Cuộc chiến ngân sách Mỹ và số phận của năng lượng sạch
27/05/26
 |
| Nhà máy lắp ráp của General Motors tại Orion Township, Michigan. Ngày 10/6/2025, GM đã công bố kế hoạch đầu tư 4 tỷ USD trong hai năm để chuyển đổi nhà máy lắp ráp Orion từ sản xuất xe điện sang xe SUV sử dụng động cơ đốt trong. |
Nhiệm kỳ hai của Tổng thống Donald Trump đang đối mặt với phép thử lớn về ngân sách. Dự luật One Big Beautiful Bill phải dung hòa nhiều mục tiêu cùng lúc, gia hạn các khoản giảm thuế năm 2017, miễn thuế với tiền boa, làm thêm giờ và phúc lợi an sinh xã hội, tăng chi cho quốc phòng và an ninh nội địa, nâng mức khấu trừ thuế tiểu bang và địa phương, nhưng vẫn phải giảm thâm hụt để làm hài lòng nhóm diều hâu tài khóa trong Đảng Cộng hòa.
Nằm giữa cuộc mặc cả này là di sản lớn nhất của chính quyền Biden: Đạo luật Giảm lạm phát, với hệ thống tín dụng thuế nhằm thúc đẩy điện sạch, xe điện, pin, sản xuất thiết bị năng lượng sạch và tiêu thụ điện. So với chi phí gia hạn giảm thuế năm 2017, việc cắt các ưu đãi năng lượng chỉ tạo thêm khoảng 50 tỷ USD/năm, trong khi các khoản giảm thuế cũ làm thất thu khoảng 350–400 tỷ USD/năm. Nhưng vì làn sóng đầu tư vào năng lượng sạch đã lan tới nhiều bang Cộng hòa, các khoản tín dụng này trở thành điểm tranh chấp lớn trong nội bộ đảng.
Bản dự luật của Hạ viện gần như xóa bỏ các ưu đãi năng lượng. Đến ngày 17/6, Thượng viện khôi phục một phần, nhưng vẫn cắt mạnh điện mặt trời, điện gió và xe sạch. Để đáp ứng quy tắc ngân sách, cả hai viện đều giảm chi cho hỗ trợ thực phẩm, Medicaid và các tín dụng năng lượng sạch, tạo nguy cơ làm chậm chuyển đổi năng lượng và tăng sức ép lên hàng triệu người dân Mỹ.
Đạo luật Giảm lạm phát tạo ra làn sóng đầu tư
Theo Ted Fertik, Phó chủ tịch phụ trách sản xuất và chính sách công nghiệp tại Bluegreen Alliance, chính sách công nghiệp xanh của Đạo luật Giảm lạm phát đi qua hai kênh chính là tài trợ – cho vay và tín dụng thuế. Cùng với Luật Hạ tầng Lưỡng đảng, chính quyền Biden tạo ra khoảng 100 tỷ USD chương trình tài trợ. Trong khi đó, các tín dụng thuế của Đạo luật Giảm lạm phát được dự báo có thể vượt 500 tỷ USD đến năm 2032.
Nhiều chương trình đã được cam kết trước khi chính quyền thay đổi. Fertik cho biết chính quyền Biden đã ký hợp đồng cho khoảng 90% tiền tài trợ thuộc Đạo luật Giảm lạm phát và Luật Hạ tầng Lưỡng đảng. Vì vậy, đề xuất thu hồi phần vốn chưa sử dụng của Hạ viện chỉ tiết kiệm khoảng 6 tỷ USD, trong đó khoảng 2,5 tỷ USD là thẩm quyền cho vay còn lại của Văn phòng Chương trình Cho vay.
Quan trọng hơn là tín dụng thuế vì đây là nguồn thúc đẩy đầu tư lớn hơn nhiều. Các khoản tín dụng này ban đầu được Văn phòng Ngân sách Quốc hội ước tính tốn 270 tỷ USD trong 10 năm, nhưng mức sử dụng thực tế cao hơn nhiều, với ước tính mới khoảng 825 tỷ USD. Điều này phản ánh làn sóng mua xe điện, lắp đặt pin, điện mặt trời, điện gió và xây dựng chuỗi cung ứng trong nước.
Đầu tư chảy mạnh vào vùng Cộng hòa
Điểm làm cuộc tranh luận phức tạp là phần lớn đầu tư năng lượng sạch đổ vào các khu vực nghiêng về Đảng Cộng hòa. Các ước tính cho thấy khoảng 70–80% đầu tư chảy tới những vùng này. Điện mặt trời và điện gió cần đất rộng, thường nằm ở nông thôn. Trong khi đó, sản xuất công nghiệp Mỹ tập trung nhiều ở miền Đông Nam, nơi nhiều bang Cộng hòa có luật làm suy yếu công đoàn.
Nhờ Đạo luật Giảm lạm phát, nhiều địa phương từng chịu tác động của phi công nghiệp hóa có thêm cơ hội phục hồi. Lordstown, Ohio là ví dụ. Khu vực này có các khoản đầu tư liên quan đến pin và xe điện, trong đó các nhà máy Ultium của GM và LG hưởng lợi từ tín dụng sản xuất tiên tiến. Xe dùng nền tảng pin này cũng được hưởng tín dụng xe sạch nếu đáp ứng yêu cầu nguồn gốc linh kiện.
Chính vì vậy, một số nghị sĩ Cộng hòa đại diện các địa phương nhận đầu tư đã kêu gọi không xóa bỏ quá mạnh các ưu đãi. Họ không nhất thiết là người ủng hộ năng lượng sạch lâu năm, nhưng đầu tư và việc làm trong khu vực bầu cử khiến họ thận trọng hơn với việc hủy bỏ các tín dụng thuế.
Doanh nghiệp lo giá điện tăng
Gần như mọi công ty điện lực ở Mỹ đều đang tận dụng các ưu đãi từ Đạo luật Giảm lạm phát. Ngành điện vì vậy trở thành một trong những tiếng nói nổi bật bảo vệ các tín dụng thuế. Doanh nghiệp lo rằng nếu tín dụng điện sạch bị bãi bỏ, giá điện tại nhiều nơi có thể tăng mạnh.
Điện mặt trời hiện là một trong những nguồn điện rẻ nhất để đưa lên lưới, trong khi giá khí tự nhiên tăng và đơn hàng turbine khí đã kín trong nhiều năm. Nếu ưu đãi cho năng lượng tái tạo bị cắt, các nhà phát triển có thể chuyển chi phí sang người tiêu dùng qua giá điện cao hơn. Các công ty công nghệ lớn cũng có lợi ích trực tiếp, vì cam kết khí hậu phụ thuộc vào mua điện sạch, trong khi trung tâm dữ liệu đang gây áp lực lớn lên lưới điện.
Hạ viện mạnh tay, Thượng viện chỉ khôi phục một phần
Bản Hạ viện được đánh giá rất cứng rắn với Đạo luật Giảm lạm phát. Hạ viện chấm dứt tín dụng xe sạch cho người tiêu dùng, xóa tín dụng xe thương mại sạch, kết thúc ưu đãi cho trạm sạc, tín dụng năng lượng sạch tại nhà và tín dụng sản xuất hydro sạch. Hạ viện cũng dùng tiêu chuẩn “đưa vào vận hành” thay vì “bắt đầu xây dựng”, khiến nhiều dự án có nguy cơ mất ưu đãi nếu không hoàn tất trước hạn.
Thượng viện khôi phục một phần ưu đãi cho các công nghệ không phát thải ngoài điện mặt trời và điện gió, như lưu trữ pin, địa nhiệt và hạt nhân. Nhưng với điện gió và điện mặt trời, bản Thượng viện vẫn rút nhanh ưu đãi trong giai đoạn 2026–2027. Các tín dụng xe sạch cho người tiêu dùng cũng bị xóa bỏ.
Cuộc chiến này cho thấy các liên minh kinh tế trong Đảng Cộng hòa đang cạnh tranh trực tiếp. Nhóm nghị sĩ từ các bang ven biển giàu có đòi tăng khấu trừ thuế tiểu bang và địa phương. Nhóm bảo thủ tài khóa muốn cắt Medicaid mạnh hơn và xóa nhiều phần của Đạo luật Giảm lạm phát. Nhóm nghị sĩ có đầu tư năng lượng sạch tại địa phương muốn giữ một phần ưu đãi, nhưng chưa tạo ra sức ép đủ mạnh.
Trong dự luật Hạ viện, tiết kiệm lớn nhất đến từ cắt Medicaid, khoảng 860 tỷ USD trong 10 năm; sau đó cắt tín dụng năng lượng sạch, khoảng 560 tỷ USD; tiếp theo là cắt hỗ trợ thực phẩm và trợ cấp theo Đạo luật Chăm sóc Giá phải chăng. Văn phòng Ngân sách Quốc hội ước tính hơn 12 triệu người có thể mất bảo hiểm y tế, chưa kể thêm 4 triệu người nếu trợ cấp bổ sung không được gia hạn.
Vì vậy, cuộc chiến ngân sách không chỉ là tranh luận kỹ thuật về thuế hay trợ cấp. Dự luật cho thấy ưu tiên của Đảng Cộng hòa là duy trì và mở rộng giảm thuế, trong khi phần cắt giảm rơi vào y tế, hỗ trợ thực phẩm và chuyển đổi năng lượng. Với năng lượng sạch, kết quả của cuộc mặc cả này sẽ quyết định tốc độ triển khai điện sạch, pin, xe điện và làn sóng đầu tư công nghiệp mà Mỹ đã khởi động từ năm 2022.
shared via phenomenalworld,
