện thép, họ được kêu gọi dựng tua-bin gió, lắp pin mặt trời, bảo vệ rừng và trồng cây để xây dựng “Trung Quốc tươi đẹp”. Tại miền nam, hình ảnh mang dáng vẻ công nghiệp hiện đại hơn. Ở Shenshan, khu vực bán nông thôn thuộc Thâm Quyến, BYD đầu tư 2,9 tỷ USD vào nhà máy dự kiến sử dụng 80.000 lao động và tạo doanh thu 14 tỷ USD mỗi năm. BASF cũng xây dựng tổ hợp 10 tỷ USD gần đó, dự kiến vận hành hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo.
Bí quyết của Trung Quốc nằm ở quy mô. Khi sản xuất thật nhiều pin mặt trời, tua-bin gió, pin xe điện và ô tô điện, giá thành giảm xuống. Trợ cấp, quy định hành chính và thị trường nội địa giúp các doanh nghiệp như BYD, CATL tạo lợi thế toàn cầu. Trung Quốc hiện sản xuất khoảng 3/4 pin xe điện thế giới và nắm 90% thị phần xử lý đất hiếm phục vụ chuỗi cung ứng.
Toàn cầu hóa xanh dưới bàn tay Bắc Kinh
Tham vọng của Trung Quốc không dừng ở trong nước. Khi giá công nghệ xanh Trung Quốc tiếp tục giảm, các quốc gia Nam bán cầu khó cưỡng lại sức hút của thiết bị, vốn và chuyên gia từ Bắc Kinh. Những nơi như Zambia, Indonesia hay Bahia có thể trở thành phiên bản tương lai của Shenshan, nơi cảnh quan nông thôn được tái định hình bởi sản xuất công nghệ xanh.
Điều này đặt Mỹ và châu Âu vào thế khó. Họ cần chuyển sang trung hòa carbon, nhưng quá trình phụ thuộc nhiều vào hàng nhập khẩu Trung Quốc. Nếu Bắc Kinh kiểm soát ngày càng nhiều chuỗi cung ứng năng lượng sạch, nền tảng quyền lực của Mỹ trong trật tự toàn cầu cũng bị thách thức.
Cuộc cách mạng xanh của Trung Quốc không chỉ là chính sách khí hậu mà là dự án chính trị, công nghiệp và văn minh: dùng khủng hoảng khí hậu để tái tạo tính chính danh của nhà nước, phục hồi các vùng công nghiệp cũ, đưa doanh nghiệp công nghệ xanh ra thế giới và xây dựng mô hình phát triển hậu tăng trưởng. Trong tương lai nóng lên vì lũ lụt, hạn hán và cháy rừng, câu trả lời không nằm ở thị trường tự do, mà ở nhà nước kỹ trị đủ mạnh để huy động cả xã hội bước vào chuyển dịch xanh.
shared via noemamag,
